Osmanlı Bulgaristanı: Önemli Tarihler ve Kalan Yapılar
Bulgaristan, Osmanlı Devleti'nden üç adımda ayrıldı: 1878, 1885 ve 1908. Önemli tarihler ve ayakta kalan altı Osmanlı yapısı.
İçindekiler
Bulgaristan, Osmanlı Devleti’nden üç adımda ayrıldı: 1878’de padişaha bağlı bir prenslik oldu, 1885’te Doğu Rumeli ile birleşti, 1908’de bağımsızlığını ilan etti. Osmanlı Devleti bu bağımsızlığı 1909’da tanıdı. Bulgaristan o dönemde Jülyen takvimini kullanıyordu; bu yüzden aynı günün iki farklı tarihi olabiliyor. Takvim yaprakları bu tarihleri yan yana getiriyor. 1420’lerden 1800’lerin başına kadar yapılmış altı Osmanlı yapısı, Rodoplar’dan Tuna’ya uzanan bölgede hâlâ ayakta.
Özet · 24.10.2026 tarihinde kontrol edildi
Bulgaristan, Osmanlı Devleti’nden üç adımda ayrıldı: 1878, 1885 ve 1908.
- 1878: Berlin Antlaşması ile Osmanlı padişahına bağlı Bulgaristan Prensliği kuruldu.
- 1885: Prenslik ve Doğu Rumeli birleşti.
- 1908: 5 Ekim’de (22 Eylül Jülyen) bağımsızlık ilan edildi. Osmanlı Devleti bunu 19.04.1909’da tanıdı.
- İki tarih, tek gün: Bulgaristan 1916’ya kadar Jülyen takvimini kullandı. Yapraklar her günü üç takvimde gösteriyor.
- Yapılar: Her birinin Bulgarca ve Türkçe adıyla, yerinde sorabileceğiniz bir soruyla birlikte altı Osmanlı yapısı.
24.10.2026 tarihinde kontrol edildi
Osmanlı Devleti’nden ayrılışın üç adımı
Bir yıla, ardından bir sınır taşına basın.
13.07.1878’de imzalanan Berlin Antlaşması ile Osmanlı padişahına bağlı Bulgaristan Prensliği ve Doğu Rumeli vilayeti kuruldu.
- Devlet
- Tuna ile Balkan Dağları arasında bir prenslik: “Padişah Hazretlerinin üst egemenliği altında özerk ve haraç ödeyen bir Prenslik”. Üst egemenlik, bir devletin başka bir devlet üzerindeki egemenliğidir. Hristiyan bir hükümeti ve kendi milis gücü vardı. Başkenti Sofya’ydı.
- Prens
- Halk, prensi serbestçe seçer. Osmanlı hükümeti olan Babıâli, Büyük Güçlerin onayıyla prensi tasdik eder. Prens, Büyük Güçlerin hükümdar ailelerinden gelemez.
Berlin Antlaşması, md. I, III; Belleten 2021
- Haraç
- Açık bırakıldı. Büyük Güçler, yeni düzenin ilk yılı sonunda bölgenin ortalama gelirinden hareketle miktarı belirler.
- Ordu
- Osmanlı ordusu artık Bulgaristan’da kalmaz ve eski kaleler yıkılır.
Berlin Antlaşması, md. IX, XI
- Vilayet
- Antlaşma, Balkan Dağları’nın güneyinde ikinci bir bölüm oluşturur: Doğu Rumeli. Burası padişahın “doğrudan siyasi ve askerî otoritesi altında” kalır. İdari özerkliği ve Babıâli’nin Büyük Güçlerin onayıyla beş yıllığına atadığı Hristiyan bir genel valisi vardır.
Berlin Antlaşması, md. XIII, XVII
- 03.03.1878
- 1877–78 savaşı iki kez sona erdi. Ayastefanos’ta imzalanan ilk barış, 172.000 km² büyüklüğünde bir Bulgaristan kuracaktı. Bulgaristan bu günü hâlâ millî bayramı olarak kutlar.
- 13.07.1878
- Berlin Kongresi, Bulgaristan topraklarını üçe böldü: prenslik, Doğu Rumeli ve Makedonya. Güney Trakya ve Makedonya’nın tamamı Osmanlı toprakları olarak kaldı.
Yurtdışı Bulgarlar Ajansı; Belleten 2021
- Mülkiyet
- Prenslik dışında yaşayan Müslüman mülk sahipleri, prenslikteki mülklerini korudu.
- Vakıflar
- Bir Türk-Bulgar komisyonu, devlet mülkleri ve dinî vakıflarla ilgili sorunları iki yıl içinde çözecekti.
- Komiser
- Osmanlı Devleti, Sofya’da bir komiser bulundurdu. İlk komiser Pertev Efendi, Eylül 1878’de atandı.
Berlin Antlaşması, md. XII; Belleten 2021
18.09.1885’te (6 Eylül Jülyen) prenslik ve Doğu Rumeli birleşti.
- 14 Eylül
- Birleşme, Panagyurishte’de bir ayaklanmayla başladı (2 Eylül Jülyen).
