Τενγκρισμός και Ισλάμ: πώς έγιναν μουσουλμάνοι οι Τούρκοι

Οι Τούρκοι δεν έγιναν μουσουλμάνοι μέσα σε μία μέρα. Χρειάστηκαν περίπου οκτώ αιώνες, από τον 7ο έως τα τέλη του 15ου, ένας λαός και ένας ηγεμόνας κάθε φορά.

Οι περισσότεροι τουρκικοί λαοί της στέπας, της απέραντης χορτολιβαδικής έκτασης της Κεντρικής Ασίας, τιμούσαν τον Τενγκρί, τον ουρανό, ως μοναδικό θεό τους. Οι μουσουλμάνοι τους συνάντησαν για πρώτη φορά τον 7ο και 8ο αιώνα. Τα ορόσημα που αναφέρονται συχνότερα είναι η μάχη του Ταλάς το 751· ο Σατούκ Μπουγρά Χαν (Satuk Buğra Han), ηγεμόνας των Καρακανιδών, μιας τουρκικής δυναστείας της Κεντρικής Ασίας· και οι Σελτζούκοι, μια τουρκική δυναστεία που ίδρυσε ένα μεγάλο κράτος το 1040.

Η στέπα, αιώνα τον αιώνα, ένας χάρτης που κινείται

Η Υπεροξιανή (Μαβεραουννεχίρ, Mâverâünnehir στα τουρκικά, από την αραβική φράση «η γη πέρα από τον ποταμό») είναι η περιοχή ανάμεσα στον Αμού Νταριά και τον Συρ Νταριά, δύο ποταμούς που εκβάλλουν στη Λίμνη Αράλη, στο σημερινό Ουζμπεκιστάν, το Τατζικιστάν και το νότιο Καζακστάν. Οι σούφι είναι μουσουλμάνοι μυστικιστές· δερβίσης είναι ο σούφι που ζει λιτά και σεΐχης ο δάσκαλος που καθοδηγεί μια ομάδα τους.

Η πίστη της στέπας, ο Τενγκρί και ο ουρανός

Πριν από το Ισλάμ, οι περισσότεροι τουρκικοί λαοί της στέπας στρέφονταν στον ουρανό. Ο ουρανός ήταν ο Τενγκρί (γράφεται και Τανρί, Tanrı) και η πίστη που βασιζόταν σε αυτόν ονομάζεται πίστη στον θεό του ουρανού. Η λέξη τενγκρί χρησιμοποιείται από την εποχή των Ανατολικών Ούννων, λαού της στέπας του 3ου αιώνα π.Χ., και η προέλευσή της δεν είναι γνωστή.

Ένας θεός

Ο Τενγκρί είναι ένας θεός, ο δημιουργός. Η τάξη του κόσμου, η μορφή της κοινωνίας και η μοίρα του ανθρώπου εξαρτώνται όλες από αυτόν.

Χωρίς μορφή

Δεν έχει ανθρώπινη ή ζωική μορφή ούτε θεϊκό γάμο με θεά, όπως στις παλιές σουμεριακές, ελληνικές και ρωμαϊκές δοξασίες.

Για όλους

Δεν είναι θεός μιας φυλής: οι επιγραφές φαίνεται να μιλούν για έναν θεό για όλους.

Νίκη

Οι ηγεμόνες πίστευαν ότι οι νίκες τους οφείλονταν στην εύνοια του θεού του ουρανού.

TDV İslâm Ansiklopedisi: TANRI; TÜRK, «Türklerin İslâmiyeti kabulü»

Η παλαιότερη φωνή

Οι επιγραφές του Ορχόν είναι λίθινα μνημεία στην κεντρική Μογγολία, κοντά σε μια παλιά κοίτη του ποταμού Ορχόν. Ανεγέρθηκαν για τον πρίγκιπα Κιουλ Τιγκίν (Kül Tigin) το 732 και για τον αδελφό του, τον ηγεμόνα Μπιλγκέ Καγάν (Bilge Kağan) το 735, του δεύτερου κράτους των Γκιοκτούρκ. Είναι τα παλαιότερα και ωραιότερα δείγματα τουρκικού πεζού λόγου και δημόσιας ομιλίας, σε μια παλιά γραφή με 38 γράμματα.

