Nazım Hikmet, poesie: le 10 essenziali, cosa significano e dove leggerle

Hava kurşun gibi ağır!!Bağırbağırbağırbağırıyorum.Koşunkurşunerit--meğeçağırıyorum…L’aria è pesante come il piombo!!Gridogridogridosto gridando.Correte,venite a fondereilpiombo,vi sto chiamando…

O diyor ki bana:– Sen kendi sesinle kül olursun ey!Keremgibiyanayana…“Deeeertçok,hemdertyok”Yürek--lerinkulak--larısağır…Hava kurşun gibi ağır…Lui mi dice:– Diventerai cenere con la tua stessa voce, ehi!comeKerem,bruciandoe bruciando…«Peeenetante,confidentinessuno»Le orecchiedeicuo--risono sorde…L’aria è pesante come il piombo…

Ben diyorum ki ona:– Kül olayımKeremgibiyanayana.Ben yanmasamsen yanmasanbiz yanmasak,nasılçıkarkaran--lıklaraydın--lığa…Io gli dico:– Che io diventi cenerecomeKerem,bruciandoe bruciando.Se io non brucio,se tu non bruci,se noi non bruciamo,comeuscirannole tene--breallaluce…

Hava toprak gibi gebe.Hava kurşun gibi ağır.Bağırbağırbağırbağırıyorum.Koşunkurşunerit--meğeçağırıyorum…L’aria è gravida come la terra.L’aria è pesante come il piombo.Gridogridogridosto gridando.Correte,venite a fondereilpiombo,vi sto chiamando…

O mavi gözlü bir devdi.Minnacık bir kadın sevdi.Kadının hayali minnacık bir evdi,bahçesinde ebrulihanımeliaçan bir ev.Era un gigante dagli occhi azzurri.Amò una donna minuscola.Il sogno della donna era una casa minuscola,una casa nel cui giardinofiorisce il caprifoglioscreziato.

Bir dev gibi seviyordu dev.Ve elleri öyle büyük işler içinhazırlanmıştı ki devin,yapamazdı yapısını,çalamazdı kapısınıbahçesinde ebrulihanımeliaçan evin.Il gigante amava come un gigante.E le sue mani erano fatteper opere così grandiche non poteva costruire la costruzione,non poteva bussare alla portadella casa nel cui giardinofiorisce il caprifoglioscreziato.

O mavi gözlü bir devdi.Minnacık bir kadın sevdi.Mini minnacıktı kadın.Rahata acıktı kadınyoruldu devin büyük yolunda.Ve elveda! deyip mavi gözlü deve,girdi zengin bir cücenin kolundabahçesinde ebrulihanımeliaçan eve.Era un gigante dagli occhi azzurri.Amò una donna minuscola.La donna era piccina, minuscola.La donna aveva fame di comodità,si stancò sulla grande strada del gigante.E detto «Addio!» al gigante dagli occhi azzurri,entrò, al braccio di un nano ricco,nella casa nel cui giardinofiorisce il caprifoglioscreziato.

Şimdi anlıyor ki mavi gözlü dev,dev gibi sevgilere mezar bile olamaz:bahçesinde ebrulihanımeliaçan ev…Ora il gigante dagli occhi azzurri capisceche per amori grandi come un gigante non può essere nemmeno una tomba:la casa nel cui giardinofiorisce il caprifoglioscreziato…

Seni düşünmek güzel şey,ümitli şey,dünyanın en güzel sesindenen güzel şarkıyı dinlemek gibi birşey…Fakat artık ümit yetmiyor bana,ben artık şarkı dinlemek değil,şarkı söylemek istiyorum…Pensarti è una cosa bella,una cosa piena di speranza,qualcosa come ascoltare, dalla voce più bella del mondo,la canzone più bella…Ma ormai la speranza non mi basta,ormai non voglio ascoltare canzoni,voglio cantarle…

1

Yaşamak şakaya gelmez,büyük bir ciddiyetle yaşayacaksınbir sincap gibi mesela,yani, yaşamanın dışında ve ötesinde hiçbir şey beklemeden,yani bütün işin gücün yaşamak olacak.Vivere non è uno scherzo,vivrai con grande serietàcome uno scoiattolo, per esempio,cioè senza aspettarti nulla al di fuori e al di là del vivere,cioè vivere sarà tutto il tuo mestiere.