- 17–18 Eylül
- 17 Eylül’ü 18 Eylül’e bağlayan gece (5–6 Eylül Jülyen), ordunun yardımıyla Plovdiv’de tamamlandı.
- 18 Eylül
- Bulgar bayrağı, prenslik ve Doğu Rumeli’nin birleştiğini duyurmak için Plovdiv’deki hükümet binası olan konağın üzerinde ilk kez dalgalandı.
Yurtdışı Bulgarlar Ajansı; Bulgaristan Cumhurbaşkanlığı
- Büyük Güçler
- Osmanlı Devleti’ni Doğu Rumeli’ye girmemesi için uyardılar.
- Yunanistan, Sırbistan, Romanya
- Bulgaristan’a karşı ittifak kuramadılar.
- Rusya
- Birleşmeye karşı olduğunu açıkladı.
- Britanya
- Birleşmeyi savundu.
Yurtdışı Bulgarlar Ajansı
- Yanıt
- Sultan II. Abdülhamid güç kullanarak karşılık vermedi. Sofya’daki komiseri Nihad Paşa’yı görevden almak dışında müdahale etmedi.
- Neden
- Vilayetin geliri azdı ve sürekli sorun çıkarıyordu. Ayrıca Bulgaristan’ı Rusya’dan uzak tutmak istiyordu.
Belleten 2021
05.10.1908’de (22 Eylül Jülyen) bağımsızlık ilan edildi. Osmanlı Devleti bunu 19.04.1909 tarihli İstanbul Protokolü ile tanıdı.
- İlan
- Prens Ferdinand, Veliko Tırnovo’da, Tsarevets tepesinde, II. Abdülhamid’e yazdığı bir mektupla bağımsızlık ilan etti. Çar unvanını aldı.
Belleten 2021; Veliko Tırnovo Bölge Yönetimi
- 19.04.1909
- İstanbul Protokolü: Osmanlı Devleti, Bulgaristan’ın bağımsızlığını tanıdı.
- Ek protokol
- Bulgaristan Müslümanlarına azınlık hakları tanındı, eğitim ve din alanındaki hakları güvence altına alındı.
- Arada olanlar
- Osmanlı’nın protestosu, Büyük Güçlerin yanıtları, para ve Sankt Petersburg’daki görüşmeler.
Belleten 2021
Harita: Kıyılar ve Tuna, Natural Earth verilerinden (kamu malı); 1878 sınırları, Edward Hertslet’in 1878 tarihli haritasından çizildi. Haritada sınır çizilmeyen yerlerde (Doğu Rumeli’nin güneyi, Makedonya) renk soluklaşır. 1878 yüzölçümleri ve nüfusları: Yurtdışı Bulgarlar Ajansı, 23.10.2026 tarihinde kontrol edildi.
22.10.2026 tarihinde kontrol edildi
Bir gün, üç takvim
Bir olay seçin. Üç yaprak, aynı günün her takvimdeki tarihini gösteriyor. İşaretli yaprak, Bulgaristan’ın her yıl andığı günü gösteriyor. Jülyen takvimi, Bulgaristan’ın 1916’ya kadar kullandığı takvimdir. Rumi takvim (Rûmî), Osmanlı Devleti’nin güneş takvimidir: Jülyen takvimindeki gün ve ayı kullanır. Mart’ta başlayan yılı ise Jülyen yılından 584 yıl geridedir (Ocak ve Şubat’ta 585). Her olayın sonunda kopyalayabileceğiniz bir satır var.
1878 · Ayastefanos
Ayastefanos Ön Barış Antlaşması
Rus ve Osmanlı imparatorlukları arasında San Stefano’da (Ayastefanos, bugün İstanbul’un Yeşilköy semti) bir ön barış antlaşması imzalandı. 1877–78 savaşı, Rumi takvimdeki 1293 yılından dolayı Türkçede “93 Harbi” olarak anılır.
Jülyen
19
февруари
1878
Miladi
3
Mart
1878
Bulgaristan bu günü anar
Rumi
19
Şubat
1293
Bulgaristan’ın millî bayramı olan 3 Mart, antlaşmanın Miladi takvimdeki tarihidir. Ülkenin o dönemde kullandığı Jülyen takvimiyle tarih 19 Şubat’tı.
Aynı gün, üç takvim
19.02.1878 (Jülyen) = 03.03.1878 (Miladi) = 19 Şubat 1293 (Rumi)
1878 · Berlin
Berlin Antlaşması
Berlin Antlaşması ile Tuna ve Balkan Dağları arasında Osmanlı padişahına bağlı Bulgaristan Prensliği, dağların güneyinde ise Doğu Rumeli vilayeti kuruldu.
Jülyen
1
юли
1878
Miladi
13
Temmuz
1878
Rumi
1
Temmuz
1294
Antlaşmanın tarihi 13.07.1878’dir. Bulgaristan’ın kullandığı Jülyen takvimiyle bu tarih 1 Temmuz’du.
Aynı gün, üç takvim
01.07.1878 (Jülyen) = 13.07.1878 (Miladi) = 1 Temmuz 1294 (Rumi)
1879 · Tırnova
Tırnova Anayasası kabul edildi
Veliko Tırnovo’da toplanan meclis, Bulgaristan Prensliği’nin anayasasını kabul etti.