Μιλούν για ουρανό και γη μαζί: üze kök teŋri asra yağız yér, «πάνω ο γαλανός ουρανός, κάτω η σκοτεινή γη». Ο Μπιλγκέ Καγάν λέει ότι αναζωογόνησε και έθρεψε έναν λαό που έσβηνε «με την εύνοια του Τανρί».

Ο θεός του ουρανού δεν ήταν ολόκληρη η πίστη. Σε αυτήν ανήκουν ακόμη έξι στοιχεία, καθένα δεμένο με μια θέση σε έναν καταυλισμό της στέπας.

Περισσότερες πίστεις, Βούδας, Μάνι, Μωυσής και Χριστός στους Τούρκους

Δεν ακολουθούσαν όλοι οι τουρκικοί λαοί τον θεό του ουρανού πριν από το Ισλάμ. Αρκετοί υιοθέτησαν μια πίστη των γειτόνων τους.

Βουδισμός

Είχε οπαδούς στο κράτος των Γκιοκτούρκ. Βουδιστικές ήταν και ορισμένες κοινότητες Ουιγούρων: οι Ουιγούροι του Κοτσό (Koço), στο Ανατολικό Τουρκεστάν, δεν εγκατέλειψαν τον βουδισμό μέχρι τα τέλη του 14ου αιώνα.

Μανιχαϊσμός

Θρησκεία που ίδρυσε ο Μάνι στο αρχαίο Ιράν τον 3ο αιώνα και που δεν έχει πλέον οπαδούς. Ο ηγεμόνας των Ουιγούρων Μπογκιού Καγάν (Bögü Kağan) την υιοθέτησε θεσμικά.

Ιουδαϊσμός

Τον υιοθέτησαν οι Χάζαροι, τουρκικός λαός της στέπας βόρεια του Καυκάσου και της Κασπίας Θάλασσας. Τον 10ο αιώνα ο καγάνος τους ήταν Εβραίος και αντιμετώπιζε με ανεκτικότητα τους ανθρώπους άλλων θρησκειών.

Χριστιανισμός

Τον υιοθέτησαν οι Πετσενέγοι, οι Κουμάνοι και οι Βούλγαροι. Η γραμματεία των Ουιγούρων περιλαμβάνει χριστιανικά έργα και η νεστοριανή εκκλησία έφερε τη λέξη τσαλάπ (çalap) ή τσελεμπί (çelebi), ένα από τα τουρκικά ονόματα του Θεού, που σήμερα επιβιώνει μόνο σε ορισμένα τοπωνύμια.

TDV İslâm Ansiklopedisi: UYGURLAR; TÜRK, «Türklerin İslâmiyeti kabulü»; TÜRK, «Din» · Υπουργείο Εθνικής Παιδείας της Τουρκίας: ενότητα ιστορίας 6

Πρώτες συναντήσεις και Ταλάς, ο 7ος και ο 8ος αιώνας

Οι πρώτοι μουσουλμάνοι που συνάντησαν οι Τούρκοι ήρθαν από τον νότο και τη δύση. Πέντε βήματα οδήγησαν στη μάχη που συχνά αναφέρεται πρώτη.

1. 642. Η μάχη του Νιχαβέντ. Από τα μέσα περίπου του 7ου αιώνα Τούρκοι και μουσουλμάνοι βρίσκονται σε επαφή.
2. Κουτάιμπα ιμπν Μούσλιμ. Την εποχή αυτού του μουσουλμάνου στρατηγού το Ισλάμ αρχίζει να διαδίδεται στους Τούρκους της Υπεροξιανής.
3. Εποχή των Ομαγιαδών (661–750). Οι Τούρκοι αρχίζουν να υπηρετούν το Ισλάμ. Λέγεται ότι οι Ομαγιάδες δεν ήθελαν οι κάτοικοι του Χορασάν και του Τοχαριστάν να γίνουν μουσουλμάνοι, ώστε να εισπράττουν περισσότερη τζίζια (τον φόρο που πλήρωναν οι μη μουσουλμάνοι)· οι αδύναμοι και φτωχοί νεοφώτιστοι δέχονταν πιέσεις από τους διοικητές των Ομαγιαδών και τους τοπικούς άρχοντες.
4. Ουμάρ ιμπν Αμπντ αλ-Αζίζ. Αυτός ο χαλίφης αντιμετωπίζει όλους τους υπηκόους του ισότιμα και το Ισλάμ διαδίδεται γρήγορα στους Τούρκους, κυρίως στην Υπεροξιανή. Μετά από αυτόν επανέρχεται η παλιά πολιτική και ο πόλεμος ανάμεσα στο καγανάτο των Τουργκίς και τους Άραβες θέτει σε κίνδυνο τη διάδοση.
5. Εποχή των Αββασιδών. Ο χαλίφης αλ-Μάχντι στέλνει απεσταλμένους στους ηγεμόνες των Σογδιανών, των Τοχάρων, της Φεργκάνας, της Ουσρουσάνας, των Καρλούκων και των Ντοκούζ Ογούζων (Dokuz Oğuz), δηλαδή των Ουιγούρων, και τους προσκαλεί στο Ισλάμ. Ο χαλίφης αλ-Μαμούν ανταμείβει όσους γίνονται μουσουλμάνοι, κυρίως στις ηγεμονικές οικογένειες.

