Nazım Hikmet: 10 onmisbare gedichten, wat ze betekenen en waar je ze leest

Hava kurşun gibi ağır!!Bağırbağırbağırbağırıyorum.Koşunkurşunerit--meğeçağırıyorum…De lucht is zwaar als lood!!Schreeuwschreeuwschreeuwik schreeuw.Kom gauw,het loodte smel--ten,roep ik…

O diyor ki bana:– Sen kendi sesinle kül olursun ey!Keremgibiyanayana…“Deeeertçok,hemdertyok”Yürek--lerinkulak--larısağır…Hava kurşun gibi ağır…Hij zegt tegen mij:– Je wordt as door je eigen stem, hé!alsKerem,brandenden brandend…“Verdriiiietveel,wie het deelt,niemand”De orenvandehartenzijn doof…De lucht is zwaar als lood…

Ben diyorum ki ona:– Kül olayımKeremgibiyanayana.Ben yanmasamsen yanmasanbiz yanmasak,nasılçıkarkaran--lıklaraydın--lığa…Ik zeg tegen hem:– Laat mij as wordenalsKerem,brandenden brandend.Als ik niet brand,als jij niet brandt,als wij niet branden,hoemoethet duis--terdan lichtworden…

Hava toprak gibi gebe.Hava kurşun gibi ağır.Bağırbağırbağırbağırıyorum.Koşunkurşunerit--meğeçağırıyorum…De lucht is zwanger als de aarde.De lucht is zwaar als lood.Schreeuwschreeuwschreeuwik schreeuw.Kom gauw,het loodte smel--ten,roep ik…

O mavi gözlü bir devdi.Minnacık bir kadın sevdi.Kadının hayali minnacık bir evdi,bahçesinde ebrulihanımeliaçan bir ev.Hij was een reus met blauwe ogen.Hij hield van een piepkleine vrouw.De droom van de vrouw was een piepklein huis,een huis waar in de tuin bontekamperfoeliebloeit.

Bir dev gibi seviyordu dev.Ve elleri öyle büyük işler içinhazırlanmıştı ki devin,yapamazdı yapısını,çalamazdı kapısınıbahçesinde ebrulihanımeliaçan evin.Hij hield van haar als een reus, de reus.En voor zulke grote dingenwaren de handen van de reus gemaaktdat hij het huis niet bouwen kon,niet kloppen kon op de deurvan het huis waar in de tuin bontekamperfoeliebloeit.

O mavi gözlü bir devdi.Minnacık bir kadın sevdi.Mini minnacıktı kadın.Rahata acıktı kadınyoruldu devin büyük yolunda.Ve elveda! deyip mavi gözlü deve,girdi zengin bir cücenin kolundabahçesinde ebrulihanımeliaçan eve.Hij was een reus met blauwe ogen.Hij hield van een piepkleine vrouw.Piepieklein was de vrouw.Ze hongerde naar gemak, de vrouw,ze werd moe op de grote weg van de reus.En ze zei ‘Vaarwel!’ tegen de reus met blauwe ogenen ging aan de arm van een rijke dwerghet huis in waar in de tuin bontekamperfoeliebloeit.

Şimdi anlıyor ki mavi gözlü dev,dev gibi sevgilere mezar bile olamaz:bahçesinde ebrulihanımeliaçan ev…Nu begrijpt de reus met blauwe ogendat het voor liefdes groot als een reus niet eens een graf kan zijn:het huis waar in de tuin bontekamperfoeliebloeit…

Seni düşünmek güzel şey,ümitli şey,dünyanın en güzel sesindenen güzel şarkıyı dinlemek gibi birşey…Fakat artık ümit yetmiyor bana,ben artık şarkı dinlemek değil,şarkı söylemek istiyorum…Aan jou denken is iets moois,iets hoopvols,iets als van de mooiste stem ter wereldhet mooiste lied horen…Maar hoop is mij niet meer genoeg,ik wil niet langer naar liederen luisteren,ik wil liederen zingen…

1

Yaşamak şakaya gelmez,büyük bir ciddiyetle yaşayacaksınbir sincap gibi mesela,yani, yaşamanın dışında ve ötesinde hiçbir şey beklemeden,yani bütün işin gücün yaşamak olacak.Leven is geen grap,je zult met grote ernst leven,zoals een eekhoorn bijvoorbeeld,dat wil zeggen, zonder iets te verwachten buiten en voorbij het leven,dat wil zeggen, je hele doen en laten zal leven zijn.

