Mehmed VI Vahdeddin: de laatste Osmaanse sultan, zijn regering en zijn ballingschap

Mehmed VI Vahdeddin (Vahdettin in het moderne Turks) was de laatste sultan van het Osmaanse Rijk. Hij werd op 4 juli 1918 in Istanboel uitgeroepen tot sultan; op 1 november 1922 beëindigde de Grote Nationale Assemblee van Turkije in Ankara het sultanaat en op 17 november verliet hij Istanboel op een Brits slagschip. Hij stierf in mei 1926 in ballingschap in Sanremo, Italië, en werd in Damascus begraven.

Kort antwoord

De laatste sultan, maar niet de laatste kalief.

• Sultan van 4 juli 1918 tot 1 november 1922. Die dag verklaarde de Assemblee in Ankara dat de regering in Istanboel tot het verleden behoorde.
• Kalief tot 18 november 1922. De dag na zijn vertrek koos de Assemblee zijn neef Abdülmecid Efendi tot kalief.
• In ballingschap vanaf 17 november 1922: met HMS Malaya naar Malta, daarna de Hidjaz en vervolgens Sanremo in Italië.
• Overleden in Sanremo in de nacht van 15 op 16 mei 1926; begraven in Damascus.
• Verrader, of een sultan zonder handelingsruimte? In Turkije wordt nog altijd over hem gediscussieerd. We geven beide lezingen met de bijbehorende documenten en kiezen geen partij.

Documenten geraadpleegd op 17 oktober 2026.

Wie hij was een sultanszoon, op de troon aan het einde van een oorlog

Mehmed Vahdeddin werd in 1861 geboren als zoon van sultan Abdülmecid. Twee van zijn broers regeerden vóór hem: Abdülhamid II en Mehmed V. Toen Mehmed V op 3 juli 1918 stierf, volgde Vahdeddin hem op. Op 4 juli werd hij in Istanboel als Mehmed VI tot sultan uitgeroepen.

Bij zijn aantreden

Het rijk was in het vierde jaar van de Eerste Wereldoorlog. Vier maanden na zijn troonsbestijging, op 30 oktober 1918, ondertekende de Osmaanse regering de wapenstilstand van Moudros.

Osmaanse documenten schrijven zijn naam als Vahidüddin of Vahideddin; de Nutuk (‘Rede’) van Mustafa Kemal uit 1927 schrijft Vahideddin en de Engelse vertaling uit 1929 Wahideddin. Een Britse chronologie uit 1920 schrijft Vahid-ed-Din.

Twee mannen: Abdülmecid

Zijn vader was sultan Abdülmecid. De Abdülmecid Efendi die de Assemblee in november 1922 tot kalief koos, was iemand anders: Vahdeddins neef, de laatste Osmaanse kalief.

Bronnen: Chronology of the War, deel III (Londen, 1920); The Near East and India, 20 mei 1926; Current History, juli 1926; The Sunday Oregonian, 19 november 1922, p. 5 (Associated Press).

Vier jaar op de troon 1918 tot 1922

Zijn regering liep van de laatste oorlogsmaanden, via de bezetting van Istanboel, tot de opkomst van een rivaliserende regering in Ankara. Dit zijn de bepalende data, elk ontleend aan een document uit die tijd.

1. 4 juli 1918Istanboel

   Zijn broer Mehmed V stierf op 3 juli; Vahdeddin wordt als Mehmed VI tot sultan uitgeroepen. Chronology of the War, deel III (Londen, 1920)

2. 30 oktober 1918Moudros

   Rauf Bey en de Britse admiraal Calthorpe ondertekenen de wapenstilstand die voor het Osmaanse Rijk de oorlog beëindigt. Mustafa Kemal, Nutuk (Ankara, 1927; eerste uitgave, in het Osmaans-Turks)

3. 19 mei 1919Samsun

   Mustafa Kemal Pasja, als legerinspecteur naar Anatolië gestuurd, komt aan in Samsun. Mustafa Kemal, Nutuk (Ankara, 1927; eerste uitgave, in het Osmaans-Turks)

4. 16 maart 1920Istanboel

   Britse troepen beginnen Istanboel te bezetten. Mustafa Kemal, Nutuk (Ankara, 1927; eerste uitgave, in het Osmaans-Turks)

5. 23 april 1920Ankara

   De Grote Nationale Assemblee houdt haar eerste zitting in Ankara. Notulen van de eerste zitting, 23 april 1920

6. 10 augustus 1920Sèvres

   De afgevaardigden van de regering in Istanboel ondertekenen het Verdrag van Sèvres. Current History, september 1920

7. 1 november 1922Ankara

   De Assemblee verklaart dat de regering in Istanboel en het sultanaat tot het verleden behoren. Besluiten 307 en 308 van de Assemblee, 1922

