Sabiha Gökçen: Atatürk’ün Manevi Kızı ve Pilot

Sabiha Gökçen (1913-2001), Türk pilot ve Atatürk’ün manevi kızıdır. 1935’ten itibaren Türkkuşu okulunda uçmayı öğrendi, 30.08.1937’de askerî uçuş brövesini aldı ve Haziran 1938’de dört Balkan başkentine uçtu. Devlet sayfaları onu ilk kadın askerî pilot olarak anıyor ve bu unvanı farklı sözlerle yazıyor. Bu sayfa her sözü kaynağının yanında gösteriyor.

Sabiha Gökçen kimdir, kaynakların söylediği yedi şey

Devlet sayfalarının onun için söylediği yedi şey aşağıdaki vitrine iğnelendi. Kimin söylediğini görmek için bir rozet seçin. Vitrinin altındaki kâğıt, kaynağı ve tarihiyle kopyalayabileceğiniz bir cümledir.

Rozet ne demek? Bir şeyi kimin, hangi sözlerle ve hangi sayfadan söylediğini gösterir. Bir sıralama değildir: kaynaklar bir unvanı farklı yazdığında kart her sözü gösterir. Rozetler çizilmiş şekillerdir, gerçek nişanlar değildir.

Çocukluğu ve manevi evlat edinilmesi: ansiklopedi ne diyor

1913’te Bursa’da doğdu. Atatürk Araştırma Merkezi’nin ansiklopedisi babasını Vilayet Başkâtibi Mustafa İzzet Bey, annesini Hayriye Hanım olarak yazıyor. Anne ve babasını küçük yaşta kaybetti, ağabeyi tarafından büyütüldü.

Atatürk onu 22.09.1925 ile 08.10.1925 arasındaki Bursa gezisi sırasında manevi evlat edindi. Aynı ansiklopedinin Atatürk’ün manevi çocukları maddesi, onun altı çocuklu bir ailenin son çocuğu olduğunu ve babasının II. Abdülhamid tarafından Bursa’ya sürgün gönderildiğini ekliyor.

İlköğrenimini Çankaya İlkokulu’nda tamamladı, sonra İstanbul’da Arnavutköy Kız Koleji’nde ve Üsküdar Amerikan Kız Koleji’nde okudu. Hastalanınca öğrenimine ara vermek zorunda kaldı; önce Heybeliada’da, sonra Viyana’da tedavi gördü, Fransızcasını geliştirmek için bir süre Paris’te bulundu.

1934’te Soyadı Kanunu kabul edilince Atatürk ona Gökçen soyadını verdi. Millî Savunma Bakanlığı’nın Atatürk sitesi, bunu kaydeden kâğıdı anlatıyor; kâğıt bugün Ankara’daki Anıtkabir Müzesi’nde: «Sabiha Gökçen – S. Gökçen’dir» yazıyor, “K. Atatürk” imzasını taşıyor ve imzanın altında «19.XII.1934 kutlu olsun» yazıyor.

Planörden askerî okula, 1935-1937

Uçmayı üç adımda öğrendi: planör, motorlu uçak, sonra askerî uçuş okulu.

03.05.1935

Atatürk, Türk Hava Kurumu’nun Türkkuşu sivil havacılık okulunu Etimesgut’ta açar.

04.05.1935

Okulun ilk kız öğrencisi olarak çalışmalara başlar. Ansiklopediye göre Atatürk onu açılışta kendisi kaydettirdi.

10.07.1935

Yedi erkek öğrenciyle Kırım’daki Koktebel Yüksek Planör Okulu’na gider. Altı aylık eğitimi “Planör Öğretmeni” unvanıyla tamamlar.

25.02.1936

Motorlu uçakla ilk uçuşu.

07.06.1936

Yeşilköy’den kalkıp 35 dakikada Bursa’ya ulaşır.

1936-1937

Eskişehir Tayyare Mektebi’nde on bir ay eğitim görür, sonra 1. Tayyare Alayı’nda altı ay görev yapar; av ve bombardıman uçakları alanında uzmanlaşır.

1937

Ege ve Trakya manevralarına katılır.

30.08.1937

Askerî uçuş brövesini alır.

1937’de ayrıca

Atatürk Araştırma Merkezi’nin ansiklopedisine göre, 1937’de kendi isteğiyle Dersim’deki (bugünkü Tunceli) askerî harekâta katıldı.

Koktebel, Kırım

Grup vardığında, ansiklopediye göre okulun kapısına Türkçe “Hoş Geldiniz” yazılı bir pankart asılmıştı. Mezuniyet töreninde konuşmasını «havacılığı savaşın dışında ve insanlığın daha büyük hizmetlerinde görmek umudu ile saygılar sunarım» diyerek bitirdi; ansiklopedi sözlerini böyle aktarıyor.