Jülyen
16
април
1879
Bulgaristan bu günü anar
Miladi
28
Nisan
1879
Rumi
16
Nisan
1295
Bulgaristan, anayasayı Jülyen takvimindeki tarih olan 16 Nisan’da anar. Oylama, bugünkü takvimle 28 Nisan’da yapıldı.
Aynı gün, üç takvim
16.04.1879 (Jülyen) = 28.04.1879 (Miladi) = 16 Nisan 1295 (Rumi)
1885 · Birleşme
Prenslik ve Doğu Rumeli birleşti
Bulgaristan Prensliği ve Doğu Rumeli birleşti. Bulgaristan bu olayı Съединение (birleşme) olarak adlandırır; Türk tarih anlatılarında ise ilhak olarak geçer.
Jülyen
6
септември
1885
Bulgaristan bu günü anar
Miladi
18
Eylül
1885
Rumi
6
Eylül
1301
Bulgaristan, birleşmeyi Jülyen takvimindeki tarih olan 6 Eylül’de anar. Bugünkü takvimle tarih 18 Eylül’dü.
Aynı gün, üç takvim
06.09.1885 (Jülyen) = 18.09.1885 (Miladi) = 6 Eylül 1301 (Rumi)
1908 · Bağımsızlık
Bağımsızlık ilan edildi
Veliko Tırnovo’daki Tsarevets tepesinde bağımsızlık ilan edildi. Osmanlı Devleti, bağımsızlığı 19.04.1909 tarihli İstanbul Protokolü ile tanıdı (son yaprak).
Jülyen
22
септември
1908
Bulgaristan bu günü anar
Miladi
5
Ekim
1908
Rumi
22
Eylül
1324
Bulgaristan, bağımsızlığı Jülyen takvimindeki tarih olan 22 Eylül’de anar. Bugünkü takvimle tarih 05.10.1908’di; Türk tarih anlatılarında bu tarih kullanılır.
Aynı gün, üç takvim
22.09.1908 (Jülyen) = 05.10.1908 (Miladi) = 22 Eylül 1324 (Rumi)
1909 · Tanınma
İstanbul Protokolü
İstanbul Protokolü: Osmanlı Devleti, Bulgaristan’ın bağımsızlığını tanıdı.
Jülyen
6
април
1909
Miladi
19
Nisan
1909
Rumi
6
Nisan
1325
Protokolün tarihi 19.04.1909’dur. Bulgaristan’ın kullandığı Jülyen takvimiyle bu tarih 6 Nisan’dı.
Aynı gün, üç takvim
06.04.1909 (Jülyen) = 19.04.1909 (Miladi) = 6 Nisan 1325 (Rumi)
Yapraklardaki tarihlerin karşılığı: Jülyen takvimi, bugünkü takvimden 01.03.1800’den itibaren 12 gün, 01.03.1900’den itibaren 13 gün gerideydi. Rumi tarih, Jülyen takvimindeki gün ve ayı korur; yılı ise Jülyen yılından 584 çıkarılarak bulunur (Ocak ve Şubat’ta 585). Bu yüzden 1877–78 savaşı Türkçede “93 Harbi” olarak anılır: 03.03.1878, Rumi takvimde 19 Şubat 1293’tü.
1878: Berlin düzenlemesi
1877–78 savaşı iki kez sona erdi. 03.03.1878’de Ayastefanos‘ta (bugün İstanbul’un Yeşilköy semti) imzalanan ön barış antlaşması, çok daha büyük bir Bulgaristan kuracaktı. Berlin Kongresi planı değiştirdi. 13.07.1878 tarihli antlaşma, Bulgaristan topraklarını üçe böldü.
Prensliğin ilk anayasası, Şubat 1879’da Veliko Tırnovo’da toplanan bir mecliste yazıldı ve 28.04.1879’da (16 Nisan Jülyen) oylandı. Meclisin on üç üyesi Türk’tü: Biri seçimle gelmişti, biri din adamı sıfatıyla katılan Vidin müftüsüydü, on biri ise Rus genel valisi Dondukov tarafından atanmıştı.
Kaynaklar: Berlin Antlaşması; Belleten 2021; Belleten 2000; Yurtdışı Bulgarlar Ajansı (3 Mart); Yurtdışı Bulgarlar Ajansı (bağımsızlık); Veliko Tırnovo Bölge Yönetimi.
1885: birleşme
Yedi yıl sonra iki bölüm arasındaki sınır kalktı. Birleşme, 1885’te 17 Eylül’ü 18 Eylül’e bağlayan gece (5–6 Eylül Jülyen) Plovdiv’de gerçekleşti.
Osmanlı Devleti birleşmeyi nasıl kabul etti?
- 05.11.1885 (24 Ekim Jülyen)İstanbul’da büyükelçiler konferansı başladı.
- 14.11.1885 (2 Kasım Jülyen)Sırbistan, Bulgaristan’a savaş ilan ederek sınırı geçti. Konferans durdu.
