Σαμπίχα Γκιοκτσέν: θετή κόρη του Ατατούρκ και πιλότος
Η Σαμπίχα Γκιοκτσέν σε γεγονότα και φωτογραφίες: υιοθεσία από τον Ατατούρκ, σχολή Τιουρκκουσού, στρατιωτικό πτυχίο, βαλκανική πτήση του 1938.
Πίνακας περιεχομένων
Η Σαμπίχα Γκιοκτσέν (1913 έως 2001) ήταν Τουρκάλα πιλότος και θετή κόρη του Ατατούρκ. Άρχισε να μαθαίνει να πετά στη σχολή Τιουρκκουσού (Türkkuşu) το 1935, έλαβε το στρατιωτικό πτυχίο πτήσεων στις 30.08.1937 και πέταξε σε τέσσερις βαλκανικές πρωτεύουσες τον Ιούνιο του 1938.
Με λίγα λόγια
Πιλότος, θετή κόρη και η γυναίκα που πέταξε σε τέσσερις βαλκανικές πρωτεύουσες το 1938.
- Η ζωή της: γεννήθηκε το 1913 στην Προύσα, πέθανε στις 22.03.2001 σε ηλικία 88 ετών και τάφηκε στο στρατιωτικό νεκροταφείο Τζεμπετζί (Cebeci Şehitliği) στην Άγκυρα.
- Οι πτήσεις της: πρώτη μαθήτρια στη σχολή Τιουρκκουσού το 1935· στρατιωτικό πτυχίο πτήσεων στις 30.08.1937.
- Η βαλκανική πτήση: από 16.06.1938 έως 21.06.1938, από την Κωνσταντινούπολη στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη, τη Σόφια, το Βελιγράδι και το Βουκουρέστι και πίσω, περίπου 3.000 χλμ.
- Ο τίτλος: οι πηγές διατυπώνουν την «πρωτιά» με διάφορους τρόπους, μεταξύ άλλων «πρώτη γυναίκα στρατιωτική πιλότος της Δημοκρατίας της Τουρκίας», «πρώτη γυναίκα πιλότος μάχης στον κόσμο» και «πρώτη πιλότος στρατιωτικού αεροσκάφους».
Επτά στιγμές
Η προθήκη διακρίσεων
Τα επτά σήματά της
«Πρώτη γυναίκα στρατιωτική πιλότος»
Γενική Διεύθυνση Πολιτικής Αεροπορίας, κατάλογος γυναικείων πρωτιών στην αεροπορία (ελέγχθηκε στις 22.10.2026)
«İlk Askeri Uçak Pilotu · 1936 · Hava Kuvvetleri Komutanlığı»
πρώτη πιλότος στρατιωτικού αεροσκάφους · 1936 · Διοίκηση Αεροπορίας
Κέντρο Ερευνών Ατατούρκ, λήμμα για την πολεμική αεροπορία την εποχή του Ατατούρκ (λήμμα ενημερωμένο στις 09.10.2026)
«Dünya'nın ilk kadın askerî pilotu olur»
γίνεται η πρώτη γυναίκα στρατιωτική πιλότος στον κόσμο
Κέντρο Ερευνών Ατατούρκ, λήμμα για τη ζωή της, συνοπτική περιγραφή (λήμμα ενημερωμένο στις 08.10.2026)
«Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk kadın askeri pilotu»
η πρώτη γυναίκα στρατιωτική πιλότος της Δημοκρατίας της Τουρκίας
Δελτίο παραπομπής
Στα ελληνικά
Η εγκυκλοπαίδεια του Κέντρου Ερευνών Ατατούρκ αποκαλεί τη Σαμπίχα Γκιοκτσέν «την πρώτη γυναίκα στρατιωτική πιλότο της Δημοκρατίας της Τουρκίας» (λήμμα για τη ζωή της, ενημερωμένο στις 08.10.2026) και «την πρώτη γυναίκα στρατιωτική πιλότο στον κόσμο» (λήμμα για την πολεμική αεροπορία, ενημερωμένο στις 09.10.2026)· ο κατάλογος της Γενικής Διεύθυνσης Πολιτικής Αεροπορίας την αναφέρει ως «πρώτη πιλότο στρατιωτικού αεροσκάφους», 1936 (ελέγχθηκε στις 22.10.2026).
Στα τουρκικά
Atatürk Araştırma Merkezi’nin ansiklopedisi Sabiha Gökçen’i kendi maddesinde “Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk kadın askeri pilotu” (madde güncelleme tarihi 08.10.2026), Atatürk Dönemi Türk Hava Kuvvetleri maddesinde “Dünya’nın ilk kadın askerî pilotu” (madde güncelleme tarihi 09.10.2026) diye anar; Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü’nün listesi onu 1936 tarihli “İlk Askeri Uçak Pilotu” olarak gösterir (sayfa kontrol tarihi 22.10.2026).
Τα επτά σήματα σε πίνακα
| Σήμα | Πηγή | Η διατύπωση | Σημασία | Ημερομηνία σελίδας |
|---|---|---|---|---|
| Πρώτη μαθήτρια, 1935 | Κέντρο Ερευνών Ατατούρκ, λήμμα για τη ζωή της | «ilk kız öğrenci olarak 1935 yılında Türk Hava Kurumunun Türk Kuşu Sivil Havacılık Okuluna girmiş oldu» | εισήχθη το 1935 στη Σχολή Πολιτικής Αεροπορίας Τιουρκκουσού του Τουρκικού Αεροπορικού Συλλόγου ως η πρώτη μαθήτριά της | λήμμα ενημερωμένο στις 08.10.2026 |
| «Πρώτη γυναίκα στρατιωτική πιλότος» | Γενική Διεύθυνση Πολιτικής Αεροπορίας, κατάλογος γυναικείων πρωτιών στην αεροπορία | «İlk Askeri Uçak Pilotu · 1936 · Hava Kuvvetleri Komutanlığı» | πρώτη πιλότος στρατιωτικού αεροσκάφους · 1936 · Διοίκηση Αεροπορίας | ελέγχθηκε στις 22.10.2026 |
| «Πρώτη γυναίκα στρατιωτική πιλότος» | Κέντρο Ερευνών Ατατούρκ, λήμμα για την πολεμική αεροπορία την εποχή του Ατατούρκ | «Dünya'nın ilk kadın askerî pilotu olur» | γίνεται η πρώτη γυναίκα στρατιωτική πιλότος στον κόσμο | λήμμα ενημερωμένο στις 09.10.2026 |
| «Πρώτη γυναίκα στρατιωτική πιλότος» | Κέντρο Ερευνών Ατατούρκ, λήμμα για τη ζωή της, συνοπτική περιγραφή | «Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk kadın askeri pilotu» | η πρώτη γυναίκα στρατιωτική πιλότος της Δημοκρατίας της Τουρκίας | λήμμα ενημερωμένο στις 08.10.2026 |
| «Πρώτη γυναίκα πιλότος μάχης στον κόσμο» | Κέντρο Ερευνών Ατατούρκ, λήμμα για τη ζωή της | «dünyanın ilk kadın savaş pilotu ünvanına da sahip oldu» | απέκτησε επίσης τον τίτλο της πρώτης γυναίκας πιλότου μάχης στον κόσμο | λήμμα ενημερωμένο στις 08.10.2026 |