8. 17 november 1922Istanboel

   Mehmed VI vertrekt op een Brits slagschip. Notulen van de besloten zitting van 18 november 1922

9. 18 november 1922Ankara

   De Assemblee kiest zijn neef Abdülmecid Efendi tot kalief. Notulen van de besloten zitting van 18 november 1922

10. 24 juli 1923Lausanne

    İsmet Pasja ondertekent namens Turkije het Verdrag van Lausanne, met een mandaat van de Assemblee in Ankara. Current History, september 1923

11. 29 oktober 1923Ankara

    De staatsvorm van Turkije wordt een republiek. Wet nr. 364 van 29 oktober 1923

12. 3 maart 1924Ankara

    Het kalifaat wordt afgeschaft en de dynastie wordt naar het buitenland gestuurd. Wet nr. 431 van 3 maart 1924

Twee regeringen

Vanaf april 1920 waren er twee machtscentra: de sultan en zijn regering in het bezette Istanboel, en de Grote Nationale Assemblee in Ankara, onder leiding van Mustafa Kemal Pasja. De regering in Istanboel ondertekende in augustus 1920 het Verdrag van Sèvres. De vrede die standhield, werd in juli 1923 in Lausanne ondertekend door İsmet Pasja, met een mandaat van de Assemblee in Ankara.

1 november 1922 de Assemblee beëindigt het sultanaat

Op woensdag 1 november 1922 stemde de Grote Nationale Assemblee bij handopsteken over een verklaring met twee artikelen, opgesteld door drie van haar commissies. De voorzitter verklaarde dat deze unaniem was aangenomen; de afgevaardigde voor Lazistan, Ziya Hurşid Bey, maakte bezwaar: “Ik ben tegen. Dus is zij niet unaniem, maar bij meerderheid aangenomen.”

Een tweede besluit, nr. 307, verklaarde dat het Osmaanse Rijk ten einde was gekomen en dat de nieuwe Turkse regering zijn plaats had ingenomen. Bronnen: Besluiten 307 en 308 van de Assemblee, 1922; Notulen van de zitting van 1 november 1922.

17 november 1922 het Britse slagschip

Zestien dagen later vertrok hij. Die nacht telegrafeerde Refet Pasja, die Istanboel voor de regering in Ankara onder controle hield: “Vahidüddin Efendi bu gece saraydan gaybubet eylemiştir”, “Vahdeddin is vannacht uit het paleis verdwenen.”

Hij was op vrijdag 17 november vroeg vertrokken met zijn tienjarige zoon en een kleine hofhouding, en met de sloep van de Britse admiraal naar HMS Malaya gebracht. Generaal sir Charles Harington, bevelhebber van de Britse strijdkrachten in Turkije, schreef diezelfde dag dat de sultan zich onder Britse bescherming had gesteld. Zijn verklaring vermeldde dat de sultan, die zijn leven en vrijheid in gevaar zag, als kalief van alle moslims om bescherming had gevraagd en uit Istanboel wilde worden weggevoerd.

Refet Pasja vertelde de Associated Press dat hij door zich onder christelijke bescherming te stellen het kalifaat had verloren. Aan boord zei de sultan volgens Current History dat hij geen afstand deed.

Op 18 november kwam de Assemblee achter gesloten deuren bijeen. Zij hoorde de telegrammen en de Britse brief. Haar minister van religieus recht, Vehbi Efendi, zei dat een kalief die zijn toevlucht zoekt onder de bescherming van een buitenlandse vijand, in feite het ambt heeft opgegeven. Vervolgens koos de Assemblee Abdülmecid Efendi “met zeer grote meerderheid” tot kalief.

Bronnen: Notulen van de besloten zitting van 18 november 1922; The Sunday Oregonian, 19 november 1922, p. 5 (Associated Press); Current History, januari 1923; Mustafa Kemal, Nutuk (Ankara, 1927; eerste uitgave, in het Osmaans-Turks).

De laatste sultan was niet de laatste kalief: dat ambt bleef tot 3 maart 1924 bestaan.

Malta, de Hidjaz, Sanremo drieënhalf jaar in het buitenland

De Malaya bereikte Malta op 20 november. Hij bleef er zes weken en voer daarna naar de Hidjaz, in het westen van Arabië, als gast van koning Hoessein. Tijdens zijn verblijf daar, in april 1923, stuurde hij een proclamatie aan de moslimwereld waarin hij haar vroeg het besluit van de Assemblee van 1 november 1922 naast zich neer te leggen.

In mei 1923 verliet hij de Hidjaz voorgoed. Na drie dagen in Alexandrië als gast van koning Foead van Egypte voer hij naar Genua en vestigde hij zich in Sanremo aan de Italiaanse Rivièra, in Villa Nobel. Hij bleef de rest van zijn leven in Sanremo wonen.