TDV İslâm Ansiklopedisi: TÜRK, «Türklerin İslâmiyeti kabulü» · Υπουργείο Εθνικής Παιδείας της Τουρκίας: ενότητα ιστορίας 6

1. 748. Ο Κινέζος στρατηγός Κάο Σιεν Τσιχ καταλαμβάνει το Τοκμόκ, βόρεια των Τιεν Σαν, και διατάζει την εκτέλεση του άρχοντα της Τασκένδης.
2. Η έκκληση. Ο γιος του άρχοντα ζητά βοήθεια από τον Αββασίδη στρατηγό Αμπού Μουσλίμ και τους Καρλούκους.
3. Ιούλιος 751. Ένας στρατός των Αββασιδών υπό τον Ζιγιάντ ιμπν Σάλιχ συναντά τους Κινέζους στον ποταμό Ταλάς, ανατολικά της σημερινής Εβλιγιά Ατά. Η μάχη διαρκεί πέντε ημέρες.
4. Η τελευταία ημέρα. Οι Καρλούκοι, τουρκικός λαός της περιοχής, έρχονται από τον βορρά και πιθανότατα χτυπούν τους Κινέζους από τα νώτα. Οι Κινέζοι ηττώνται.

TDV İslâm Ansiklopedisi: TALAS SAVAŞI

Ο αλ-Μακντίσι και ο Ιμπν αλ-Αθίρ είναι μεσαιωνικοί μουσουλμάνοι ιστορικοί. Οι κινεζικές πηγές αναφέρουν ότι ο στρατός τους αριθμούσε 30.000.

Τα σύνορα των Σαμανιδών, τζαμιά, έμποροι και δερβίσηδες

Οι Σαμανίδες ήταν μουσουλμανική δυναστεία που κυβέρνησε την Υπεροξιανή και το Χορασάν από τη Μπουχάρα, την πρωτεύουσά τους, από το 819 έως το 1005. Ο στρατός τους αποτελούνταν κυρίως από Τούρκους.

Το 893 ο ηγεμόνας τους Ισμαήλ ιμπν Αχμάντ προέλασε ανατολικά για να προστατεύσει την Υπεροξιανή από επιδρομές μη μουσουλμάνων Τούρκων και κατέλαβε το Ταλάς, πρωτεύουσα των Καρλούκων. Μια μεγάλη εκκλησία εκεί έγινε τζαμί.

Οι Σαμανίδες έχτισαν τζαμιά, τάφους και ριμπάτ (πανδοχεία δίπλα στους δρόμους) στη Μπουχάρα, στο Οζκέντ, στην Τασκένδη, στο Σαϊράμ και στο Οτράρ.

Έμποροι

Οι έμποροι ταξίδευαν ανάμεσα στις μουσουλμανικές πόλεις και τις πόλεις των Ογούζων και των Καρλούκων, Γενικέντ, Τζεντ, Χουβάρε και Ταλάς, και οι Τούρκοι μάθαιναν από αυτούς για το Ισλάμ.

Σούφι

Οι σούφι, μουσουλμάνοι μυστικιστές που ζούσαν λιτά και δίδασκαν, μιλούσαν με τους Τούρκους: ο Σακίκ αλ-Μπαλχί τους βοήθησε να επιλέξουν το Ισλάμ και ο Ιμπραήμ ιμπν Αντχάμ εργάστηκε για τη διάδοσή του ανάμεσά τους.