Yaşamayı ciddiye alacaksın,yani o derecede, öylesine ki,mesela, kolların bağlı arkadan, sırtın duvarda,yahut kocaman gözlüklerin,beyaz gömleğinle bir laboratuvardainsanlar için ölebileceksin,hem de yüzünü bile görmediğin insanlar için,hem de hiç kimse seni buna zorlamamışken,hem de en güzel en gerçek şeyinyaşamak olduğunu bildiğin halde.Prenderai sul serio il vivere,cioè a tal punto, talmente che,per esempio, con le braccia legate dietro, la schiena al muro,oppure con i tuoi occhialoni,col camice bianco in un laboratorio,potrai morire per la gente,e per di più per gente di cui non hai mai visto il viso,e per di più senza che nessuno ti abbia costretto,e per di più sapendo che la cosa più bella, più veraè vivere.

Yani, öylesine ciddiye alacaksın ki yaşamayı,yetmişinde bile, mesela, zeytin dikeceksin,hem de öyle çocuklara falan kalır diye değil,ölmekten korktuğun halde ölüme inanmadığın için,yaşamak yanı ağır bastığından.Cioè, prenderai il vivere così sul serioche anche a settant’anni, per esempio, pianterai ulivi,e non perché restino ai figli o roba simile,ma perché, pur avendo paura di morire, non credi alla morte,perché il piatto della vita pesa di più.

2

Diyelim ki, ağır ameliyatlık hastayız,yani, beyaz masadan,bir daha kalkmamak ihtimali de var.Duymamak mümkün değilse de biraz erken gitmenin kederinibiz yine de güleceğiz anlatılan Bektaşi fıkrasına,hava yağmurlu mu, diye bakacağız pencereden,yahut da sabırsızlıkla bekleyeceğizen son ajans haberlerini.Diciamo che siamo malati e ci serve un’operazione grave,cioè che dal tavolo biancoc’è anche la possibilità di non rialzarsi più.Anche se è impossibile non sentire il dolore di andarsene un po’ presto,noi rideremo lo stesso alla barzelletta bektashi che ci raccontano,guarderemo dalla finestra se piove,oppure aspetteremo con impazienzale ultime notizie del giornale radio.

Diyelim ki, dövüşülmeye değer bir şeyler için,diyelim ki, cephedeyiz.Daha orda ilk hücumda, daha o günyüzükoyun kapaklanıp ölmek de mümkün.Tuhaf bir hınçla bileceğiz bunu,fakat yine de çıldırasıya merak edeceğizbelki yıllarca sürecek olan savaşın sonunu.Diciamo che, per qualcosa per cui vale la pena combattere,diciamo che siamo al fronte.Lì, al primo assalto, quel giorno stesso,è possibile anche cadere bocconi e morire.Lo sapremo con una strana rabbia,eppure vorremo sapere, fino a impazzire,la fine della guerra che forse durerà anni.

Diyelim ki hapisteyiz,yaşımız da elliye yakın,daha da on sekiz sene olsun açılmasına demir kapının.Yine de dışarıyla birlikte yaşayacağız,insanları, hayvanları, kavgası ve rüzgarıylayani, duvarın ardındaki dışarıyla.Diciamo che siamo in prigione,che abbiamo quasi cinquant’anni,e che manchino ancora diciotto anni all’apertura della porta di ferro.Vivremo lo stesso insieme al fuori,con la sua gente, i suoi animali, la sua lotta e il suo vento,cioè con il fuori dietro il muro.

Yani, nasıl ve nerede olursak olalımhiç ölünmeyecekmiş gibi yaşanacak…Cioè, comunque e ovunque siamo,si deve vivere come se non si dovesse mai morire…

3

Bu dünya soğuyacak,yıldızların arasında bir yıldız,hem de en ufacıklarından,mavi kadifede bir yaldız zerresi yani,yani bu koskocaman dünyamız.Questo mondo si raffredderà,una stella fra le stelle,e per di più fra le più piccole,un granello d’oro sul velluto azzurro, cioè,cioè questo nostro mondo così immenso.