| «Πρώτη γυναίκα πιλότος μάχης στον κόσμο» | Κέντρο Ερευνών Ατατούρκ, λήμμα για την αεροπορία και την αεροναυπηγική την εποχή του Ατατούρκ | «Atatürk’ün manevi kızı ve dünyanın ilk kadın savaş pilotu olan Sabiha Gökçen» | Η manevi κόρη του Ατατούρκ και πρώτη γυναίκα πιλότος μάχης στον κόσμο, Σαμπίχα Γκιοκτσέν | λήμμα ενημερωμένο στις 09.10.2026 |
| Βαλκανική πτήση, 1938 | Κέντρο Ερευνών Ατατούρκ, λήμμα για τη ζωή της | «Balkan turu kapsamında 3.000 kilometrelik uçuş gerçekleştirmişti» | είχε διανύσει 3.000 χιλιόμετρα στη βαλκανική περιοδεία | λήμμα ενημερωμένο στις 08.10.2026 |
| Βαλκανική πτήση, 1938 | Τα λόγια της στην Αθήνα, όπως τα παραθέτει το λήμμα | «Balkan turuna çıkan ilk askerî Türk kadın pilotu olduğum için mutluyum» | Είμαι χαρούμενη που είμαι η πρώτη Τουρκάλα στρατιωτική πιλότος που ξεκινά βαλκανική περιοδεία | λήμμα ενημερωμένο στις 08.10.2026 |
| Γιουγκοσλαβικές τιμές, 1938 | Κέντρο Ερευνών Ατατούρκ, λήμμα για τη ζωή της | «Yugoslav Hava Kuvvetleri Komutanı General Yankoviç tarafından Yugoslav Hava Nişanı takdim edildi» | ο διοικητής της γιουγκοσλαβικής αεροπορίας, ο στρατηγός Γιάνκοβιτς (Yankoviç), απένειμε το Γιουγκοσλαβικό Αεροπορικό Μετάλλιο | λήμμα ενημερωμένο στις 08.10.2026 |
| Γιουγκοσλαβικές τιμές, 1938 | Κέντρο Ερευνών Ατατούρκ, λήμμα για τη ζωή της | «“Beyaz Kartal Nişanı”, o güne kadar sadece dört kişiye verilmişti» | το Τάγμα του Λευκού Αετού είχε απονεμηθεί μέχρι τότε μόνο σε τέσσερα άτομα | λήμμα ενημερωμένο στις 08.10.2026 |
| Μία από 20 αεροπόρους, 1996 | Κέντρο Ερευνών Ατατούρκ, λήμμα για τη ζωή της | «dünya tarihine adını yazdıran 20 havacıdan biri seçildi. Bu ödüle layık görülen ilk ve tek kadın havacı oldu» | επιλέχθηκε ως μία από τους 20 αεροπόρους που έγραψαν το όνομά τους στην παγκόσμια ιστορία. Έγινε η πρώτη και μοναδική γυναίκα αεροπόρος που κρίθηκε άξια αυτού του βραβείου | λήμμα ενημερωμένο στις 08.10.2026 |
| Θετή κόρη του Ατατούρκ | Κέντρο Ερευνών Ατατούρκ, λήμμα για τη ζωή της | «Bursa gezisi sırasında manevi evlat edindi» | την πήρε κοντά του ως manevi παιδί (θετό· κατά λέξη «του πνεύματος») κατά το ταξίδι στην Προύσα | λήμμα ενημερωμένο στις 08.10.2026 |
| Θετή κόρη του Ατατούρκ | Υπουργείο Εθνικής Άμυνας, σελίδα του Μουσείου Ανίτκαμπιρ | «ATATÜRK'ün manevi kızı Sabiha GÖKÇEN'e soyadı verdiğini gösteren belge» | το χαρτί που δείχνει ότι ο Ατατούρκ έδωσε στη manevi κόρη του Σαμπίχα Γκιοκτσέν το επώνυμό της | ελέγχθηκε στις 22.10.2026 |
Παιδικά χρόνια και υιοθεσία
Γεννήθηκε το 1913 στην Προύσα. Η εγκυκλοπαίδεια του Κέντρου Ερευνών Ατατούρκ αναφέρει ως πατέρα της τον Μουσταφά Ιζζέτ Μπέη, αρχιγραμματέα της επαρχίας (Vilayet Başkâtibi), και ως μητέρα της τη Χαϊριγιέ Χανούμ. Έχασε και τους δύο γονείς της σε μικρή ηλικία και τη μεγάλωσε ο μεγαλύτερος αδελφός της. Ήταν το τελευταίο από έξι παιδιά και ο πατέρας της είχε εξοριστεί στην Προύσα από τον σουλτάνο Αβδούλ Χαμίτ Β΄.
Ο Ατατούρκ τη γνώρισε στο ταξίδι του στην Προύσα, μεταξύ 22.09.1925 και 08.10.1925. Όταν έμαθε πόσο δύσκολη ήταν η ζωή της, μίλησε με τον μεγαλύτερο αδελφό της και την πήρε κοντά του ως manevi παιδί («του πνεύματος», η λέξη για τα παιδιά που υιοθέτησε). Από τότε η ζωή της άλλαξε. Φοίτησε στο δημοτικό σχολείο της Τσάνκαγια, ένα ισόγειο σχολείο με δύο αίθουσες, χτισμένο στον κήπο της έπαυλης της Τσάνκαγια για τα παιδιά της γειτονιάς.
Ένα από έντεκα παιδιά
Ο Ατατούρκ πήρε κοντά του έντεκα manevi παιδιά, πέντε πριν από την ανακήρυξη της Δημοκρατίας και έξι μετά. Εκείνη ήταν ένα από τα έξι. Η εγκυκλοπαίδεια του Κέντρου Ερευνών Ατατούρκ αναφέρει ότι ήθελε να τα αναθρέψει ως παραδείγματα για τις Τουρκάλες και ότι εκείνη προβλήθηκε στο κοινό ως πρότυπο στην αεροπορία, έναν χώρο που φαινόταν απρόσιτος για τις γυναίκες.
Από τις άλλες τρεις, η Αφέτ (Αφετινάν) ήταν δασκάλα και έγινε πανεπιστημιακή καθηγήτρια το 1950. Η Ρουκιγιέ παντρεύτηκε τον λοχαγό της χωροφυλακής Χουσνού Ερκίν και ο Ατατούρκ χόρεψε μαζί της τον πρώτο χορό στον γάμο στο παλάτι Ντολμάμπαχτσε. Η Ζεχρά στάλθηκε σε σχολείο στο Λονδίνο και πέθανε το 1936.
Μετά την Τσάνκαγια φοίτησε σε δύο κολέγια θηλέων στην Κωνσταντινούπολη, στο Αρναούτκιοϊ (Arnavutköy) και στο Σκούταρι (Üsküdar). Μια ασθένεια διέκοψε τις σπουδές της. Υποβλήθηκε σε θεραπεία στη Χάλκη (Heybeliada) και στη Βιέννη και έμεινε για λίγο στο Παρίσι για να βελτιώσει τα γαλλικά της.
Το 1934, όταν ψηφίστηκε ο Νόμος περί Επωνύμων, ο Ατατούρκ τής έδωσε το επώνυμο Γκιοκτσέν. Ο νόμος εγκρίθηκε στις 21.06.1934· ακολούθησε στις 24.11.1934 ο νόμος που έδωσε στον ίδιο τον Ατατούρκ το επώνυμό του. Αργότερα εκείνη αφηγήθηκε την ιστορία εκείνης της βραδιάς.