- 03.03.1886Bulgaristan ile Sırbistan arasında Bükreş’te barış antlaşması imzalandı.
- ÇözümBulgar prensi, beş yıllığına Doğu Rumeli genel valisi olarak atandı. Birleşme fiilen sürdü, Berlin Antlaşması da kâğıt üzerinde ihlal edilmedi.
- 06.04.1886II. Abdülhamid’in bir fermanıyla Doğu Rumeli’nin Bulgaristan toprağı olduğu kabul edildi.
Kaynaklar: Yurtdışı Bulgarlar Ajansı (birleşme); Bulgaristan Cumhurbaşkanlığı; Belleten 2021.
1908–1909: ilan ve tanınma
Tarihli notlar
Notlarla bağımsızlık
Tarihler bugünkü takvimle verilmiştir. Jülyen takvimindeki tarihler işaretlidir. Kaynaklar: Belleten 2021; Yurtdışı Bulgarlar Ajansı.
- Oca1908
Bağımsızlık isteyen Aleksandar Malinov hükümeti Sofya’da göreve başladı.
- 23Tem 1908
Osmanlı Devleti anayasasını yeniden yürürlüğe koydu.
- 13Eyl 1908
Osmanlı Hariciye Nazırı Tevfik Paşa, İstanbul’da yabancı temsilcilere bir akşam yemeği verdi. Bulgaristan’ın diplomatik temsilcisi Ivan Geshov davet edilmedi. Osmanlı’nın Sankt Petersburg büyükelçisi, Bulgaristan’ın bağımsız olmadığını, Osmanlı Devleti’nin bir parçası olduğunu söyledi.
- Sonra
Bulgaristan Dışişleri Bakanı, Geshov’u geri çağıran ve siyasi ilişkileri kesen bir muhtırayla karşılık verdi.
- 5Eki 1908
22 Eylül Jülyen
Saat 11.00’de Prens Ferdinand, Veliko Tırnovo’da, Tsarevets tepesinde, II. Abdülhamid’e yazdığı bir mektupla bağımsızlık ilan etti. Çar unvanını aldı.
Ferdinand bağımsızlık ilanında, 1908. Fotoğraf: Dimitar Ruseyski, 1908; kamu malı, dosya sayfası. - Hemen
Osmanlı Devleti, Ferdinand’a bir protesto telgrafı gönderdi. Berlin Antlaşması’nı imzalayan devletlerden konuyu görüşmelerini istedi. Bulgaristan’a karşı Romanya, Yunanistan ve Sırbistan ile ittifak kurmaya çalıştı.
- Yanıtlar
Büyük Güçler destek vermek yerine tavsiyede bulundu:
- Yunanistan, Büyük Güçleri izleyecekti
- Rusya, barışçı bir çözüm istiyordu
- Britanya, Bulgaristan’ı protesto etti ancak Osmanlı Devleti’ne konuyu dikkatle incelemesini önerdi
- Sırbistan, Bulgaristan sınırda asker yığarsa Osmanlı Devleti’ne destek vermeyi teklif etti
Bulgaristan, ticaret savaşı, gümrük sorunları, yaptırımlar ve hatta silahlı saldırı tehditlerine ordusunu seferber ederek yanıt verdi.
- Para
Rusya, Osmanlı Devleti’ne bir çözüm sundu: Bağımsızlığı tanırsa 1877–78 savaşından kalan 125 milyon franklık borcunu silecekti.
BulgaristanOsmanlı DevletiRusya125milyon frankBulgaristan, Osmanlı Devleti’ne 125 milyon frank savaş tazminatı verdi.
Osmanlı Devleti’nin Rusya’ya 1877–78’den kalan borcu aynı miktarda azaltıldı.
Andrey Lyapchev başkanlığındaki Bulgar heyeti, ayrıntıları İstanbul’da kararlaştırdı.
- 7Mar 1909
Osmanlı Hariciye Nazırı Rıfat Paşa, Sankt Petersburg’a giderek Rusya Dışişleri Bakanı Alexander Izvolsky ile bir protokol üzerinde anlaştı.
- 19Nis 1909
Ardından İstanbul Protokolü imzalandı ve Osmanlı Devleti, Bulgaristan’ın bağımsızlığını tanıdı. Ek protokol, Bulgaristan Müslümanlarına azınlık hakları tanıdı; eğitim ve din alanındaki haklarını güvence altına aldı.
Kaynaklar: Belleten 2021; Yurtdışı Bulgarlar Ajansı (bağımsızlık); Bulgaristan Turizm Bakanlığı.
1909 sonrası
Kim kimi gönderdi?
Tanınma, büyükelçilikleri getirdi
- Haz1909İstanbul’dan Sofya’ya
Osmanlı Devleti, Mustafa Asım Bey’i Sofya’ya fevkalade elçi olarak atadı. 3 Eylül’de kente geldi ve 14 Eylül’de güven mektubunu Ferdinand’a sundu.
- Sonra Sofya’dan İstanbul’a
Bulgaristan, Mihail Sarafov’u İstanbul’a büyükelçi olarak atadı.