Νεοφερμένοι

Οι Σαμανίδες έδειχναν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους μετανάστες από την Υπεροξιανή και τους εγκαθιστούσαν σε νεοϊδρυμένες πόλεις.

Αρχές 10ου αιώνα

Πλήθος μουσουλμάνων Τούρκων ζούσε στο Σουτκέντ και περίπου 1.000 σκηνές Ογούζων και Καρλούκων κοντά στο Φαράμπ και στην Τασκένδη ήταν μουσουλμανικές.

TDV İslâm Ansiklopedisi: SÂMÂNÎLER; TÜRK, «Türklerin İslâmiyeti kabulü»; OĞUZLAR

Οι Καρακανίδες, ο Σατούκ Μπουγρά Χαν και το 960 περίπου

Ποιοι

Τουρκική δυναστεία που κυβέρνησε την Κεντρική Ασία από το 840 έως το 1212 και αποκαλείται το πρώτο μουσουλμανικό τουρκικό κράτος της Κεντρικής Ασίας. Ο χάνος (han) είναι τουρκικός ηγεμονικός τίτλος.

Πού

Πρωτεύουσα ήταν το Μπαλασαγκούν, στην κοιλάδα του Τσου (σημερινό Κιργιστάν)· άλλο κέντρο ήταν το Κασγκάρ, στο Ανατολικό Τουρκεστάν.

Διαίρεση

Το 1042 το κράτος χωρίστηκε σε ανατολικό και δυτικό τμήμα. Το ανατολικό έπαψε να υπάρχει το 1211, το δυτικό το 1212.

TDV İslâm Ansiklopedisi: KARAHANLILAR; BALASAGUN · Υπουργείο Εθνικής Παιδείας της Τουρκίας: ενότητα ιστορίας 6

Ο Σατούκ Μπουγρά Χαν ήταν ο πρώτος χάνος των Καρακανιδών που έγινε μουσουλμάνος.

1. Ένας πρόσφυγας. Ένας Σαμανίδης πρίγκιπας, ο Αμπού Νασρ ιμπν Μανσούρ, καταφεύγει στο Κασγκάρ ύστερα από σύγκρουση με τον αδελφό του. Ο Καρακανίδης ηγεμόνας Ογουλτσάκ (Oğulçak) τον υποδέχεται και του παραχωρεί την επαρχία του Αρτούτς, όπου χτίζει ένα τζαμί.
2. Μια επίσκεψη. Ο ανιψιός του Ογουλτσάκ, ο Σατούκ, πηγαίνει στο Αρτούτς. Με την επιρροή του πρίγκιπα και του λογίου και σούφι Αμπού αλ-Χασάν αλ-Καλαματί, γίνεται μουσουλμάνος μαζί με τους οπαδούς του.
3. Ένα νέο όνομα. Παίρνει το όνομα Αμπντουλκερίμ, καταλαμβάνει το Κασγκάρ και το Ατμπασί, χτίζει τζαμί στο Αρτούτς και εργάζεται για τη διάδοση του Ισλάμ στα δυτικά εδάφη των Καρακανιδών.
4. Φίλοι. Αφού γίνεται μουσουλμάνος, οι συγκρούσεις Σαμανιδών και Καρακανιδών δίνουν τη θέση τους στη φιλία και τη συνεργασία.
5. 955. Πεθαίνει και θάβεται στο Αρτούτς. Ο τάφος του δέχεται ακόμη επισκέπτες.

TDV İslâm Ansiklopedisi: SATUK BUĞRA HAN; TÜRK, «Türklerin İslâmiyeti kabulü»; KARAHANLILAR

Η κοιλάδα του Τσου

Το Μπαλασαγκούν βρισκόταν στη λεκάνη του Τσου, αλλά η ακριβής θέση της πόλης δεν έχει καθοριστεί· μια άποψη την τοποθετεί στα ερείπια του Ακ Πεσίν. Ο Πύργος Μπουράνα και οι σκαλισμένοι λίθοι αυτών των φωτογραφιών βρίσκονται στην ίδια κοιλάδα.