Η βραδιά του επωνύμου
- Στο τραπέζι τουΚάθε βράδυ στο τραπέζι του ο Ατατούρκ έβρισκε ένα επώνυμο για κάποιον φίλο ή συγγενή, και ένα βράδυ ήρθε η σειρά της.
- Η απάντησή της«Siz ne emrederseniz o olsun efendim», ψέλλισε: «Ας γίνει ό,τι προστάξετε, κύριέ μου».
- Η σκέψη τουΣκέφτηκε για λίγο και είπε: «Sana Atatürk kızı soyadını vermek isterdim ama…» («Θα ήθελα να σου δώσω το επώνυμο “Κόρη του Ατατούρκ”, αλλά…»).
- Μία λέξηΈπειτα πήρε ένα χαρτί και έγραψε πάνω του μία λέξη: Gökçen.
Πρόσθεσε ότι πολλοί πιστεύουν πως πήρε το επώνυμο αφού άρχισε να πετά, ενώ στην πραγματικότητα συνέβη το αντίστροφο: «Ata’nın Gökçen soyadını bana vermesinden sonra göklerle buluşup havacılığa başladım» («Μόνο αφού ο Ατατούρκ μού έδωσε το επώνυμο Γκιοκτσέν συνάντησα τους ουρανούς και άρχισα να πετάω»).
«Sabiha Gökçen - S. Gökçen’dir»
K. Atatürk
«19.XII.1934 kutlu olsun»
Το γραφείο
Τρία χαρτιά στο Μουσείο Ανίτκαμπιρ
Το χαρτί του επωνύμου
Το χαρτί που, σύμφωνα με τη διατύπωση του μουσείου, δείχνει ότι ο Ατατούρκ έδωσε στη manevi κόρη του Σαμπίχα Γκιοκτσέν το επώνυμό της. Γράφει «Sabiha Gökçen – S. Gökçen’dir» («Σαμπίχα Γκιοκτσέν: είναι Σ. Γκιοκτσέν»), φέρει την υπογραφή «K. Atatürk» και κάτω από αυτήν τη φράση «19.XII.1934 kutlu olsun» («19.12.1934, ας είναι ευλογημένο»). Η ίδια το δώρισε στο μουσείο.
Τα τρία χαρτιά σε πίνακα
| Χαρτί | Τι είναι | Διαστάσεις |
|---|---|---|
| Χαρτονόμισμα 5 TL | Χαρτονόμισμα 5 TL με ημερομηνία 01.01.1938 και υπογραφή «K. Atatürk». Ο Ατατούρκ το υπέγραψε και το έδωσε στη manevi κόρη του Σαμπίχα Γκιοκτσέν σε συνάντηση στην Τσάνκαγια και εκείνη το δώρισε στο Μουσείο Ανίτκαμπιρ. | 15,7 × 7,3 εκ. |
| Η επιστολή με μολύβι | Επιστολή γραμμένη από τον ίδιο τον Ατατούρκ με μολύβι, που αρχίζει με τη φράση «Kızım Uçman Gökçen’e» («Στην κόρη μου, αεροπόρο Γκιοκτσέν»). Φέρει την υπογραφή «K. Atatürk» και η ίδια τη δώρισε στο μουσείο. | 24 × 18 εκ. |
| Το χαρτί του επωνύμου | Το χαρτί που, σύμφωνα με τη διατύπωση του μουσείου, δείχνει ότι ο Ατατούρκ έδωσε στη manevi κόρη του Σαμπίχα Γκιοκτσέν το επώνυμό της. Γράφει «Sabiha Gökçen – S. Gökçen’dir» («Σαμπίχα Γκιοκτσέν: είναι Σ. Γκιοκτσέν»), φέρει την υπογραφή «K. Atatürk» και κάτω από αυτήν τη φράση «19.XII.1934 kutlu olsun» («19.12.1934, ας είναι ευλογημένο»). Η ίδια το δώρισε στο μουσείο. | 27 × 21 εκ. |
Πηγές: Εγκυκλοπαίδεια Ατατούρκ, το λήμμα για τη ζωή της· Εγκυκλοπαίδεια Ατατούρκ, τα manevi παιδιά του Ατατούρκ· Χρονολόγιο του Ατατούρκ· Σελίδες του Μουσείου Ανίτκαμπιρ.
03.05.1935, η ημέρα που άνοιξε η σχολή Τιουρκκουσού
Το Τιουρκκουσού («τουρκικό πουλί») ήταν η σχολή πτήσεων του Τουρκικού Αεροπορικού Συλλόγου. Σκοπός του ήταν να διδάξει σε γυναίκες και άνδρες ηλικίας 18 έως 35 ετών να πετούν με ανεμόπτερα και να πηδούν με αλεξίπτωτο.
- 16.02.1925
- Ιδρύεται η Τουρκική Εταιρεία Αεροσκαφών (Türk Tayyare Cemiyeti). Συντηρείται από δωρεές του κοινού.
- 03.05.1935
- Ανοίγει το Τιουρκκουσού. Στο ξεκίνημά του το παράρτημα της Άγκυρας έχει 200 μέλη.
- 24.05.1935
- Το έκτο συνέδριο της εταιρείας τής δίνει τη σημερινή της ονομασία, Τουρκικός Αεροπορικός Σύλλογος (Türk Hava Kurumu).
Ο Ατατούρκ είχε ρωτήσει τον πρόεδρο του συλλόγου, Φουάτ Μπουλτζά, για τη συνεργασία με τη σοβιετική αεροπορία και για τις δραστηριότητες του Βετζιχί Χουρκούς, ενός Τούρκου αεροπόρου του οποίου την πορεία παρακολουθούσε μέσα από τον Τύπο. Ο Μπουλτζά εξέφρασε θετική γνώμη και για τα δύο. Ο Ατατούρκ ζήτησε τότε μια μονάδα πτήσεων με το όνομα Τιουρκκουσού και είπε ότι έπρεπε να αξιοποιηθεί ο Βετζιχί Μπέης.
Η Σαμπίχα Γκιοκτσέν θυμόταν το πρωινό της 03.05.1935: ο Ατατούρκ σηκώθηκε πολύ νωρίς, φόρεσε τα αγαπημένα του αθλητικά ρούχα και το καπέλο του. «Haydi bakalım Gökçen», είπε. «Gidiyoruz.» («Έλα, Γκιοκτσέν. Φεύγουμε.»)
Η ομιλία στο Ετιμεσγκούτ
Τα εγκαίνια έγιναν στο αεροδρόμιο του Ετιμεσγκούτ, κοντά στην Άγκυρα. Στην ομιλία του ο Ατατούρκ είπε ότι ο κόσμος αποτελείται από γη, νερό και αέρα και ότι ένα έθνος που αγαπά τη ζωή του πρέπει να ενδιαφέρεται καθημερινά περισσότερο για τον εναέριο χώρο του, όπως για τη γη και τις θάλασσές του. Τέσσερις προτάσεις του, όπως εμφανίζονται στην τυπωμένη ομιλία:
Ατατούρκ, Ετιμεσγκούτ, 03.05.1935
«Bizim dünyamız bilirsiniz topraktan, sudan ve havadan oluşmuştur.» «Ο κόσμος μας, όπως ξέρετε, αποτελείται από γη, νερό και αέρα».
«Türk yurdun dağlarında, ormanlarında, ovalarında, denizlerinde, her bucağında, nasıl bir bilgi ve kendine güvenle yürüyor, dolaşıyorsa, yurdun asumanında da aynı suretle dolaşabilmelidir.» «Όπως ο Τούρκος περπατά με γνώση και αυτοπεποίθηση σε κάθε γωνιά των βουνών, των δασών, των πεδιάδων και των θαλασσών της πατρίδας, έτσι πρέπει να μπορεί να κινείται και στον ουρανό της».