Bu dünya soğuyacak günün birinde,hatta bir buz yığınıyahut ölü bir bulut gibi de değil,boş bir ceviz gibi yuvarlanacakzifiri karanlıkta uçsuz bucaksız.Questo mondo un giorno si raffredderà,e nemmeno come un mucchio di ghiaccioo una nuvola morta,rotolerà come una noce vuotanel buio pesto, senza fine.

Şimdiden çekilecek acısı bunun,duyulacak mahzunluğu şimdiden.Böylesine sevilecek bu dünya“Yaşadım” diyebilmen için…Già da ora se ne deve patire il dolore,se ne deve sentire già da ora la malinconia.Tanto si deve amare questo mondoperché tu possa dire «Ho vissuto»…

Kapıları çalan benimkapıları birer birer.Gözünüze görünememgöze görünmez ölüler.Sono io che busso alle porte,alle porte, una per una.Non posso apparire ai vostri occhi,i morti non si vedono.

Hiroşima’da ölelioluyor bir on yıl kadar.Yedi yaşında bir kızım,büyümez ölü çocuklar.Da quando sono morta a Hiroshimasono passati una decina d’anni.Sono una bambina di sette anni,i bambini morti non crescono.

Saçlarım tutuştu önce,gözlerim yandı kavruldu.Bir avuç kül oluverdim,külüm havaya savruldu.Prima mi presero fuoco i capelli,gli occhi mi bruciarono, si arsero.Diventai d’un tratto un pugno di cenere,la mia cenere si sparse nell’aria.

Benim sizden kendim içinhiçbir şey istediğim yok.Şeker bile yiyemez kikağıt gibi yanan çocuk.Per me stessa non vi chiedoproprio niente.Non può nemmeno mangiare dolcila bambina bruciata come la carta.

Çalıyorum kapınızı,teyze, amca, bir imza ver.Çocuklar öldürülmesinşeker de yiyebilsinler.Busso alla vostra porta,zia, zio, date una firma.Che non uccidano i bambinie che possano anche mangiare dolci.

Başım köpük köpük bulut, içim dışım deniz,Ben bir ceviz ağacıyım Gülhane Parkı’nda,Budak budak, şerham şerham ihtiyar bir ceviz.Ne sen bunun farkındasın, ne polis farkında.La mia testa è una nuvola di schiuma, dentro e fuori sono mare,io sono un noce nel parco di Gülhane,un vecchio noce tutto nodi, tutto tagli.Né tu te ne accorgi, né la polizia se ne accorge.

Ben bir ceviz ağacıyım Gülhane Parkı’nda.Yapraklarım suda balık gibi kıvıl kıvıl.Yapraklarım ipek mendil gibi tiril tiril,Koparıver, gözlerinin, gülüm, yaşını sil.Yapraklarım ellerimdir, tam yüz bin elim var.Yüz bin elle dokunurum sana, İstanbul’a.Yapraklarım gözlerimdir, şaşarak bakarım.Yüz bin gözle seyrederim seni, İstanbul’u.Yüz bin yürek gibi çarpar, çarpar yapraklarım.Io sono un noce nel parco di Gülhane.Le mie foglie guizzano come pesci nell’acqua.Le mie foglie fremono come un fazzoletto di seta,staccane una, rosa mia, asciugati le lacrime dagli occhi.Le mie foglie sono le mie mani, ho ben centomila mani.Con centomila mani tocco te, tocco Istanbul.Le mie foglie sono i miei occhi, guardo stupito.Con centomila occhi contemplo te, contemplo Istanbul.Come centomila cuori battono, battono le mie foglie.

Ben bir ceviz ağacıyım Gülhane Parkı’nda.Ne sen bunun farkındasın, ne polis farkında.Io sono un noce nel parco di Gülhane.Né tu te ne accorgi, né la polizia se ne accorge.