Yaşamayı ciddiye alacaksın,yani o derecede, öylesine ki,mesela, kolların bağlı arkadan, sırtın duvarda,yahut kocaman gözlüklerin,beyaz gömleğinle bir laboratuvardainsanlar için ölebileceksin,hem de yüzünü bile görmediğin insanlar için,hem de hiç kimse seni buna zorlamamışken,hem de en güzel en gerçek şeyinyaşamak olduğunu bildiğin halde.Je zult het leven ernstig nemen,dat wil zeggen zo zeer, zodanig datje bijvoorbeeld, met je armen op je rug gebonden, je rug tegen de muur,of met je grote bril op,in je witte jas in een laboratoriumkunt sterven voor mensen,en dan nog voor mensen van wie je het gezicht nooit hebt gezien,en dan nog terwijl niemand je ertoe gedwongen heeft,en dan nog terwijl je weet dat het mooiste, het echtstehet leven is.

Yani, öylesine ciddiye alacaksın ki yaşamayı,yetmişinde bile, mesela, zeytin dikeceksin,hem de öyle çocuklara falan kalır diye değil,ölmekten korktuğun halde ölüme inanmadığın için,yaşamak yanı ağır bastığından.Dat wil zeggen, je zult het leven zo ernstig nemendat je zelfs op je zeventigste bijvoorbeeld olijfbomen plant,en niet omdat ze voor de kinderen of zo overblijven,maar omdat je, al ben je bang om te sterven, niet in de dood gelooft,omdat de kant van het leven zwaarder weegt.

2

Diyelim ki, ağır ameliyatlık hastayız,yani, beyaz masadan,bir daha kalkmamak ihtimali de var.Duymamak mümkün değilse de biraz erken gitmenin kederinibiz yine de güleceğiz anlatılan Bektaşi fıkrasına,hava yağmurlu mu, diye bakacağız pencereden,yahut da sabırsızlıkla bekleyeceğizen son ajans haberlerini.Stel dat we zwaar ziek zijn en geopereerd moeten worden,dat wil zeggen, dat we van de witte tafelmisschien nooit meer opstaan.Al ontkomen we niet aan het verdriet om wat te vroeg te gaan,toch zullen we lachen om de Bektasji-mop die iemand vertelt,zullen we uit het raam kijken of het regent,of zullen we ongeduldig wachtenop het laatste nieuws.

Diyelim ki, dövüşülmeye değer bir şeyler için,diyelim ki, cephedeyiz.Daha orda ilk hücumda, daha o günyüzükoyun kapaklanıp ölmek de mümkün.Tuhaf bir hınçla bileceğiz bunu,fakat yine de çıldırasıya merak edeceğizbelki yıllarca sürecek olan savaşın sonunu.Stel dat we, voor iets wat het vechten waard is,stel dat we aan het front zijn.Daar al bij de eerste aanval, nog diezelfde dag,kunnen we voorover vallen en sterven.We zullen het weten met een vreemde wrok,en toch zullen we waanzinnig benieuwd zijnnaar het einde van de oorlog die misschien nog jaren duurt.

Diyelim ki hapisteyiz,yaşımız da elliye yakın,daha da on sekiz sene olsun açılmasına demir kapının.Yine de dışarıyla birlikte yaşayacağız,insanları, hayvanları, kavgası ve rüzgarıylayani, duvarın ardındaki dışarıyla.Stel dat we in de gevangenis zitten,en dat we bijna vijftig zijn,en dat het nog achttien jaar duurt voor de ijzeren deur opengaat.Toch zullen we samen met de buitenwereld leven,met haar mensen, haar dieren, haar strijd en haar wind,dat wil zeggen, met de buitenwereld achter de muur.

Yani, nasıl ve nerede olursak olalımhiç ölünmeyecekmiş gibi yaşanacak…Dat wil zeggen, hoe en waar we ook zijn,we moeten leven alsof er nooit gestorven wordt…

3

Bu dünya soğuyacak,yıldızların arasında bir yıldız,hem de en ufacıklarından,mavi kadifede bir yaldız zerresi yani,yani bu koskocaman dünyamız.Deze wereld zal afkoelen,een ster tussen de sterren,en dan nog een van de allerkleinste,een goudstofje op blauw fluweel, dat wil zeggen,dat wil zeggen, deze reusachtige wereld van ons.