Η ίδια ομιλία, οι τελευταίες φράσεις
«Bu ödevimizi başarmada, bizden değerli yardımlarını esirgemeyen, dostumuz Rus Sovyet Cumhuriyeti’ne ve onun Sayın Büyükelçisi Bay Karahan’a önünüzde açıkça teşekkür etmekten kıvanç duyarım.» «Είμαι περήφανος που ευχαριστώ ανοιχτά, ενώπιόν σας, τη φίλη μας Ρωσική Σοβιετική Δημοκρατία, που δεν μας στέρησε την πολύτιμη βοήθειά της σε αυτό το έργο, και τον πρέσβη της, κύριο Καραχάν».
«Türk çocuğu, her işte olduğu gibi havacılıkta da en yüksek düzeyde, gökte seni bekleyen yerini az zamanda dolduracaksın.» «Παιδί της Τουρκίας, στην αεροπορία όπως σε κάθε έργο, σύντομα θα πάρεις, στο υψηλότερο επίπεδο, τη θέση που σε περιμένει στον ουρανό».
«Θα ήθελα να είμαι στη θέση τους»
Στα εγκαίνια έγιναν επιδείξεις ανεμοπορίας. Ο Ατατούρκ είδε τον ενθουσιασμό της και ρώτησε «Nasıl, sen de böyle havalarda süzülebilir, paraşütle atlayabilir misin bakalım?» («Λοιπόν, θα μπορούσες κι εσύ να αιωρείσαι έτσι στον αέρα και να πηδάς με αλεξίπτωτο;»). Εκείνη απάντησε «Onların yerinde olmak isterdim» («Θα ήθελα να είμαι στη θέση τους»). Εκείνος είπε «cesaretini beğendim» («Μου άρεσε το θάρρος σου») και είπε στον Φουάτ Μπουλτζά «Fuat Bey, Bizim Gökçen de çalışmalara katılmak istiyor» («Φουάτ Μπέη, και η δική μας Γκιοκτσέν θέλει να συμμετάσχει στις δραστηριότητες»). Έδωσε εντολή να την εγγράψουν επιτόπου.
Η Σαμπίχα Γκιοκτσέν ξεκίνησε την επόμενη ημέρα, στις 04.05.1935, ως η πρώτη γυναίκα μαθήτρια της σχολής. Εκπαιδεύτηκε στον αλεξιπτωτισμό και την ανεμοπορία και απέκτησε τα πτυχία ανεμοπορίας A και B. Νέοι από κάθε γωνιά της χώρας υπέβαλλαν αιτήσεις.
- 10.07.1936
- Ο σύλλογος ανοίγει κατασκήνωση ανεμοπορίας στο Ινονού.
- 1937
- Η εκπαιδευτική κατασκήνωση πτήσεων με μηχανοκίνητα αεροσκάφη στο Ετιμεσγκούτ αρχίζει να λειτουργεί. Ανοίγουν πύργοι αλεξιπτωτισμού στην Άγκυρα και τη Σμύρνη.
Ο σύλλογος σε αριθμούς
- 350
- αεροσκάφη που αγοράστηκαν για την πολεμική αεροπορία έως τις 24.05.1935
- 72
- πιλότοι που εκπαιδεύτηκαν στο Ετιμεσγκούτ τον πρώτο χρόνο λειτουργίας του, το 1937
- 193
- πιλότοι που εκπαιδεύτηκαν έως το 1940
- 52
- αεροσκάφη που διέθετε ο σύλλογος το 1940
- 72,8
- εκατομμύρια TL σε δωρεές έως το 1940, από τα οποία 54 εκατομμύρια για τον προϋπολογισμό της πολεμικής αεροπορίας
Πηγές: Ομιλίες και δηλώσεις του Ατατούρκ, τόμ. III· Εγκυκλοπαίδεια Ατατούρκ, το λήμμα για τη ζωή της· Εγκυκλοπαίδεια Ατατούρκ, ο Τουρκικός Αεροπορικός Σύλλογος· Εγκυκλοπαίδεια Ατατούρκ, αεροπορία και αεροναυπηγική· Χρονολόγιο του Ατατούρκ.
Από το ανεμόπτερο στη στρατιωτική σχολή, 1935 έως 1937
Η τουρκική στρατιωτική αεροπορία ήταν ακόμη νέα. Το οθωμανικό κράτος συγκρότησε επιτροπή αεροπορίας στις 01.06.1911 και άνοιξε τη σχολή αεροπορίας του στον Άγιο Στέφανο (Yeşilköy) στις 03.07.1912. Το 1936 και το 1937 εκείνη πέρασε από τα στάδια που έκαναν μια γυναίκα στρατιωτική πιλότο: ανεμόπτερα, μηχανοκίνητο αεροσκάφος και έπειτα στρατιωτική σχολή πτήσεων.
- 10.07.1935
- Αναχωρεί με επτά άνδρες μαθητές για την Ανώτερη Σχολή Ανεμοπορίας του Κοκτεμπέλ στην Κριμαία. Φτάνουν στην Οδησσό στις 12.07.1935, συνεχίζουν μέσω Σεβαστούπολης, Γιάλτας και Θεοδοσίας και πηγαίνουν με λεωφορείο στο Κοκτεμπέλ. Ολοκληρώνει την εξάμηνη εκπαίδευση με τον τίτλο της εκπαιδεύτριας ανεμοπορίας (Planör Öğretmeni).
- 25.02.1936
- Η πρώτη της πτήση με μηχανοκίνητο αεροσκάφος.
- 07.06.1936
- Πετά από τον Άγιο Στέφανο της Κωνσταντινούπολης στην Προύσα σε 35 λεπτά, αφού κάνει έναν κύκλο πάνω από τη Γιάλοβα.
- 1936 έως 1937
- Εκπαιδεύεται για 11 μήνες στη Σχολή Αεροσκαφών του Εσκί Σεχίρ και έπειτα υπηρετεί έξι μήνες στο 1ο Σύνταγμα Αεροσκαφών, όπου ειδικεύεται σε μαχητικά και βομβαρδιστικά αεροσκάφη.
- 1937
- Συμμετέχει στα γυμνάσια του Αιγαίου και της Θράκης.
- 30.08.1937
- Λαμβάνει το στρατιωτικό πτυχίο πτήσεων. Στις 30.08.1922 κερδήθηκε η μάχη του Ντουμλουπινάρ.
- Επίσης το 1937
- Σύμφωνα με την εγκυκλοπαίδεια του Κέντρου Ερευνών Ατατούρκ, το 1937 συμμετείχε, με δικό της αίτημα, στη στρατιωτική επιχείρηση στο Ντέρσιμ (σημερινό Τουντζελί).
Κοκτεμπέλ, Κριμαία
Όταν έφτασε η ομάδα, η σχολή είχε κρεμάσει στην πύλη της πανό με τη φράση Hoş Geldiniz («καλώς ήρθατε») και είχε υψώσει την τουρκική σημαία σε ιστό. Στην τελετή αποφοίτησης έκλεισε την ομιλία της με την ελπίδα να δει την αεροπορία, σε έναν μελλοντικό ειρηνικό κόσμο, «έξω από τον πόλεμο και στις μεγαλύτερες υπηρεσίες της ανθρωπότητας».