- 27Tem 1909Sofya’da
Bulgaristan hükümeti, dinî vakıflar için yalnızca Bulgarlardan oluşan bir komisyon kurdu. Bağımsızlığın tanınması buna bağlanmıştı.
- 27Eki 1909Sofya’da
Komisyonun raporu, belge eksikliği gibi gerekçelerle 42 vakfın geri alınması taleplerini reddetti.
- 27Ara 1909İki taraf
Bir konsolosluk anlaşmasıyla Bulgaristan’daki Osmanlı ticaret temsilcilikleri konsolosluğa, Plovdiv’deki temsilcilik ise başkonsolosluğa dönüştürüldü.
- Mar1910Sofya’dan İstanbul’a
Ferdinand ve eşi İstanbul’u ziyaret etti.
- 8Ara 1910Sofya’da
Sofya Müftüsü Hocazade Mehmet Muhiddin Efendi, 25 oyla Bulgaristan Başmüftüsü seçildi. Vidin Müftüsü Süleyman Rüşdi ise 9 oy aldı.
- 1911İki taraf
İki devlet, ticaret ve seyrüsefer antlaşması imzaladı.
Kaynaklar: Belleten 2021.
Müslümanlar ve Türk milletvekilleri, 1880–1910
Müslümanların nüfustaki payı
1880 (prenslik) ve 1884 (Doğu Rumeli) nüfus sayımları: 802.597 Müslüman
1910 nüfus sayımı: 602.085 Müslüman
Seçim yılına göre Bulgaristan Meclisi’ndeki Türk milletvekilleri
- 151880
- 131882
- 221884
- 251887
- 151890
- 91893
- 8–91894
- 101908
Kaynaklar: Belleten 2000.
Aynı olaylar, iki ad
Türkiye ve Bulgaristan, aynı olayların bazılarını farklı adlandırır.
| Olay | Türkiye’de | Bulgaristan’da |
|---|---|---|
| 1877–78 savaşı | 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi): 93, savaşın yaşandığı Rumi yıl olan 1293’ü ifade eder | “Rus-Türk kurtuluş savaşı (1877-1878)” |
| 03.03.1878 | 03.03.1878’de imzalanan Ayastefanos Antlaşması | 03.03.1878’de imzalanan San Stefano Ön Barış Antlaşması |
| 1885 | Prenslik, “Doğu Rumeli’yi ilhak etti” | Съединение, prenslik ve Doğu Rumeli’nin birleşmesi |
| Bağımsızlık | 05.10.1908’de saat 11.00’de Prens Ferdinand’ın II. Abdülhamid’e yazdığı mektupla ilan edildi | 05.10.1908’de (22 Eylül Jülyen), Veliko Tırnovo’da, Tsarevets tepesinde ilan edildi |
| 1913 | 29.06.1913’te Bulgaristan, Yunanistan ve Sırbistan’a savaş ilan etti; Bulgar kuvvetlerinin zor durumda olduğunu gören Osmanlı Devleti, Edirne’yi aldı | “İkinci Balkan (Müttefikler Arası) Savaşı’nda (1913) … Romanya, Türkiye ve eski müttefikleri tarafından yenilgiye uğratıldı” |
Kaynaklar: Millî Eğitim Bakanlığı (Türkiye); Bulgaristan Dışişleri Bakanlığı; Yurtdışı Bulgarlar Ajansı (3 Mart); Yurtdışı Bulgarlar Ajansı (birleşme); Bulgaristan Cumhurbaşkanlığı; Belleten 2021; Yurtdışı Bulgarlar Ajansı (bağımsızlık).
Bugün ayakta kalanlar
Rodoplar’dan Tuna’ya uzanan bölgede altı Osmanlı yapısı hâlâ ayakta. Yön tabelasından birini seçin: kartında Bulgarca ve Türkçe adlarıyla yerinde sorabileceğiniz bir soru yer alıyor (Къде е …?, “… nerede?” demek).
22.10.2026 tarihinde kontrol edildi
Altı Osmanlı yapısı, bir yön tabelası
Kartı o yapıya çevirmek için yön tabelasının bir kolunu seçin.
Dzhumaya · Plovdiv
Джумая джамия
Cuma Camii
Пловдив · Filibe
- Yapım
- Osmanlı ordusunun 1364’te şehri almasından ve şehrin Filibe adını almasından kısa süre sonra, Plovdiv’deki Tırnovalı Azize Petka Kilisesi’nin yerine yapıldı. Sultan II. Murad döneminde (1421–1451) eski yapı yıkılarak bugünkü cami inşa edildi. Son cemaat yerindeki kitabede Hicrî takvimle 827, Miladi takvimle 1423 tarihi yazılıdır.
- Nedir
- Plovdiv’deki Müslümanların başlıca ibadet yeri: Kurşun kaplı dokuz kubbenin altındaki ibadet mekânı 33 × 27 metredir. Her kesme taş sırasının ardından iki sıra tuğla gelir. Minare, cephenin kuzeydoğu köşesindedir. Hüdavendigâr Camii adıyla da bilinir.