1902’de doğdumdoğduğum şehre dönmedim bir dahageriye dönmeyi sevmemüç yaşımda Halep’te paşa torunluğu ettimon dokuzumda Moskova’da komünist Üniversite öğrenciliğikırk dokuzumda yine Moskova’da Tseka-Parti konukluğuve on dördümden beri şairlik ederimSono nato nel 1902non sono più tornato nella città dove sono natonon mi piace tornare indietroa tre anni ho fatto il nipote di pascià ad Aleppoa diciannove lo studente all’Università comunista di Moscaa quarantanove di nuovo a Mosca l’ospite del Comitato centrale del Partitoe dai quattordici anni faccio il poeta

kimi insan otların kimi insan balıkların çeşidini bilirben ayrılıklarınkimi insan ezbere sayar yıldızların adınıben hasretlerinc’è chi conosce le specie delle erbe, chi quelle dei pesciio quelle delle separazionic’è chi recita a memoria i nomi delle stelleio quelli delle nostalgie

hapislerde de yattım büyük otellerde deaçlık çektim açlık grevi de içinde ve tatmadığım yemek yok gibidirho dormito in prigione e anche nei grandi alberghiho patito la fame, sciopero della fame compreso, e non c’è quasi piatto che non abbia assaggiato

otuzumda asılmamı istedilerkırk sekizimde Barış madalyasının bana verilmesiniverdiler deotuz altımda yarım yılda geçtim dört metre kare betonuelli dokuzumda on sekiz saatta uçtum Pırağ’dan Havana’yaa trent’anni volevano impiccarmia quarantotto che mi si desse la medaglia della Pacee me l’hanno dataa trentasei ho attraversato in mezzo anno quattro metri quadrati di cementoa cinquantanove ho volato da Praga all’Avana in diciotto ore

Lenin’i görmedim nöbet tuttum tabutunun başında 924’de961’de ziyaret ettiğim anıtkabri kitaplarıdırLenin non l’ho visto, ho fatto la guardia accanto alla sua bara nel ’24nel ’61 il mausoleo che ho visitato sono i suoi libri

partimden koparmağa yeltendiler benisökmediyıkılan putların altında da ezilmedimhanno tentato di strapparmi al mio partitonon ha funzionatonon sono rimasto schiacciato nemmeno sotto gli idoli che crollavano

951’de bir denizde genç bir arkadaşla yürüdüm üstüne ölümün52’de çatlak bir yürekle dört ay sırtüstü bekledim ölümünel ’51 in mare con un giovane amico ho camminato incontro alla mortenel ’52 con il cuore incrinato ho aspettato la morte quattro mesi supino

sevdiğim kadınları deli gibi kıskandımşu kadarcık haset etmedim Şarlo’ya bilealdattım kadınlarımıkonuşmadım arkasından dostlarımınsono stato geloso da pazzi delle donne che ho amatonon ho invidiato nessuno nemmeno tanto così, neanche Charlotho tradito le mie donnenon ho parlato alle spalle dei miei amici

içtim ama akşamcı olmadımhep alnımın teriyle çıkardım ekmek paramı ne mutlu banaho bevuto ma non sono diventato uno che beve ogni serami sono sempre guadagnato il pane col sudore della fronte, beato me

başkasının hesabına utandım yalan söyledimyalan söyledim başkasını üzmemek içinama durup dururken de yalan söyledimmi sono vergognato per conto d’altri, ho mentitoho mentito per non addolorare un altroma ho mentito anche senza motivo

bindim tirene uçağa otomobileçoğunluk binemiyoroperaya gittimçoğunluk gidemiyor adını bile duymamış operanınçoğunluğun gittiği kimi yerlere de ben gitmedim 21’den bericamiye kiliseye tapınağa havraya büyücüyeama kahve falıma baktırdığım olduho preso il treno, l’aereo, l’automobilela maggioranza non può prenderlisono andato all’operala maggioranza non può andarci, non ha mai nemmeno sentito parlare dell’operae in certi posti dove va la maggioranza io non sono andato dal ’21moschea, chiesa, tempio, sinagoga, stregonema mi è capitato di farmi leggere il fondo del caffè

yazılarım otuz kırk dilde basılırTürkiye’mde Türkçemle yasaki miei scritti si stampano in trenta, quaranta linguenella mia Turchia, nel mio turco, sono proibiti