Η σύγκρουση ανάμεσα στις πίστεις δεν ήταν μονόπλευρη. Ο Σατούκ Μπουγρά Χαν πολεμούσε μη μουσουλμάνους Τούρκους για μεγάλο διάστημα· το 942 εκείνοι κατέλαβαν το Μπαλασαγκούν και αυτός το ανακατέλαβε.

1. Περίπου 960. Μουσουλμάνοι χρονικογράφοι υπολογίζουν τους Τούρκους που έγιναν μουσουλμάνοι το 960 (349 στο μουσουλμανικό ημερολόγιο) σε 200.000 σκηνές: τους λαούς των Γιαγμά (Yağma), των Καρλούκων, των Τσιγκίλ (Çiğil) και των Τοχσί (Tohsı), καθώς και άλλους υπό την κυριαρχία των Καρακανιδών. Ο αριθμός είναι του χρονικογράφου, όχι αποτέλεσμα καταμέτρησης.
2. 1043–44. Μια τουρκική ομάδα 10.000 σκηνών, περίπου 50.000 έως 60.000 άνθρωποι, κοντά στο Μπαλασαγκούν και το Κασγκάρ ασπάζεται το Ισλάμ επί Αρσλάν Χαν Σουλεϊμάν. Μετά από αυτό η μεγάλη πλειονότητα των Τούρκων είναι μουσουλμάνοι.
3. Γραφή. Η τουρκική γλώσσα των Καρακανιδών υιοθετεί την αραβική γραφή, αραβικές και περσικές ισλαμικές λέξεις αντικαθιστούν τις βουδιστικές και το Κοράνι μεταφράζεται στα τουρκικά.
4. 1069–70. Ο Γιουσούφ Χας Χατζίπ από το Μπαλασαγκούν παρουσιάζει το Κουταντγκού Μπιλίγκ, «τη γνώση για το πώς γίνεται κανείς ευτυχισμένος», στον Καρακανίδη ηγεμόνα Ταβγκάτς Ουλούγ Μπουγρά Χαν: 6.645 δίστιχα που εκθέτουν μια φιλοσοφία ζωής για το άτομο, την κοινωνία και το κράτος.

TDV İslâm Ansiklopedisi: TÜRK, «Türklerin İslâmiyeti kabulü»; KARAHANLILAR; KUTADGU BİLİG

Οι Ογούζοι και οι Σελτζούκοι, ένας λαός σε κίνηση

Οι Ογούζοι ήταν μεγάλος τουρκικός λαός. Στις αρχές του 10ου αιώνα ήταν ακόμη δεμένοι με την παλιά πίστη· ο μουσουλμανικός κόσμος γνώριζε ότι πίστευαν σε έναν θεό, τον οποίο αποκαλούσαν Τανρί (επίσης Ουλούγ, Uluğ, ή Μπαγιάτ, Bayat). Ο ηγεμόνας τους ονομαζόταν γιαμπγκού και το κράτος του Γιαμπγκού των Ογούζων ήταν ισχυρό στο πρώτο μισό του 10ου αιώνα. Οι Σελτζούκοι πήραν το όνομά τους από έναν από τους στρατιωτικούς αρχηγούς τους.

1. Σελτζούκ Μπέης. Στρατιωτικός αρχηγός των Ογούζων (σουμπασί, subaşı) από τη φυλή Κινίκ (Kınık).
2. Η μετακίνηση. Ύστερα από σύγκρουση με τον γιαμπγκού, φεύγει από το χειμερινό κέντρο των Ογούζων, το Γενικέντ, με 100 ιππείς και μετακινείται στο Τζεντ, πόλη στον κάτω Συρ Νταριά, στα σύνορα μη μουσουλμανικών τουρκικών εδαφών και μουσουλμανικών εδαφών.
3. Η επιλογή. Λέει στον λαό του ότι, αν δεν υιοθετήσουν την πίστη και τα έθιμα των ανθρώπων με τους οποίους πρέπει να ζήσουν, θα παραμείνουν μικρή απομονωμένη κοινότητα, και ανακοινώνει ότι αποφάσισε να γίνει μουσουλμάνος.
4. Οι δάσκαλοι. Ζητά από τους ηγεμόνες του Ζεντέκ, στο Χορέζμ, και της Μπουχάρας να στείλουν ανθρώπους για να διδάξουν στους οπαδούς του το Κοράνι και το Ισλάμ.
5. Τζεντ. Το Ισλάμ διαδίδεται γρήγορα στους Ογούζους του και το Τζεντ γίνεται το κέντρο των Σελτζούκων αρχόντων.