Προσγείωση στην Προύσα
- Η υποδοχήΣτις 07.06.1936 ο νομάρχης της Προύσας, ο δήμαρχος, ο στρατηγός Φαχρεττίν Αλτάι και τα στελέχη του κόμματος βρίσκονταν στο πεδίο προσγείωσης για να την υποδεχθούν. Εκείνη προσγειώθηκε με επιδέξιες στροφές μπροστά σε πλήθος μαθητών.
- Τα δώραΟ δήμαρχος τής έδωσε μια ανθοδέσμη και ένα κομμάτι μετάξι εκ μέρους της πόλης, και ένας μαθητής του Τιουρκκουσού τής έδωσε δεύτερη ανθοδέσμη.
- Δεύτερος γύροςΚατόπιν επιθυμίας του πλήθους απογειώθηκε ξανά, πριν καν βγει από το αεροσκάφος, και έκανε έναν δεύτερο γύρο πάνω από την καταπράσινη Προύσα των παιδικών της χρόνων και γύρω από το Ουλουντάγ, προτού προσγειωθεί.
- Η απόφασηΟ Ατατούρκ αποφάσισε να τη στείλει στη Σχολή Αεροσκαφών του Εσκί Σεχίρ για ειδική εκπαίδευση.
Το πτυχίο, 30.08.1937
Έλαβε το πτυχίο σε μια τελετή που θυμόταν με αυτά τα λόγια: «Ne mutlu bana ki, bu şeref beratını, milletimin ve vatanımın en büyük şerefe ulaştığı bu kutsal 30 Ağustos gününde almış bulunuyorum» («Πόσο ευτυχισμένη είμαι που λαμβάνω αυτό το τιμητικό πτυχίο αυτή την ιερή ημέρα της 30ής Αυγούστου, την ημέρα που το έθνος και η πατρίδα μου έφτασαν στη μεγαλύτερη τιμή τους»).
Πηγές: Εγκυκλοπαίδεια Ατατούρκ, το λήμμα για τη ζωή της· Εγκυκλοπαίδεια Ατατούρκ, αεροπορία και αεροναυπηγική· Χρονολόγιο του Ατατούρκ.
Οι τίτλοι της ως «πρώτης»
Οι πηγές διατυπώνουν τον τίτλο της διαφορετικά. Άλλες αναφέρουν «πιλότο μάχης» και άλλες «στρατιωτική πιλότο»· άλλες λένε «πρώτη στον κόσμο» και άλλες πρώτη στην Τουρκία.
| Πηγή | Η διατύπωση | Στα ελληνικά | Ημερομηνία σελίδας |
|---|---|---|---|
| Κέντρο Ερευνών Ατατούρκ, λήμμα για τη ζωή της | «dünyanın ilk kadın savaş pilotu ünvanına da sahip oldu» | απέκτησε επίσης τον τίτλο της πρώτης γυναίκας πιλότου μάχης στον κόσμο | λήμμα ενημερωμένο στις 08.10.2026 |
| Ίδιο λήμμα, συνοπτική περιγραφή | «Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk kadın askeri pilotu» | η πρώτη γυναίκα στρατιωτική πιλότος της Δημοκρατίας της Τουρκίας | λήμμα ενημερωμένο στις 08.10.2026 |
| Κέντρο Ερευνών Ατατούρκ, λήμμα για την πολεμική αεροπορία την εποχή του Ατατούρκ | «Dünya’nın ilk kadın askerî pilotu olur» | γίνεται η πρώτη γυναίκα στρατιωτική πιλότος στον κόσμο | λήμμα ενημερωμένο στις 09.10.2026 |
| Κέντρο Ερευνών Ατατούρκ, λήμμα για τα manevi παιδιά του Ατατούρκ | «İlk Türk kadın savaş pilotu olan Sabiha Gökçen» | Σαμπίχα Γκιοκτσέν, η πρώτη Τουρκάλα πιλότος μάχης | λήμμα ενημερωμένο στις 09.10.2026 |
| Κέντρο Ερευνών Ατατούρκ, λήμμα για την αεροπορία και την αεροναυπηγική την εποχή του Ατατούρκ | «Atatürk’ün manevi kızı ve dünyanın ilk kadın savaş pilotu olan Sabiha Gökçen» | Η manevi κόρη του Ατατούρκ και πρώτη γυναίκα πιλότος μάχης στον κόσμο, Σαμπίχα Γκιοκτσέν | λήμμα ενημερωμένο στις 09.10.2026 |
| Γενική Διεύθυνση Πολιτικής Αεροπορίας, κατάλογος γυναικείων πρωτιών στην αεροπορία | «İlk Askeri Uçak Pilotu», 1936 | πρώτη πιλότος στρατιωτικού αεροσκάφους, 1936 (στη Διοίκηση Αεροπορίας) | ελέγχθηκε στις 22.10.2026 |
Η φράση του Ατατούρκ
Το λήμμα παραθέτει τα λόγια του Ατατούρκ προς εκείνη μετά την πτήση της στην Προύσα το 1936: Belki de dünyada ilk askerî kadın pilot olacaksın, «Ίσως γίνεις η πρώτη γυναίκα στρατιωτική πιλότος στον κόσμο».
Η Γενική Διεύθυνση Πολιτικής Αεροπορίας δημοσιεύει κατάλογο με δεκαέξι γυναικείες πρωτιές στην τουρκική αεροπορία, από το 1913 έως το 2001. Η δική της είναι η τέταρτη εγγραφή, το 1936, έτος για το οποίο ο κατάλογος καταγράφει επίσης την πρώτη πιλότο ανεμόπτερου και την πρώτη πεσούσα αεροπόρο.