kansere yakalanmadım dahayakalanmam da şart değilbaşbakan filân olacağım yokmeraklısı da değilim bu işinbir de harbe girmedimsığınaklara da inmedim gece yarılarıyollara da düşmedim pike yapan uçakların altındaama sevdalandım altmışıma yakınsözün kısası yoldaşlarbugün Berlin’de kederden gebermekte olsam dainsanca yaşadım diyebilirimve daha ne kadar yaşarımbaşımdan neler geçer dahakim bilir.il cancro non mi ha ancora presoe non è detto che mi prendanon diventerò primo ministro o roba similee non mi interessa nemmeno quel mestieree poi non sono andato in guerranon sono sceso nei rifugi a mezzanottenon mi sono gettato per le strade sotto gli aerei in picchiatama mi sono innamorato verso i sessantaper farla breve, compagnianche se oggi a Berlino sto crepando di doloreposso dire che ho vissuto da essere umanoe quanto vivrò ancoracos’altro mi capiteràchi lo sa.

“Nâzım Hikmet vatan hainliğine devam ediyor hâlâ.Amerikan emperyalizminin yarı sömürgesiyiz, dedi Hikmet.Nâzım Hikmet vatan hainliğine devam ediyor hâlâ.”Bir Ankara gazetesinde çıktı bunlar, üç sütun üstüne, kapkara haykıran puntolarla,bir Ankara gazetesinde, fotoğrafı yanında Amiral Vilyamson’un66 santimetre karede gülüyor, ağzı kulaklarında, Amerikan amiraliAmerika, bütçemize 120 milyon lira hibe etti, 120 milyon lira.“Amerikan emperyalizminin yarı sömürgesiyiz, dedi HikmetNâzım Hikmet vatan hainliğine devam ediyor hâlâ.”«Nâzım Hikmet continua ancora il suo tradimento della patria.Siamo una semicolonia dell’imperialismo americano, ha detto Hikmet.Nâzım Hikmet continua ancora il suo tradimento della patria.»Questo è uscito su un giornale di Ankara, su tre colonne, a caratteri nerissimi che urlavano,su un giornale di Ankara, accanto alla foto dell’ammiraglio Williamsonche ride su 66 centimetri quadrati, la bocca fino alle orecchie, l’ammiraglio americano.L’America ha donato al nostro bilancio 120 milioni di lire, 120 milioni di lire.«Siamo una semicolonia dell’imperialismo americano, ha detto HikmetNâzım Hikmet continua ancora il suo tradimento della patria.»

Evet, vatan hainiyim, siz vatanperverseniz, siz yurtseverseniz, ben yurthainiyim, ben vatan hainiyim.Vatan çiftliklerinizse,kasalarınızın ve çek defterlerinizin içindekilerse vatan,vatan, şose boylarında gebermekse açlıktan,vatan, soğukta it gibi titremek ve sıtmadan kıvranmaksa yazın,fabrikalarınızda al kanımızı içmekse vatan,vatan tırnaklarıysa ağalarınızın,vatan, mızraklı ilmühalse, vatan, polis copuysa,ödeneklerinizse, maaşlarınızsa vatan,vatan, Amerikan üsleri, Amerikan bombası, Amerikan donanması topuysa,vatan, kurtulmamaksa kokmuş karanlığımızdan,ben vatan hainiyim.Yazın üç sütun üstüne kapkara haykıran puntolarla :Nâzım Hikmet vatan hainliğine devam ediyor hâlâ.Sì, sono un traditore della patria; se voi siete patrioti, se voi amate il vostro paese, io sono un traditoredel paese, sono un traditore della patria.Se la patria sono le vostre tenute,se la patria è quello che c’è nelle vostre casseforti e nei vostri libretti di assegni,se la patria è crepare di fame lungo le strade,se la patria è tremare di freddo come un cane e d’estate contorcersi di malaria,se la patria è bere il nostro sangue rosso nelle vostre fabbriche,se la patria sono gli artigli dei vostri latifondisti,se la patria è il catechismo armato di lancia, se la patria è il manganello della polizia,se la patria sono le vostre indennità, i vostri stipendi,se la patria sono le basi americane, la bomba americana, il cannone della flotta americana,se la patria è non liberarci dal nostro buio fetido,io sono un traditore della patria.Scrivetelo su tre colonne a caratteri nerissimi che urlano:Nâzım Hikmet continua ancora il suo tradimento della patria.