TDV İslâm Ansiklopedisi: SELÇUK BEY; TÜRK, «Türklerin İslâmiyeti kabulü»

1002

Ο γιαμπγκού των Ογούζων, σύμμαχος του Σαμανίδη ηγεμόνα Ισμαήλ ιμπν Νουχ, γίνεται μουσουλμάνος (392 στο μουσουλμανικό ημερολόγιο).

Τουρκμένοι

Οι μουσουλμάνοι της Υπεροξιανής αποκαλούν τους Ογούζους που έγιναν μουσουλμάνοι Τουρκμένους. Οι ίδιοι οι Ογούζοι δεν υιοθέτησαν το όνομα για μεγάλο διάστημα και από τον 13ο αιώνα αυτό αντικατέστησε το Ογούζοι. Δύο απόψεις για την προέλευση της λέξης συνυπάρχουν: «όμοιος με Τούρκο» και «Τούρκος της πίστης» (Τουρκιούλ ιμάν, Türkü’l-îmân).

1040

Στο Νταντανακάν, εμπορική πόλη ανάμεσα στο Σαράχς και τη Μερβ, στο σημερινό Τουρκμενιστάν, οι Σελτζούκοι υπό τον Τουγρούλ και τον Τσαγρί νικούν σε ανοιχτή μάχη τον στρατό των Γασναβιδών, μιας άλλης τουρκικής μουσουλμανικής δυναστείας. Η ίδρυση του κράτους των Μεγάλων Σελτζούκων χρονολογείται από αυτή τη νίκη. Αργότερα η πόλη θάφτηκε στην άμμο.

Το τραπέζι

Ως τότε οι περισσότεροι Ογούζοι ήταν μουσουλμάνοι. Καθώς εγκαθίσταντο μόνιμα, κατά κανόνα εγκατέλειπαν την κατανάλωση κρέατος αλόγου.

TDV İslâm Ansiklopedisi: OĞUZLAR; TÜRKMENLER; DANDANAKAN SAVAŞI; SELÇUKLULAR

Πώς έγινε, οι λόγοι

Οι μελετητές έχουν διατυπώσει διαφορετικές απόψεις για το πώς οι Τούρκοι έγιναν μουσουλμάνοι. Ο ιστορικός Αμπντουλκερίμ Οζαϊντίν (Abdülkerim Özaydın) καταλήγει ότι οι Τούρκοι υιοθέτησαν το Ισλάμ με τη θέλησή τους, όχι με την απειλή του σπαθιού, υπό την επίδραση πολλών αλληλένδετων παραγόντων.

Εμπόριο και γείτονες

Μουσουλμάνοι έμποροι, δερβίσηδες και σεΐχηδες έρχονταν στις πόλεις των Ογούζων και η ειρήνη μετά το Ταλάς επέτρεψε σε Τούρκους και μουσουλμάνους να γνωριστούν.

Δάσκαλοι

Λόγιοι και σούφι μιλούσαν με τους Τούρκους και τους συμβούλευαν· αργότερα ο δρόμος του Γεσεβί συνέχισε τη διάδοση του Ισλάμ στην Κεντρική Ασία.

Ηγεμόνες πρώτα

Όταν ένας καγάνος ή στρατιωτικός αρχηγός γινόταν μουσουλμάνος, ο λαός ακολουθούσε.

Ίση μεταχείριση

Οι χαλίφες των Αββασιδών αντιμετώπιζαν όσους γίνονταν μουσουλμάνοι ως ίσους και τους αντάμειβαν, ενώ οι Ομαγιάδες δεν το έκαναν πάντα.

Συνάφεια

Οι Τούρκοι ήδη πίστευαν σε έναν θεό του ουρανού. Ο Μιχαήλ ο Σύρος, ιστορικός του 12ου αιώνα, έγραψε ότι «το τουρκικό έθνος πίστευε σε έναν Θεό και η πίστη των Αράβων σε έναν Αλλάχ ήταν ο λόγος που δέχτηκαν το Ισλάμ».

Άλλος δρόμος

Ένας μελετητής, ο Αμπντουλκαντίρ Ινάν (Abdülkadir İnan), λέει ότι οι Τούρκοι πολέμησαν την αραβική εισβολή, όχι το Ισλάμ, και έγιναν μουσουλμάνοι όταν έληξαν οι συγκρούσεις.