Kaynak: Bulgaristan Turizm Bakanlığı; Belleten 1986 (Mijatev)
İsim kartı: göster ya da kopyala
Джумая джамия, Пловдив
Cuma Camii, Filibe
Yerinde sorun: “… nerede?”
Къде е Джумая джамия?
Cuma Camii nerede?
Tombul · Şumen
Томбул джамия
Şerif Halil Paşa Camii
Шумен · Şumnu
- Koruma
- Mimarisiyle ulusal öneme sahip bir anıt. Minaresi, medresesi, ilkokulu, şadırvanı, avluları ve caminin yanındaki köprüyle birlikte koruma listesinde yer alıyor.
- Yapım
- Son cemaat yerinin üzerindeki Osmanlıca kitabede Hicrî takvimle 1157, Miladi takvimle 1744 tarihi yazılıdır. Türkçe adı Şerif Halil Paşa Camii‘dir.
- Onarım
- Türkiye’nin iş birliği ajansı TİKA, cami ve külliyesinin onarımını üstlendi; çalışmalar Şubat 2017’de sürüyordu.
Kaynak: Bulgaristan Kültür Bakanlığı; Belleten 1986 (Mijatev); TİKA
İsim kartı: göster ya da kopyala
Томбул джамия, Шумен
Şerif Halil Paşa Camii, Şumnu
Yerinde sorun: “… nerede?”
Къде е Томбул джамия?
Şerif Halil Paşa Camii nerede?
Banya Bashi · Sofya
Баня баши джамия
Banyabaşı Camii
София · Sofya
- Nedir
- Sofya’da bir cami. Aytos Sultan Beyazıt ve Rusçuk Mirza Said Paşa camileri gibi, Türkiye’nin iş birliği ajansı TİKA’nın Bulgaristan’da onardığı camilerden biri.
- Ad
- Banyabaşı, Türkçede “hamamların yanı” anlamına gelir.
Kaynak: TİKA
İsim kartı: göster ya da kopyala
Баня баши джамия, София
Banyabaşı Camii, Sofya
Yerinde sorun: “… nerede?”
Къде е Баня баши джамия?
Banyabaşı Camii nerede?
Mustafa Paşa Köprüsü · Svilengrad
Мостът на Мустафа паша
Mustafa Paşa Köprüsü
Свиленград · Svilengrad
- Yapım
- 1528/29 (Hicrî takvimle 935). Kanuni Sultan Süleyman’a gönderilen Venedik elçisinin kâtibi Benedetto Ramberti, 1534’te köprüden geçti ve yirmi kemer saydı. Alman Hans Dernschwam ise 18.08.1553’te köprüden geçti.
- Nedir
- Meriç üzerinde 20 sivri kemerli bir yol köprüsü. Ortadaki dört kemer belirgin biçimde daha büyük. Genişliği 6 metre, uzunluğu 299 ila 300 metre. Kervansaray, cami, çarşı ve hamamdan oluşan bir vakıf külliyesinin parçası. Osmanlı Türkçesindeki adı Cisr-i Mustafa Paşa.
- Kurtarıldı
- 1960’ta Svilengrad yakınlarında Meriç’in yatağı doğrultulurken bazı uzmanlar köprünün yıkılmasını önerdi. Eğitim ve Kültür Bakanlığı, Bulgaristan Bilimler Akademisi ve halk bunu reddetti. 1963’te su idaresi öneriyi yeniden gündeme getirdi. Köprü hâlâ ayakta; fotoğraf 2017’de çekildi.
Kaynak: Bulgaristan Turizm Bakanlığı; Belleten 1964 (Eyice)
İsim kartı: göster ya da kopyala
Мостът на Мустафа паша, Свиленград
Mustafa Paşa Köprüsü, Svilengrad
Yerinde sorun: “… nerede?”
Къде е Мостът на Мустафа паша?
Mustafa Paşa Köprüsü nerede?
Şeytan Köprüsü · Ardino
Дяволският мост
Şeytan Köprüsü
Ардино · Ardino
- Yapım
- 1515–1518’de Nedelinolu yapı ustası Dimitar tarafından, Makaza geçidinden geçen eski yol üzerindeki bir Roma köprüsünün kalıntılarına yapıldı.
- Nedir
- Ardino’nun yaklaşık 10 kilometre kuzeybatısında, denizden 420 metre yüksekteki bir boğazda Arda üzerinde üç kemerli taş köprü. Uzunluğu 56 metre, genişliği 3,5 metre; orta kemeri 11,5 ila 12 metre yüksekliğinde. 1984’te kültür anıtı ilan edildi. Bulgarcadaki diğer adı Шейтан кюприя, Türkçe Şeytan Köprüsü adından gelir.
Kaynak: Bulgaristan Turizm Bakanlığı
İsim kartı: göster ya da kopyala
Дяволският мост, Ардино
Şeytan Köprüsü, Ardino
Yerinde sorun: “… nerede?”
Къде е Дяволският мост?
Şeytan Köprüsü nerede?
Pazvantoğlu · Vidin
Джамията на Осман Пазвантоглу
Pazvantoğlu Camii
Видин · Vidin
- Kim
- 1800 dolaylarında Vidin, Osman Pazvantoğlu’nun şehriydi. Burada günümüze ulaşan Osmanlı yapılarının çoğu onun adını taşır.
