Son Osmanlı Padişahı Sultan Vahdettin’in Hayatı ve Sürgünü

Osmanlı Devleti sona ererken tahta çıkan bir padişah vardı: Sultan Vahdettin. İmparatorluğun fiilen dağıldığı, başkentin işgal altında olduğu bir dönemde hem padişahlık hem de halifelik makamını taşıyan son hükümdar olarak tarihe geçti. Onun saltanatı, bir devletin kapanış perdesiyle yeni bir ülkenin doğuş sancılarına aynı anda sahne oldu.

Sultan Vahdettin’den sonra halifelik makamına getirilen kuzeni Abdülmecid Efendi, saltanat kaldırıldığı için yalnızca “Halife” unvanını taşıdı. Bu yönüyle Vahdettin, devlet başkanlığı yetkilerini fiilen kullanan son Osmanlı hükümdarıdır.

Sultan Vahdettin’in Soyu ve Ailesi

Sultan VI. Mehmed Vahdettin, Osmanlı hanedanının son halkasıdır. Sultan Abdülmecid’in en küçük oğlu olan Vahdettin’in soyu, Osman Gazi’ye kadar uzanan uzun bir hanedan zincirine dayanır:

Ertuğrul oğlu Osman oğlu Orhan Gazi oğlu I. Murad oğlu I. Bayezid oğlu I. Mehmed (Çelebi) oğlu II. Murad oğlu Fatih Sultan Mehmed oğlu II. Bayezid oğlu I. Selim oğlu Kanuni Sultan Süleyman oğlu II. Selim oğlu III. Murad oğlu III. Mehmed oğlu I. Ahmed oğlu İbrahim oğlu IV. Mehmed oğlu III. Ahmed oğlu I. Abdülhamid oğlu II. Mahmud oğlu Abdülmecid oğlu Vahîdeddin.

Sultan Vahdettin’in özel hayatında beş evlilik yaptığı bilinmektedir. Eşleri ve çocukları şunlardır:

• Nazikeda Hanım: Başkadınefendi’dir. Fenire, Ulviye ve Sabiha Sultan adlarında üç kızı olmuştur.
• İnşirah Hanım: İkinci eşidir.
• Müveddet Hanım: Padişahın tek oğlu Şehzade Ertuğrul’un annesidir.
• Nevvare Hanım
• Nevzad Hanım

Tahta Geçmeden Önceki Hayatı ve Eğitimi

Sultan Vahdettin, 14 Ocak 1861’de İstanbul Dolmabahçe Sarayı’nda doğdu. Hayata talihsiz bir başlangıç yaptı; kısa süre içinde annesi Gülüstü Hanım’ı, bebekliğinde de babası Sultan Abdülmecid’i kaybetti. Daha sonra Şayeste Hanım tarafından öz evladı gibi yetiştirildi.

Entelektüel Bir Şehzade

Şehzade Mehmed Vahdettin, klasik saray eğitiminin ötesine geçen bir öğrenim gördü. Medrese derslerine ilgi duydu, Arapça ve Farsça öğrendi; fıkıh, tefsir ve hadis alanlarında ciddi bir birikim edindi. Bu yönüyle, şer’i meseleleri bizzat değerlendirebilecek donanıma sahipti.

Tasavvufa yakınlığıyla bilinen Vahdettin, Nakşibendi çevreleriyle temas kurdu. Hat sanatıyla ilgilendi, musikiye merak saldı ve klasik Türk müziği formunda eserler verdi. Saray çevresinde, sakin ve içe dönük mizacıyla tanınırdı.

Saltanat Yılları ve Mondros Ateşkesi

Vahdettin, ağabeyi Sultan Mehmed Reşad’ın vefatı üzerine tahta çıktı. Padişah olduğunda Osmanlı Devleti savaşın yükü altında ezilmişti. Önceliği, imparatorluğun daha fazla yıkıma uğramasını önlemekti.

Kısa süre sonra imzalanan Mondros Mütarekesi, Osmanlı için fiili bir teslimiyet anlamına geldi. İstanbul’a İtilaf donanmaları girdi, ordular dağıtıldı, stratejik noktalar denetim altına alındı.

Mustafa Kemal Paşa ve Anadolu’ya Geçiş

Sultan Vahdettin ile Mustafa Kemal Atatürk arasındaki ilişki, bugün hâlâ tartışılır. Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’a 9. Ordu Müfettişi olarak gönderilmesi, Milli Mücadele’nin başlangıcı oldu.

“Paşa, devleti kurtarabilirsin!”

Bu sürecin ardından Amasya, Erzurum ve Sivas kongreleri toplandı; Ankara’da Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldı ve yeni bir siyasi merkez doğdu.

Sevr Antlaşması ve Kırılma Noktası

Sevr Antlaşması’nın imzalanması, İstanbul ile Ankara arasındaki kopuşu kesinleştirdi. Ankara Hükümeti bu antlaşmayı tanımadığını ilan etti ve mücadele daha sert bir safhaya girdi.

Sultan Vahdettin’in Sürgünü ve Vefatı

Saltanatın kaldırılmasıyla birlikte Osmanlı dönemi resmen kapandı. Can güvenliğinden endişe eden Sultan Vahdettin, İngiliz zırhlısıyla İstanbul’dan ayrıldı ve hayatının geri kalanını sürgünde geçirdi.

Vefatı ve Mirası

San Remo’da vefat eden Sultan Vahdettin, Şam’daki Süleymaniye Külliyesi’ne defnedildi. Sultan V. Murat’ın kardeşi olan Vahdettin, Osmanlı hanedanı içinde vatan dışında yatan nadir padişahlardan biridir.