Bu dünya soğuyacak günün birinde,hatta bir buz yığınıyahut ölü bir bulut gibi de değil,boş bir ceviz gibi yuvarlanacakzifiri karanlıkta uçsuz bucaksız.Deze wereld zal op een dag afkoelen,niet eens als een ijsklompof als een dode wolk,als een lege walnoot zal ze rollendoor het pikkedonker, eindeloos.

Şimdiden çekilecek acısı bunun,duyulacak mahzunluğu şimdiden.Böylesine sevilecek bu dünya“Yaşadım” diyebilmen için…Nu al moet je er de pijn van dragen,nu al moet je er de droefheid van voelen.Zó veel moet je van deze wereld houdenom te kunnen zeggen: ‘Ik heb geleefd’…

Kapıları çalan benimkapıları birer birer.Gözünüze görünememgöze görünmez ölüler.Ik ben het die op de deuren klopt,op de deuren, een voor een.Jullie ogen kunnen mij niet zien,de doden ziet geen oog.

Hiroşima’da ölelioluyor bir on yıl kadar.Yedi yaşında bir kızım,büyümez ölü çocuklar.Sinds ik in Hiroshima stierfis het zo’n tien jaar geleden.Ik ben een meisje van zeven,dode kinderen groeien niet.

Saçlarım tutuştu önce,gözlerim yandı kavruldu.Bir avuç kül oluverdim,külüm havaya savruldu.Eerst vatte mijn haar vlam,mijn ogen brandden en verschroeiden.Ik werd een handvol as,mijn as waaide de lucht in.

Benim sizden kendim içinhiçbir şey istediğim yok.Şeker bile yiyemez kikağıt gibi yanan çocuk.Voor mezelf wil ikhelemaal niets van jullie.Het kan niet eens snoep eten,een kind dat als papier verbrandde.

Çalıyorum kapınızı,teyze, amca, bir imza ver.Çocuklar öldürülmesinşeker de yiyebilsinler.Ik klop aan jullie deur,tante, oom, zet je handtekening.Dat ze geen kinderen dodenen dat die ook snoep kunnen eten.

Başım köpük köpük bulut, içim dışım deniz,Ben bir ceviz ağacıyım Gülhane Parkı’nda,Budak budak, şerham şerham ihtiyar bir ceviz.Ne sen bunun farkındasın, ne polis farkında.Mijn hoofd is schuimende wolk, binnen en buiten ben ik zee,ik ben een notenboom in het Gülhane-Park,een oude notenboom, vol knoesten, vol kerven.Jij merkt het niet en de politie merkt het niet.

Ben bir ceviz ağacıyım Gülhane Parkı’nda.Yapraklarım suda balık gibi kıvıl kıvıl.Yapraklarım ipek mendil gibi tiril tiril,Koparıver, gözlerinin, gülüm, yaşını sil.Yapraklarım ellerimdir, tam yüz bin elim var.Yüz bin elle dokunurum sana, İstanbul’a.Yapraklarım gözlerimdir, şaşarak bakarım.Yüz bin gözle seyrederim seni, İstanbul’u.Yüz bin yürek gibi çarpar, çarpar yapraklarım.Ik ben een notenboom in het Gülhane-Park.Mijn bladeren flitsen als vissen in het water.Mijn bladeren zijn ragfijn als een zijden zakdoek,pluk er een, mijn roos, en veeg de tranen uit je ogen.Mijn bladeren zijn mijn handen, ik heb wel honderdduizend handen.Met honderdduizend handen raak ik jou aan, raak ik Istanbul aan.Mijn bladeren zijn mijn ogen, ik kijk verwonderd.Met honderdduizend ogen kijk ik naar jou, naar Istanbul.Als honderdduizend harten kloppen, kloppen mijn bladeren.

Ben bir ceviz ağacıyım Gülhane Parkı’nda.Ne sen bunun farkındasın, ne polis farkında.Ik ben een notenboom in het Gülhane-Park.Jij merkt het niet en de politie merkt het niet.