Το μητρώο πτήσεων
Δεκαέξι γυναικείες πρωτιές, 1913 έως 2001
| Έτος | Όνομα | Τίτλος στο έντυπο | Στα ελληνικά | Φορέας |
|---|---|---|---|---|
| 1913 | Μπελκίς Σεβκέτ | «İlk Uçakla Uçan» | πρώτη που πέταξε με αεροσκάφος | Müdâfaa-i Hukûk-u Nisvân Cemiyeti Σύλλογος Προάσπισης των Δικαιωμάτων των Γυναικών |
| 1933 | Μπεντριγιέ Ταχίρ Γκιοκμέν | «İlk Pilot» | πρώτη πιλότος | Vecihi Sivil Tayyare Mektebi Σχολή Πολιτικών Αεροσκαφών Βετζιχί |
| 1935 | Γιλντίζ Ουτσμάν | «İlk Paraşütçü» | πρώτη αλεξιπτωτίστρια | Türk Hava Kurumu Τουρκικός Αεροπορικός Σύλλογος |
| 1936 | Σαμπίχα Γκιοκτσέν | «İlk Askeri Uçak Pilotu» | πρώτη πιλότος στρατιωτικού αεροσκάφους | Hava Kuvvetleri Komutanlığı Διοίκηση Αεροπορίας |
| 1936 | Νατζιγιέ Τορός | «İlk Planör Pilotu» | πρώτη πιλότος ανεμόπτερου | Türk Hava Kurumu Τουρκικός Αεροπορικός Σύλλογος |
| 1936 | Εριμπέ Καρτάλ Χουρκούς | «İlk Şehit Havacı» | πρώτη πεσούσα αεροπόρος | Türk Hava Kurumu Τουρκικός Αεροπορικός Σύλλογος |
| 1937 | Εντιμπέ Σουμπασί Κουτουτζούογλου | «İlk Akrobası Pilotu» | πρώτη πιλότος ακροβατικών | Türk Hava Kurumu Τουρκικός Αεροπορικός Σύλλογος |
| 1948 | Αντιλέ Τουγρούλ | «İlk Hava Kamarotu & Hostes» | πρώτη συνοδός πτήσεων και αεροσυνοδός | Türk Hava Yolları Τουρκικές Αερογραμμές |
| 1956 | Ναζμιγιέ Γκιογιούκ | «İlk Hava Trafik Kontrolörü» | πρώτη ελέγκτρια εναέριας κυκλοφορίας | Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü Αρχή Κρατικών Αερολιμένων |
| 1958 | Λεμάν Μποζκούρτ Αλτιντσεκίτς | «İlk Jet (Turbo Motorlu) Uçak Pilotu» | πρώτη πιλότος αεριωθούμενου (με στροβιλοκινητήρα) | Hava Kuvvetleri Komutanlığı Διοίκηση Αεροπορίας |
| 1958 | Μελαχάτ Μορτσόλ | «SHGM Kayıtlarına Göre Lisans Alan İlk Pilot» | πρώτη αδειούχος πιλότος στα αρχεία της Γενικής Διεύθυνσης | Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü Γενική Διεύθυνση Πολιτικής Αεροπορίας |
| 1960 | Σενάι Γκιουνάι | «İlk Jet Savaş Uçak Pilotu» | πρώτη πιλότος μαχητικού τζετ | Hava Kuvvetleri Komutanlığı Διοίκηση Αεροπορίας |
| 1961 | Ντιλχάν Εζέρ Εργιούρτ | «NASA'DA Görev Yapan İlk Havacı» | πρώτη αεροπόρος που εργάστηκε στη NASA | NASA |
| 1961 | Λεμάν Αλντάκ | «İlk Uçak Yüksek Mühendisi» | πρώτη ανώτερη μηχανικός αεροσκαφών | İstanbul Teknik Üniversitesi Πολυτεχνείο Κωνσταντινούπολης |
| 1964 | Τουρκάν Ντεμιρέλ | «İlk Uçuş Doktoru» | πρώτη ιατρός αεροπορίας | Hava Kuvvetleri Komutanlığı Διοίκηση Αεροπορίας |
| 2001 | Αϊφέρ Γκιοκ | «İlk Şehit Jet Savaş Uçağı Pilotu» | πρώτη πεσούσα πιλότος μαχητικού τζετ | Hava Kuvvetleri Komutanlığı Διοίκηση Αεροπορίας |
Η Γενική Διεύθυνση Πολιτικής Αεροπορίας δεχόταν ενστάσεις για τον κατάλογο έως τις 30.01.2019.
Πηγές: Γενική Διεύθυνση Πολιτικής Αεροπορίας, κατάλογος γυναικείων πρωτιών· Εγκυκλοπαίδεια Ατατούρκ, το λήμμα για τη ζωή της· Εγκυκλοπαίδεια Ατατούρκ, η πολεμική αεροπορία την εποχή του Ατατούρκ· Εγκυκλοπαίδεια Ατατούρκ, τα manevi παιδιά του Ατατούρκ· Εγκυκλοπαίδεια Ατατούρκ, αεροπορία και αεροναυπηγική.
Η βαλκανική πτήση, 16–21.06.1938
Τον Ιούνιο του 1938 πέταξε μόνη από την Κωνσταντινούπολη στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη, τη Σόφια, το Βελιγράδι και το Βουκουρέστι και επέστρεψε στον Άγιο Στέφανο. Η πτήση κάλυψε περίπου 3.000 χλμ. Μέλη της αντιπροσωπείας του Βαλκανικού Συμφώνου στην Άγκυρα της είχαν ζητήσει να επισκεφθεί αεροπορικώς τις πρωτεύουσές τους· ο Ατατούρκ δέχθηκε εκ μέρους της και, κατόπιν επιθυμίας του, εκείνη πέταξε μόνη τη διαδρομή. Οι βαλκανικές χώρες τη γνώριζαν ήδη από το ραδιόφωνο, τις εφημερίδες και τα περιοδικά τους.
Ο Ατατούρκ τη ρώτησε αν μπορούσε να το κάνει και εκείνη απάντησε πως μπορούσε, αρκεί να εκπαιδευτεί. Είπε στους προσκεκλημένους: «Bir ay sonra Türkiye’den uçarak değerli ülkelerinizin başkentlerini ziyaret edecek» («Σε έναν μήνα θα πετάξει από την Τουρκία και θα επισκεφθεί τις πρωτεύουσες των χωρών σας»).
Το αεροσκάφος και η δοκιμαστική διαδρομή
Πέταξε με αεροσκάφος τύπου Vultee. Εκπαιδεύτηκε σε αυτό στον Άγιο Στέφανο με έναν Αμερικανό εκπαιδευτή, τον Τζακ, και έπειτα έκανε μόνη δοκιμαστικές πτήσεις. Η δοκιμαστική διαδρομή της ξεκινούσε από την Κωνσταντινούπολη, περνούσε από το Κοϊτζεγίζ (Köyceğiz), τη λίμνη Τουζ (Tuz Gölü), την Άγκυρα και το Ζονγκουλντάκ και επέστρεφε, 5½ ώρες χωρίς στάση. Θυμόταν ότι ο Τζακ χάρηκε που την είδε να επιστρέφει, επειδή είχε φτάσει σε κάθε μέρος στην ώρα της, και ότι είπε «Artık bu kadar çalışma yeter… Göreceksin Balkan turu senin için bundan da kolay olacak» («Αρκετή πια η εξάσκηση… Θα δεις ότι η βαλκανική περιοδεία θα είναι για σένα ακόμη ευκολότερη»).
Πριν αναχωρήσει, επισκέφθηκε τον Ατατούρκ για να τον αποχαιρετήσει. Εκείνος της είπε «Barışçı bir ülkenin barışçı kızı olduğunu, yurtta ve dünyada barışı arzu ettiğini, her Türk gibi bunu gönülden istediğini söylemeyi unutma» («Μην ξεχάσεις να πεις ότι είσαι η ειρηνόφιλη κόρη μιας ειρηνόφιλης χώρας, ότι επιθυμείς ειρήνη στην πατρίδα και στον κόσμο και ότι, όπως κάθε Τούρκος, το θέλεις αυτό από την καρδιά σου»).