Intussen veranderde Turkije rond de troon die hij had verlaten: op 29 oktober 1923 werd de republiek uitgeroepen en op 3 maart 1924 werd het kalifaat afgeschaft en de hele dynastie naar het buitenland gestuurd. In mei 1926 schreef hij nog altijd dat hij het kalifaat nooit zou opgeven.

Bronnen: Hong Kong Telegraph, 21 november 1922 (Reuters); The Illustrated London News, 2 december 1922; Hong Kong Telegraph, 6 januari 1923 (Reuters); Los Angeles Times, 5 maart 1923; The Near East, 1923 (10, 24 en 31 mei); The Irish Times, 7 mei 1923; China Mail, 20 juli 1923; Current History, juni 1923; Xenia Evening Gazette, 17 mei 1926.

Overlijden in Sanremo en een graf in Damascus

Hij stierf in Sanremo in de nacht van 15 op 16 mei 1926. De Associated Press en Reuters meldden dat hij laat op zaterdag 15 mei overleed; zijn grafsteen vermeldt, net als het Amerikaanse maandblad Current History, 16 mei 1926.

Zijn lichaam vertrok niet meteen. Op 11 juni meldde Reuters vanuit Sanremo dat het vertrek naar Damascus, dat voor 16 juni gepland stond, was uitgesteld omdat hij bij zijn overlijden 200.000 lire schuld had, en dat zijn huis was verzegeld. Op 25 juni bereikte het lichaam Beiroet, vergezeld door zijn schoonzoon Ömer Faruk; na het gebed in de Grote Moskee zou een speciale trein het naar Damascus brengen.

Wat de steen zegt

De grafsteen staat op de begraafplaats van de Tekkiye Süleymaniye in Damascus. De Osmaans-Turkse tekst luidt “sultan, zoon van een sultan, sultan Mehmed Vahideddin Han de Zesde” en vermeldt zijn geboorte in 1861 (1277 volgens de islamitische kalender) en zijn overlijden op 16 mei 1926.

Bronnen: Victoria Daily Times, 17 mei 1926; The Bombay Chronicle, 18 mei 1926 (Reuters); The Near East and India, 20 mei 1926; North China Herald, 19 juni 1926 (Reuters, San Remo, 11 juni); The New York Times, 26 juni 1926 (Jewish Telegraphic Agency).

De ballingschap van de familie in de wet 1924, 1952, 1974

De wet van 3 maart 1924 stuurde alle leden van de Osmaanse dynastie naar het buitenland. In 1952 werd de wet versoepeld voor iedereen behalve de mannen uit de lijn van de sultans. In 1974 werd het verbod ook voor hen opgeheven, bijna vijftig jaar na de dood van Mehmed VI.

Verrader, of een sultan zonder handelingsruimte? twee lezingen

In Turkije wordt nog altijd over zijn optreden gediscussieerd. Eén lezing, vastgelegd door de Assemblee in 1922 en door Mustafa Kemal in 1927, stelt dat hij de kant van de bezetters koos en zijn post in de steek liet. De andere, die hij zelf naar voren bracht, stelt dat hij nooit afstand deed en alleen vertrok om zijn leven te redden. Hier volgt elke lezing in de woorden van de documenten waarop zij berust. We vellen geen oordeel.

Veelgestelde vragen

Bronnen en beperkingen

Deze pagina gebruikt alleen documenten uit die tijd: de notulen en wetten van de Assemblee, de Nutuk van Mustafa Kemal uit 1927, en kranten en tijdschriften uit 1918–1926. Zij velt geen oordeel over Mehmed VI. Waar de documenten elkaar tegenspreken, vermelden we dat: hij stierf op 15 of 16 mei 1926 en ging op Malta op 1 of 5 januari 1923 aan boord van de Ajax (we volgen het gedateerde Reuters-telegram). We geven geen begrafenisdatum, omdat geen bericht dat we konden lezen die vermeldt, en de lijnen op de kaart zijn door ons getekend. De citaten zijn onze vertaling: uit het Turks van de notulen en besluiten van de Assemblee en van de eerste uitgave van de Nutuk (Ankara, 1927), en uit het Engels van kranten en tijdschriften. Alle bronnen zijn geraadpleegd op 17 oktober 2026.

Afbeeldingen: de foto’s zijn uit die tijd en behoren tot het publieke domein, behalve de foto van het graf (CC BY-SA 4.0); elk bijschrift noemt de fotograaf of het persbureau en bevat een link naar de bestandspagina. De landvlakken op de kaart komen van Natural Earth (publiek domein). Geen afbeelding op deze pagina is getekend of gegenereerd.