- Yapım
- Külliye, 18. yüzyılın sonu ile 19. yüzyılın başına tarihlenir.
- Nedir
- Külliyeden yalnızca cami ve kütüphane kalmıştır; bünyesinde medrese ve zaviye de vardı. Cami, kurşun kaplı bir kubbenin altında kare planlı, tek mekânlı bir taş yapıdır. Kütüphanede yaklaşık 2.664 kitap bulunuyordu.
Kaynak: Bulgaristan Turizm Bakanlığı; Belleten 1986 (Mijatev)
İsim kartı: göster ya da kopyala
Джамията на Осман Пазвантоглу, Видин
Pazvantoğlu Camii, Vidin
Yerinde sorun: “… nerede?”
Къде е Джамията на Осман Пазвантоглу?
Pazvantoğlu Camii nerede?
Taşa kazınan tarihler
Bu yapıların çoğunda yapım yılı taşa kazınmıştır. En eskisinden başlayarak her yıl, taşta yazıldığı biçimiyle, Hicrî takvimle ve bugünkü takvimle verilmiştir.
| Taşta yazan tarih | Kent | Yapı |
|---|---|---|
| 797/1394 | Haskovo | Eski Cami: son cemaat yerinin üzerinde kabaca işlenmiş Arapça satırlar |
| 827/1423 | Plovdiv | Dzhumaya Camii: II. Murad döneminden son cemaat yeri kitabesi |
| 839/1435 | Veliko Tırnovo | Tsarevets’teki Hisar Camii (1980’lerde harabe durumundaydı): II. Murad döneminden Arapça kitabe |
| 1002/1593 | Şumen | Şumen’de bilinen en eski kitabeyi taşıyan çeşme; kitabede hancı Hacı Mustafa’nın adı geçer |
| 1157/1744 | Şumen | Tombul Camii (Şerif Halil Paşa Camii): son cemaat yerinin üzerinde kitabe |
| 1221/1812 | Plovdiv | Sahat Tepe’deki saat kulesi: “1221/1812’de yapıldı” |
| 1271 · 26.10.1854 | Şumen | Bir çeşme: 1271 tarihli Türkçe manzum kitabe ve 26.10.1854 tarihli Bulgarca bir satır |
| 1285 · 17.03.1868 | Plovdiv | Millî merkez okulu: padişahın tuğrasını taşıyan Osmanlıca bir levha ve padişahın fermanlarıyla, Plovdiv’in Bulgar vatandaşlarının yardımıyla yapıldığını belirten Bulgarca bir levha |
| 1287/1870 | Veliko Tırnovo | Eski askerî depo, daha sonra şehrin mahkeme arşivi: altı satırlık Osmanlıca kitabe |
Plovdiv’in saat kulesinde 1812 yılı yazılıdır; Bulgaristan Turizm Bakanlığı ise kuleyi 16. yüzyıla tarihler.
Kaynaklar: Belleten 1986; Bulgaristan Turizm Bakanlığı.
Bir dakikada takvimler
- Jülyen takvimi: Bulgaristan’ın kullandığı eski takvim. Bulgaristan 1916’da Miladi takvime geçti. Jülyen takvimi, Miladi takvimden 01.03.1800’den itibaren 12 gün, 01.03.1900’den itibaren 13 gün gerideydi.
- Rumi takvim: Osmanlı Devleti’nin mali işlerde kullandığı güneş takvimi. Yılları Miladi yıllardan 584 yıl gerideydi ve Mart ayında başlıyordu. 1877–78 savaşı Rumi 1293 yılına denk geldiğinden “93 Harbi” olarak anılır.
- Miladi takvim: Türkiye’de 01.01.1926’dan beri kullanılan bugünkü takvim.
Bu yüzden aynı güne ait bir Bulgar belgesiyle bir Osmanlı belgesinde farklı sayılar bulunabilir.
Kısa yanıtlar
Bulgaristan, Osmanlı Devleti’nden ne zaman ayrıldı?
Üç adımda: 1878’de padişaha bağlı bir prenslik oldu, 1885’te Doğu Rumeli ile birleşti, 1908’de bağımsızlığını ilan etti. Osmanlı Devleti, bağımsızlığı 19.04.1909’da tanıdı.
Aynı günün neden iki tarihi var?
Bulgaristan, 1916’ya kadar Jülyen takvimini kullandı. Bu takvim, 1908’de Miladi takvimin 13 gün gerisindeydi. Bağımsızlık günü Miladi takvimle 5 Ekim, Jülyen takvimiyle 22 Eylül’dür. Bulgaristan yıldönümünü Jülyen takvimindeki tarihte anar; Türk tarihçiliğinde Miladi tarih kullanılır.
“93 Harbi” ne demek?
1877–78 savaşının Türkçe adıdır. 93, savaşın yaşandığı Rumi yıl olan 1293’ü ifade eder.
Doğu Rumeli neydi?