| Ημερομηνία | Τόπος | Ώρα | Τι συνέβη |
|---|---|---|---|
| 16.06.1938 | Αθήνα (Τατόι) | προσγείωση 11:25 | Κάνει κύκλους πάνω από την πόλη, προσγειώνεται στο Τατόι και την υποδέχονται αντιπροσωπεία, ο δήμαρχος Αθηναίων και πλήθος κόσμου. Μιλά σε δημοσιογράφους, επισκέπτεται τη στρατιωτική σχολή αεροσκαφών και, μαζί με τον πρέσβη Ρουσέν Εσρέφ Ουναϊντίν, γίνεται δεκτή από τον Έλληνα πρωθυπουργό. |
| 17.06.1938 | Θεσσαλονίκη | αναχώρηση από την Αθήνα 11:20 | Ο Ατατούρκ τής είχε ζητήσει να επισκεφθεί την πόλη. Μένει περίπου δύο ώρες και επισκέπτεται το σπίτι του. |
| 17.06.1938 | Σόφια | προσγείωση 17:15 | Την υποδέχονται πλήθος με τουρκικές σημαίες και βουλγαρική αντιπροσωπεία. Πηγαίνει στο παλάτι, υπογράφει το βιβλίο επισκεπτών και παρακάθεται σε τσάι στην τουρκική πρεσβεία με υπουργούς, βουλευτές, πρέσβεις, στρατιωτικούς ακολούθους, τον αρχηγό του επιτελείου, πιλότους και τον Τύπο. |
| 18.06.1938 | Βελιγράδι (Ζέμουν) | προσγείωση 10:45 | Γιουγκοσλαβικά μαχητικά αεροσκάφη τη συναντούν πάνω από την πόλη. Την υποδέχεται μεγαλύτερο πλήθος απ’ ό,τι στις άλλες δύο πρωτεύουσες. Στο γεύμα στο ξενοδοχείο στο όρος Άβαλα της απονέμεται το Γιουγκοσλαβικό Αεροπορικό Μετάλλιο· στο δείπνο στην τουρκική πρεσβεία, το Τάγμα του Λευκού Αετού. |
| 19.06.1938 | Βουκουρέστι | πτήση 1 ώρας και 15 λεπτών | Την υποδέχονται στο αεροδρόμιο μεγάλη αντιπροσωπεία και πλήθος κόσμου. Στις 14:00 ξεκινά στον ίδιο χώρο διεθνής αεροπορική συνάντηση και το βράδυ η ρουμανική αεροπορία παραθέτει δείπνο προς τιμήν της. |
| 20.06.1938 | Βουκουρέστι | πτήση επίδειξης 17:30 | Ύστερα από επιθυμία του πλήθους κάνει πτήση επίδειξης πάνω από το αεροδρόμιο· οι θεατές πετούν λουλούδια. Το βράδυ η τουρκική πρεσβεία παραθέτει δείπνο. |
| 21.06.1938 | Άγιος Στέφανος, Κωνσταντινούπολη | αναχώρηση από το Βουκουρέστι 11:30 | Την υποδέχονται πλήθη και μαθήτριες με λουλούδια. Το πλήθος φωνάζει «Yaşa Atatürk kızı! Yaşa çelik kanatlı kartal! Varol kahraman» («Ζήτω η κόρη του Ατατούρκ! Ζήτω ο αετός με τα ατσάλινα φτερά! Να ζεις, ηρωίδα!»). |
Στην Αθήνα
Στην Αθήνα είπε στους δημοσιογράφους: Balkan turuna çıkan ilk askerî Türk kadın pilotu olduğum için mutluyum, «Είμαι χαρούμενη που είμαι η πρώτη Τουρκάλα στρατιωτική πιλότος που ξεκινά βαλκανική περιοδεία». Πρόσθεσε: «Beni bir barış elçisi olarak da kabul edebilirsiniz» («Μπορείτε επίσης να με θεωρήσετε απεσταλμένη της ειρήνης») και «Savaşı değil barışı sevmeliyiz» («Πρέπει να αγαπάμε την ειρήνη, όχι τον πόλεμο»).
Στο Βελιγράδι, αναφέρει το λήμμα, ο διοικητής της γιουγκοσλαβικής αεροπορίας τής απένειμε το Γιουγκοσλαβικό Αεροπορικό Μετάλλιο σε γεύμα στις 18.06.1938. Το ίδιο βράδυ ο Γιουγκοσλάβος υπουργός Πολέμου τής απένειμε το Τάγμα του Λευκού Αετού, που χορηγήθηκε στο όνομα του βασιλιά από τον αντιβασιλέα. Μέχρι τότε το Τάγμα του Λευκού Αετού είχε απονεμηθεί μόνο σε τέσσερα άτομα.
Στο Βελιγράδι γνώρισε επίσης την πρώτη Γιουγκοσλάβα αεροπόρο. Θυμόταν ότι εκείνη της είπε «Ben sizin yaptığınızı asla yapamazdım» («Δεν θα μπορούσα ποτέ να κάνω αυτό που κάνατε»)· η ίδια απάντησε πως πίστευε ότι καμία γυναίκα αεροπόρος δεν θα επιχειρούσε αυτή την περιοδεία για πολλά ακόμη χρόνια. Στο Βουκουρέστι, μια ραδιοφωνική εκπομπή πριν από την πτήση επίδειξής της χαιρέτισε στο πρόσωπό της «την αδελφή Τουρκία και την τουρκική αεροπορία».
Πηγές: Εγκυκλοπαίδεια Ατατούρκ, το λήμμα για τη ζωή της· Εγκυκλοπαίδεια Ατατούρκ, η πολεμική αεροπορία την εποχή του Ατατούρκ.
Μετά το 1938, διδασκαλία, οικογένεια και τελευταία πτήση
Ο Ατατούρκ πέθανε στις 10.11.1938. Κανένας νόμος δεν είχε ακόμη επιτρέψει στις γυναίκες να υπηρετούν στον στρατό, οπότε εκείνη αναγκάστηκε να αποχωρήσει. Στη ζωή της είχε πετάξει με 22 τύπους ελαφρών βομβαρδιστικών και ακροβατικών αεροσκαφών.
- 1938
- Διορίζεται αρχιεκπαιδεύτρια (Başöğretmen) του Τιουρκκουσού, της σχολής του Τουρκικού Αεροπορικού Συλλόγου. Διατηρεί τη θέση έως το 1955.
- 1940
- Παντρεύεται τον υπολοχαγό Κεμάλ Εσινέρ (Kemal Esiner), καθηγητή στρατιωτικής γεωγραφίας και τοπογραφίας στη Σχολή Αεροπορίας. Εκείνος πεθαίνει το 1943.
- 1953 και 1959
- Πηγαίνει στις Ηνωμένες Πολιτείες κατόπιν πρόσκλησης, για να παρουσιάσει την τουρκική κοινωνία και τις Τουρκάλες. Διοργανώνεται γι’ αυτήν εκτεταμένη περιοδεία.
- 1955
- Γίνεται μέλος του διοικητικού συμβουλίου του Τουρκικού Αεροπορικού Συλλόγου.
- 1964
- Συνταξιοδοτείται.
- 1996
- Η τελευταία της πτήση, σε ηλικία 83 ετών, με Falcon 2000 και τον Γάλλο πιλότο Ντάνιελ Άκτον (Daniel Acton).
- 22.03.2001
- Πεθαίνει σε ηλικία 88 ετών και θάβεται στο νεκροταφείο Τζεμπετζί στην Άγκυρα.
Την ίδια χρονιά με την τελευταία της πτήση ήταν τιμώμενη προσκεκλημένη στη Συνάντηση των Αετών, που έγινε για τελετή αποφοίτησης της αμερικανικής Σχολής Διοίκησης και Επιτελών Αεροπορίας. Στην τελετή στην αεροπορική βάση Μάξγουελ, αναφέρει το λήμμα, επιλέχθηκε ως μία από τους 20 αεροπόρους που έγραψαν το όνομά τους στην παγκόσμια ιστορία. Ήταν η πρώτη και μοναδική γυναίκα που έλαβε αυτό το βραβείο.
Ο Ατατούρκ είπε κάποτε για τις Τουρκάλες: «Kadınlarımızın, daha elverişsiz şartlar altında erkeklerden geri kalmayışı ve belki aynı şartlar altında erkeklerden ileri gidişi övüncü gerektirir» («Το ότι οι γυναίκες μας δεν υστερούν από τους άνδρες σε δυσκολότερες συνθήκες και ίσως τους ξεπερνούν υπό τις ίδιες συνθήκες είναι λόγος υπερηφάνειας»).