TDV İslâm Ansiklopedisi: TÜRK, «Türklerin İslâmiyeti kabulü»; OĞUZLAR · Υπουργείο Εθνικής Παιδείας της Τουρκίας: ενότητα ιστορίας 6

Όσα διατηρήθηκαν, επτά σανίδες της γέφυρας

Η παλιά πίστη δεν χάθηκε χωρίς ίχνη. Κάποιες λέξεις, τίτλοι και συνήθειες πέρασαν στη νέα πίστη, άλλαξαν σημασία ή εγκαταλείφθηκαν. Επτά από αυτά είναι οι σανίδες αυτής της γέφυρας.

Ένας χάρτης του τουρκικού κόσμου

Ο Μαχμούτ Κασγκαρλί, λόγιος από τα εδάφη των Καρακανιδών, έγραψε το πρώτο λεξικό της τουρκικής γλώσσας, το Ντιβάνου Λουγκάτιτ Τουρκ (Dîvânü lugāti’t-Türk), το 1072–74 και το παρουσίασε στον χαλίφη στη Βαγδάτη το 1077. Περιέχει τον πρώτο γνωστό χάρτη του τουρκικού κόσμου, με το Μπαλασαγκούν στο κέντρο του.

Μόνο ένα αντίγραφο του βιβλίου είναι γνωστό. Αντιγράφηκε στις 01.07.1266 και σήμερα βρίσκεται σε βιβλιοθήκη της Κωνσταντινούπολης· εντοπίστηκε στα χρόνια μετά το 1908.

Οι τελευταίοι, και ο δάσκαλος του Τουρκεστάν

Στέπα Κιπτσάκων

Οι Κιπτσάκοι ζούσαν στις χορτολιβαδικές εκτάσεις βόρεια της Λίμνης Αράλης και της Κασπίας Θάλασσας. Το Ισλάμ διαδιδόταν αργά ανάμεσά τους, έως τον 14ο αιώνα.

Ανατολικό Τουρκεστάν

Οι Ουιγούροι ήταν οι τελευταίοι. Ο ηγεμόνας των Τσαγκατάι Ταρμασιρίν έγινε μουσουλμάνος το 1326 και πήρε το όνομα Αλαεντίν, και το Ισλάμ άρχισε να διαδίδεται στη χώρα των Ουιγούρων. Οι Ουιγούροι του Κοτσό δεν εγκατέλειψαν τον βουδισμό μέχρι τα τέλη του 14ου αιώνα και έως τα τέλη του 15ου αιώνα όλοι οι Ουιγούροι ήταν μουσουλμάνοι.

Δερβίσης

Σούφι, μουσουλμάνος μυστικιστής, που ζει λιτά και αφιερώνει χρόνο στην προσευχή.

Σεΐχης

Δάσκαλος που καθοδηγεί μια ομάδα δερβίσηδων.

TDV İslâm Ansiklopedisi: TÜRK, «Türklerin İslâmiyeti kabulü»; UYGURLAR

Αχμέτ Γεσεβί (Ahmed Yesevî)

Ο Αχμέτ Γεσεβί, που πέθανε το 1166, ήταν ένας από τους σημαντικότερους σεΐχηδες για τους Τούρκους. Γεννήθηκε στο Σαϊράμ ή στο Γεσί (σημερινό Τουρκεστάν, στο Καζακστάν) και αποκαλείται πιρ ι Τουρκιστάν (pîr-i Türkistan), ο γέροντας του Τουρκεστάν. Έγραφε χικμέτ (hikmet), «σοφία», σύντομα ποιήματα στα τουρκικά για τη θρησκευτική και ηθική ζωή, και από τους οπαδούς του προέκυψε το τάγμα Γεσεβιγιέ.

Με εντολή του Τιμούρ το παλιό συγκρότημα στο Γεσί ξαναχτίστηκε σε μεγάλη κλίμακα, από το 1396. Το Γεσί και η επαρχία του πήραν το όνομα Τουρκεστάν. Περισσότερα στον ιστότοπο: 12 μέρη για να επισκεφθείτε στο Καζακστάν.

Σύντομες απαντήσεις, και οι πηγές