1902’de doğdumdoğduğum şehre dönmedim bir dahageriye dönmeyi sevmemüç yaşımda Halep’te paşa torunluğu ettimon dokuzumda Moskova’da komünist Üniversite öğrenciliğikırk dokuzumda yine Moskova’da Tseka-Parti konukluğuve on dördümden beri şairlik ederimik ben geboren in 1902naar de stad waar ik geboren ben ben ik nooit meer teruggegaanik ga niet graag terugop mijn derde was ik in Aleppo kleinzoon van een pasjaop mijn negentiende in Moskou student aan de Communistische Universiteitop mijn negenenveertigste weer in Moskou gast van het Centraal Comitéen sinds mijn veertiende ben ik dichter

kimi insan otların kimi insan balıkların çeşidini bilirben ayrılıklarınkimi insan ezbere sayar yıldızların adınıben hasretlerinsommige mensen kennen de soorten grassen, sommigen de soorten vissenik die van de scheidingensommige mensen zeggen de namen van de sterren uit het hoofd opik die van de verlangens

hapislerde de yattım büyük otellerde deaçlık çektim açlık grevi de içinde ve tatmadığım yemek yok gibidirik heb in gevangenissen gelegen en ook in grote hotelsik heb honger geleden, hongerstaking inbegrepen, en er is haast geen gerecht dat ik niet heb geproefd

otuzumda asılmamı istedilerkırk sekizimde Barış madalyasının bana verilmesiniverdiler deotuz altımda yarım yılda geçtim dört metre kare betonuelli dokuzumda on sekiz saatta uçtum Pırağ’dan Havana’yaop mijn dertigste wilden ze me ophangenop mijn achtenveertigste wilden ze me de Vredesmedaille gevenen die gaven ze ookop mijn zesendertigste deed ik een half jaar over vier vierkante meter betonop mijn negenenvijftigste vloog ik in achttien uur van Praag naar Havana

Lenin’i görmedim nöbet tuttum tabutunun başında 924’de961’de ziyaret ettiğim anıtkabri kitaplarıdırLenin heb ik niet gezien, ik hield de wacht bij zijn kist in ’24in ’61 was het mausoleum dat ik bezocht zijn boeken

partimden koparmağa yeltendiler benisökmediyıkılan putların altında da ezilmedimze probeerden me los te rukken van mijn partijhet lukte nietonder de gevallen afgoden werd ik ook niet verpletterd

951’de bir denizde genç bir arkadaşla yürüdüm üstüne ölümün52’de çatlak bir yürekle dört ay sırtüstü bekledim ölümüin ’51 liep ik op zee met een jonge vriend de dood tegemoetin ’52 lag ik met een gebarsten hart vier maanden op mijn rug te wachten op de dood

sevdiğim kadınları deli gibi kıskandımşu kadarcık haset etmedim Şarlo’ya bilealdattım kadınlarımıkonuşmadım arkasından dostlarımınik was waanzinnig jaloers op de vrouwen van wie ik hieldzelfs Charlie Chaplin heb ik geen haar benijdik heb mijn vrouwen bedrogenover mijn vrienden heb ik nooit achter hun rug gepraat

içtim ama akşamcı olmadımhep alnımın teriyle çıkardım ekmek paramı ne mutlu banaik heb gedronken maar ben nooit een avonddrinker gewordenaltijd heb ik mijn brood verdiend in het zweet van mijn aanschijn, wat een geluk

başkasının hesabına utandım yalan söyledimyalan söyledim başkasını üzmemek içinama durup dururken de yalan söyledimik schaamde me voor anderen, ik heb gelogenik heb gelogen om een ander geen verdriet te doenmaar ik heb ook zomaar gelogen

bindim tirene uçağa otomobileçoğunluk binemiyoroperaya gittimçoğunluk gidemiyor adını bile duymamış operanınçoğunluğun gittiği kimi yerlere de ben gitmedim 21’den bericamiye kiliseye tapınağa havraya büyücüyeama kahve falıma baktırdığım olduik ben met de trein, het vliegtuig, de auto gereisdde meesten kunnen dat nietik ben naar de opera gegaande meesten kunnen dat niet, ze hebben zelfs nooit van opera gehoorden naar sommige plekken waar de meesten heen gaan ben ik sinds ’21 niet geweestmoskee kerk tempel synagoge tovenaarmaar ik heb wel eens mijn koffiedik laten lezen

yazılarım otuz kırk dilde basılırTürkiye’mde Türkçemle yasakmijn werk verschijnt in dertig, veertig talenin mijn Turkije, in mijn Turks is het verboden