Πηγές: Εγκυκλοπαίδεια Ατατούρκ, το λήμμα για τη ζωή της· Εγκυκλοπαίδεια Ατατούρκ, η πολεμική αεροπορία την εποχή του Ατατούρκ· Χρονολόγιο του Ατατούρκ.
Το όνομά της σήμερα, η διαθήκη και το αεροδρόμιο
Ο Ατατούρκ έγραψε τη διαθήκη του στο παλάτι Ντολμάμπαχτσε στις 05.09.1938 και την παρέδωσε σε συμβολαιογράφο την επόμενη ημέρα. Η διαθήκη ζητούσε μηνιαίες καταβολές στα manevi παιδιά του από το ετήσιο εισόδημα του μεριδίου του στην Ις Μπανκασί (İş Bankası): 800 TL για την Αφέτ Ινάν, 600 TL για τη Σαμπίχα Γκιοκτσέν, 200 TL για την Ουλκιού και από 100 TL για τη Ρουκιγιέ και τη Νεμπιλέ. Στη Σαμπίχα Γκιοκτσέν θα δίνονταν επίσης χρήματα για αγορά σπιτιού.
Το όνομά της δόθηκε στο αεροδρόμιο που κατασκευαζόταν στο Κουρτκιοϊ (Kurtköy) της Κωνσταντινούπολης. Το λήμμα αναφέρει ότι το επισκέφθηκε κατά την κατασκευή του.
Πηγές: Εγκυκλοπαίδεια Ατατούρκ, τα manevi παιδιά του Ατατούρκ· Εγκυκλοπαίδεια Ατατούρκ, το λήμμα για τη ζωή της· Χρονολόγιο του Ατατούρκ.
Σύντομες απαντήσεις και οι πηγές
Ποιοι ήταν οι γονείς της;
Η εγκυκλοπαίδεια του Κέντρου Ερευνών Ατατούρκ αναφέρει ως πατέρα της τον Μουσταφά Ιζζέτ Μπέη, αρχιγραμματέα της επαρχίας, και ως μητέρα της τη Χαϊριγιέ Χανούμ. Δίνει ως τόπο γέννησης την Προύσα και ως έτος γέννησης το 1913. Ένα δεύτερο λήμμα δίνει το όνομα του πατέρα της ως Χαφίζ Μουσταφά Ιζζέτ (Hafız Mustafa İzzet).
Την υιοθέτησε ο Ατατούρκ;
Ο Ατατούρκ την πήρε κοντά του ως manevi (θετή) κόρη στο ταξίδι του στην Προύσα από τις 22.09.1925 έως τις 08.10.1925.
Ήταν η πρώτη γυναίκα πιλότος μάχης στον κόσμο;
Η εγκυκλοπαίδεια του Κέντρου Ερευνών Ατατούρκ αναφέρει ότι κατείχε αυτόν τον τίτλο, τόσο στο λήμμα για τη ζωή της όσο και σε εκείνο για την αεροπορία και την αεροναυπηγική την εποχή του Ατατούρκ. Στην ίδια εγκυκλοπαίδεια, η συνοπτική περιγραφή της αναφέρει «πρώτη γυναίκα στρατιωτική πιλότο της Δημοκρατίας», το λήμμα για την πολεμική αεροπορία «πρώτη γυναίκα στρατιωτική πιλότο στον κόσμο», το λήμμα για τα manevi παιδιά του Ατατούρκ «πρώτη Τουρκάλα πιλότο μάχης» και ο κατάλογος της Γενικής Διεύθυνσης Πολιτικής Αεροπορίας «πρώτη πιλότο στρατιωτικού αεροσκάφους», 1936.
Πότε άρχισε να πετά;
Στις 04.05.1935, την επομένη των εγκαινίων της σχολής Τιουρκκουσού από τον Ατατούρκ στο Ετιμεσγκούτ της Άγκυρας. Η πρώτη της πτήση με μηχανοκίνητο αεροσκάφος έγινε στις 25.02.1936.
Ποιο αεροσκάφος πέταξε στα Βαλκάνια;
Αεροσκάφος τύπου Vultee.
Πότε πέθανε και πού έχει ταφεί;
Πέθανε στις 22.03.2001, σε ηλικία 88 ετών, και έχει ταφεί στο νεκροταφείο Τζεμπετζί στην Άγκυρα.
Διαβάστε τις πηγές
- Sabiha Gökçen (Esiner) (1913-2001), της Saime Yüceer (το λήμμα για τη ζωή της) — Κέντρο Ερευνών Ατατούρκ, Εγκυκλοπαίδεια Ατατούρκ, λήμμα δημοσιευμένο στις 26.02.2021, ενημερωμένο στις 08.10.2026, ελέγχθηκε στις 22.10.2026
- Atatürk’ün Manevi Çocukları, του Ali Güler (το λήμμα για τα manevi παιδιά του Ατατούρκ) — Κέντρο Ερευνών Ατατούρκ, Εγκυκλοπαίδεια Ατατούρκ, λήμμα δημοσιευμένο στις 22.05.2024, ενημερωμένο στις 09.10.2026, ελέγχθηκε στις 22.10.2026
- Atatürk Dönemi Türk Hava Kuvvetleri, του Osman Yalçın (το λήμμα για την τουρκική πολεμική αεροπορία την εποχή του Ατατούρκ) — Κέντρο Ερευνών Ατατούρκ, Εγκυκλοπαίδεια Ατατούρκ, λήμμα δημοσιευμένο στις 17.10.2022, ενημερωμένο στις 09.10.2026, ελέγχθηκε στις 22.10.2026
- Türk Hava Kurumu, του İsmail Yavuz (το λήμμα για τον Τουρκικό Αεροπορικό Σύλλογο) — Κέντρο Ερευνών Ατατούρκ, Εγκυκλοπαίδεια Ατατούρκ, λήμμα δημοσιευμένο στις 08.03.2021, ενημερωμένο στις 07.10.2026, ελέγχθηκε στις 22.10.2026
- Atatürk Döneminde Havacılık ve Uçak Sanayii, του Saim Dilek (το λήμμα για την αεροπορία και την αεροναυπηγική την εποχή του Ατατούρκ) — Κέντρο Ερευνών Ατατούρκ, Εγκυκλοπαίδεια Ατατούρκ, λήμμα δημοσιευμένο στις 09.04.2021, ενημερωμένο στις 09.10.2026, ελέγχθηκε στις 22.10.2026
- Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, τόμ. III, σ. 221 έως 222: «Etimesgut Havaalanında Havacılık Hakkında Yaptığı Konuşma», 03.05.1935 — Κέντρο Ερευνών Ατατούρκ, ελέγχθηκε στις 22.10.2026
- Atatürk Kronolojisi (το χρονολόγιο της ζωής του Ατατούρκ) — Υπουργείο Εθνικής Άμυνας, ιστότοπος του Ατατούρκ, ελέγχθηκε στις 22.10.2026
- Atatürk Sitesi, Μουσείο Ανίτκαμπιρ: προσωπικά αντικείμενα, λοιπά (χαρτονόμισμα, επιστολή και χαρτί επωνύμου που δώρισε η Σαμπίχα Γκιοκτσέν) — Υπουργείο Εθνικής Άμυνας, ελέγχθηκε στις 22.10.2026
- İlk Sivil Havacı Kadın Sicil Düzenlemeleri (ο κατάλογος γυναικείων πρωτιών στην αεροπορία) — Γενική Διεύθυνση Πολιτικής Αεροπορίας, ελέγχθηκε στις 22.10.2026