Berlin Antlaşması ile Balkan Dağları’nın güneyinde kurulan bir vilayetti. Siyasi ve askerî yetki padişahta kalıyordu; Babıâli’nin atadığı Hristiyan bir genel vali, beş yıllığına yönetimi üstleniyordu. 1885’te prenslikle birleşti.
Bulgaristan’da hangi Osmanlı yapıları ayakta?
Plovdiv’deki Dzhumaya Camii, Şumen’deki Tombul Camii, Sofya’daki Banya Bashi, Svilengrad’daki Mustafa Paşa Köprüsü, Ardino yakınlarındaki Şeytan Köprüsü ve Vidin’deki Pazvantoğlu Camii ile kütüphanesi. Bulgaristan’daki Osmanlı yapılarının tarihli kitabeleri 1394’ten 1870’e uzanır.
Bulgarca nasıl yer sorabilirim?
Yön tabelasındaki her kartta Къде е (“nerede”) ile başlayan bir soru, bu sorunun Türkçe karşılığı ve gösterebileceğiniz bir isim kartı var. İstediğinizi karttan kopyalayabilirsiniz.
Kaynaklar
Kontrol edilen sayfaları aç
- Berlin Antlaşması, 13.07.1878 — İngilizce metin: American Journal of International Law, Supplement, cilt 2 (1908), 24.10.2026 tarihinde kontrol edildi
- Bulgaristan’da Prenslik Döneminde Türklerin Sosyal ve Siyasal Kurumlaşma Çalışmaları — Belleten, Türk Tarih Kurumu, 2000, 24.10.2026 tarihinde kontrol edildi
- The Independence Process of Bulgaria and the First Ambassador of the Ottoman Empire to Sofia, Mustafa Asım Bey — Belleten, Türk Tarih Kurumu, 2021, 23.10.2026 tarihinde kontrol edildi
- Bulgaristan’daki Osmanlı Anıtları — Belleten, Türk Tarih Kurumu, 1986, 22.10.2026 tarihinde kontrol edildi
- Svilengrad’da Mustafa Paşa Köprüsü (Cisr-i Mustafa Paşa) — Belleten, Türk Tarih Kurumu, 1964, 22.10.2026 tarihinde kontrol edildi
- Tarih 11, 3. Ünite özeti — Millî Eğitim Bakanlığı (Türkiye), 22.10.2026 tarihinde kontrol edildi
- Tarih 9, Tarih ve Zaman — Millî Eğitim Bakanlığı (Türkiye), 22.10.2026 tarihinde kontrol edildi
- Türkiye Balkanlar’daki Osmanlı yadigâri eserlere sahip çıkıyor — TİKA, 22.10.2026 tarihinde kontrol edildi
- 113 години от 22 септември 1908 г. — Yurtdışı Bulgarlar Ajansı, 24.10.2026 tarihinde kontrol edildi
- 136 години от Съединението и неговата защита — Yurtdışı Bulgarlar Ajansı, 23.10.2026 tarihinde kontrol edildi
- 3 март – национален празник на България — Yurtdışı Bulgarlar Ajansı, 22.10.2026 tarihinde kontrol edildi
- Слово по случай 139-ата годишнина от Съединението — Bulgaristan Cumhurbaşkanlığı, 24.10.2026 tarihinde kontrol edildi
- Честване на 147 години Търновска конституция — Veliko Tırnovo Bölge Yönetimi, 24.10.2026 tarihinde kontrol edildi
- Отбелязваме 114 години от обявяването на Независимостта на България — Bulgaristan Turizm Bakanlığı, 22.10.2026 tarihinde kontrol edildi
- History — Bulgaristan Dışişleri Bakanlığı, 22.10.2026 tarihinde kontrol edildi
- Въведен е Григорианският календар — Bulgaristan Bilimler Akademisi Tarih Araştırmaları Enstitüsü, 22.10.2026 tarihinde kontrol edildi
- Архитектурно-исторически комплекс “Стария Пловдив” — Bulgaristan Turizm Bakanlığı, 22.10.2026 tarihinde kontrol edildi
- Джумая джамия — Bulgaristan Turizm Bakanlığı, 22.10.2026 tarihinde kontrol edildi
- Мостът на Мустафа паша – Свиленград — Bulgaristan Turizm Bakanlığı, 22.10.2026 tarihinde kontrol edildi
- Дяволския мост – Ардино — Bulgaristan Turizm Bakanlığı, 22.10.2026 tarihinde kontrol edildi
- Джамията на Осман Пазвантоглу — Bulgaristan Turizm Bakanlığı, 22.10.2026 tarihinde kontrol edildi
- Списък на паметниците на културата, област Шумен — Bulgaristan Kültür Bakanlığı, 22.10.2026 tarihinde kontrol edildi
- Natural Earth, 1:10 milyon ölçekli kara ve nehir çizgileri — kamu malı, 24.10.2026 tarihinde kontrol edildi
- Map of Bulgaria shewing the boundaries as proposed by the Treaty of San Stefano and fixed by the Treaty of Berlin — Edward Hertslet, 1878, Fransa Millî Kütüphanesi, kamu malı, 24.10.2026 tarihinde kontrol edildi