kansere yakalanmadım dahayakalanmam da şart değilbaşbakan filân olacağım yokmeraklısı da değilim bu işinbir de harbe girmedimsığınaklara da inmedim gece yarılarıyollara da düşmedim pike yapan uçakların altındaama sevdalandım altmışıma yakınsözün kısası yoldaşlarbugün Berlin’de kederden gebermekte olsam dainsanca yaşadım diyebilirimve daha ne kadar yaşarımbaşımdan neler geçer dahakim bilir.kanker heb ik nog niet gekregenen ik hoef het ook niet per se te krijgenpremier of zoiets word ik nieten ik heb er ook geen zin inen ik heb nooit in een oorlog gezetenben niet midden in de nacht schuilkelders in gegaanheb niet op de weg gevlucht onder duikende vliegtuigenmaar ik werd verliefd tegen de zestigkortom, kameradenook al ga ik vandaag in Berlijn kapot van verdrietkan ik zeggen dat ik als een mens heb geleefden hoelang ik nog leefwat me nog allemaal overkomtwie weet.

“Nâzım Hikmet vatan hainliğine devam ediyor hâlâ.Amerikan emperyalizminin yarı sömürgesiyiz, dedi Hikmet.Nâzım Hikmet vatan hainliğine devam ediyor hâlâ.”Bir Ankara gazetesinde çıktı bunlar, üç sütun üstüne, kapkara haykıran puntolarla,bir Ankara gazetesinde, fotoğrafı yanında Amiral Vilyamson’un66 santimetre karede gülüyor, ağzı kulaklarında, Amerikan amiraliAmerika, bütçemize 120 milyon lira hibe etti, 120 milyon lira.“Amerikan emperyalizminin yarı sömürgesiyiz, dedi HikmetNâzım Hikmet vatan hainliğine devam ediyor hâlâ.”“Nâzım Hikmet zet zijn landverraad nog altijd voort.We zijn een halfkolonie van het Amerikaanse imperialisme, zei Hikmet.Nâzım Hikmet zet zijn landverraad nog altijd voort.”Dit stond in een krant uit Ankara, over drie kolommen, in pikzwarte, schreeuwende letters,in een krant uit Ankara, met ernaast de foto van admiraal Williamson,op 66 vierkante centimeter lacht hij, zijn mond tot aan zijn oren, de Amerikaanse admiraal,Amerika heeft onze begroting 120 miljoen lira geschonken, 120 miljoen lira.“We zijn een halfkolonie van het Amerikaanse imperialisme, zei Hikmet,Nâzım Hikmet zet zijn landverraad nog altijd voort.”

Evet, vatan hainiyim, siz vatanperverseniz, siz yurtseverseniz, ben yurthainiyim, ben vatan hainiyim.Vatan çiftliklerinizse,kasalarınızın ve çek defterlerinizin içindekilerse vatan,vatan, şose boylarında gebermekse açlıktan,vatan, soğukta it gibi titremek ve sıtmadan kıvranmaksa yazın,fabrikalarınızda al kanımızı içmekse vatan,vatan tırnaklarıysa ağalarınızın,vatan, mızraklı ilmühalse, vatan, polis copuysa,ödeneklerinizse, maaşlarınızsa vatan,vatan, Amerikan üsleri, Amerikan bombası, Amerikan donanması topuysa,vatan, kurtulmamaksa kokmuş karanlığımızdan,ben vatan hainiyim.Yazın üç sütun üstüne kapkara haykıran puntolarla :Nâzım Hikmet vatan hainliğine devam ediyor hâlâ.Ja, ik ben een landverrader, als jullie vaderlanders zijn, als jullie patriotten zijn, dan ben ik een vaderlands-verrader, ben ik een landverrader.Als het vaderland jullie landgoederen zijn,als het vaderland is wat in jullie brandkasten en chequeboekjes zit,als het vaderland is langs de grote wegen creperen van de honger,als het vaderland is in de kou rillen als een hond en ’s zomers kronkelen van de malaria,als het vaderland is in jullie fabrieken ons rode bloed drinken,als het vaderland de klauwen van jullie grootgrondbezitters zijn,als het vaderland de catechismus met lansen is, als het vaderland de politieknuppel is,als het vaderland jullie toelagen zijn, jullie salarissen,als het vaderland Amerikaanse bases, de Amerikaanse bom, de kanonnen van de Amerikaanse vloot zijn,als het vaderland is nooit verlost worden uit ons stinkende duister,dan ben ik een landverrader.Schrijf het over drie kolommen in pikzwarte, schreeuwende letters:Nâzım Hikmet zet zijn landverraad nog altijd voort.