“İlk” ne demek, tek unvan beş sözle

Devlet sayfaları unvanını farklı sözlerle veriyor. Tablo beşini, her biri kaynağı ve sayfanın tarihiyle gösteriyor.

Bazı sayfalar “savaş pilotu”, bazıları “askerî pilot” diyor. Kimi “dünyanın ilk”, kimi Türkiye’de ilk, biri de ilk Türk kadını diyor. Bu sayfa her sözü kaynağının verdiği gibi bırakıyor.

Balkan turu, 16-21.06.1938

Haziran 1938’de tek başına İstanbul’dan Atina, Selanik, Sofya, Belgrat ve Bükreş’e uçtu, Yeşilköy’e döndü. Ansiklopedi turu 3.000 km olarak veriyor. Ankara’daki Balkan Paktı Heyeti üyelerinin ondan başkentlerini uçakla ziyaret etmesini istediğini, Atatürk’ün onun adına kabul ettiğini ve Atatürk’ün isteği üzerine turu tek başına yaptığını yazıyor.

Uçak ve deneme turu

Maddeler uçağı Vultee tipi olarak anıyor. Bu uçak için, maddenin Jack dediği Amerikalı bir hocayla çalıştı. Deneme turu İstanbul’dan Köyceğiz, Tuzgölü, Ankara ve Zonguldak üzerinden İstanbul’a kesintisiz beş buçuk saat sürdü.

Atina’da, maddeye göre, gazetecilere şunu söyledi: «Balkan turuna çıkan ilk askerî Türk kadın pilotu olduğum için mutluyum.»

Belgrat’ta, maddeye göre, Yugoslav Hava Kuvvetleri Komutanı General Yankoviç ona 18.06.1938’de bir öğle yemeğinde Yugoslav Hava Nişanı’nı takdim etti. Akşam Yugoslav Harbiye Nazırı General Mariç ona Beyaz Kartal Nişanı’nı verdi. Madde, Beyaz Kartal Nişanı’nın o güne kadar yalnızca dört kişiye verildiğini ekliyor.

1938’den sonra, öğretmenlik, aile ve son uçuş

Madde, Atatürk’ün ölümünden sonra kadınların orduda görev yapmasına ilişkin yasa çıkarılmadığı için ordudan ayrılmak zorunda kaldığını yazıyor. Yaşamı boyunca 22 değişik hafif bombardıman ve akrobatik uçakla uçtuğunu da ekliyor.

1938

Türk Hava Kurumu’nun okulu Türkkuşu’na “Başöğretmen” olarak atanır. 1955’e kadar bu görevde kalır.

1940

Hava Okulu’nda askerî coğrafya ve topografya öğretmeni Üsteğmen Kemal Esiner ile evlenir. Eşi 1943’te ölür.

1953 ve 1959

Davet üzerine Amerika’ya gider; Türk toplumunu ve Türk kadınını tanıtır. Onun için büyük bir tur düzenlenir.

1955

Türk Hava Kurumu Yönetim Kurulu üyesi olur.

1964

Emekli olur.

1996

Son uçuşu: 83 yaşında, Fransız pilot Daniel Acton eşliğinde Falcon 2000 ile.

22.03.2001

88 yaşında ölür, Ankara’daki Cebeci Şehitliği’ne defnedilir.

Son uçuşuyla aynı yıl, maddeye göre, Amerikan Hava Kurmay Koleji’nin mezuniyet töreni için düzenlenen Kartallar Toplantısı’na onur konuğu olarak katıldı. Maxwell Hava Üssü’ndeki törende dünya tarihine adını yazdıran 20 havacıdan biri seçildi. Madde, bu ödüle layık görülen ilk ve tek kadın havacı olduğunu yazıyor.

Bugün adı, vasiyet ve havaalanı

Atatürk Araştırma Merkezi’nin Atatürk’ün manevi çocukları maddesi, Atatürk’ün vasiyetnamesinde manevi çocuklarına İş Bankası’ndaki payının yıllık gelirinden her ay belirli miktarda para ödenmesini istediğini ve Sabiha Gökçen’e ayda 600 TL ödeneceğini yazıyor. Ayrıca ona bir ev satın alınması için gereken para verilecekti.

Adı, İstanbul Kurtköy’de o sırada yapılmakta olan havaalanına verildi. Madde, inşaatı sürerken havaalanını ziyaret ettiğini yazıyor.

Kısa cevaplar ve kaynaklar

Bu sayfadaki her bilgi, yanında adı geçen sayfadan alınmıştır. Tarihler, ansiklopedi maddelerinin güncelleme tarihleri ya da sayfanın kontrol edildiği gün olan 22.10.2026’dır.