Wczesne życie Atatürka: od Salonik do I wojny ś... Aktualna sekcja:
0% 18 min pozostało

Wczesne życie Atatürka: od Salonik do I wojny światowej

Życie Mustafy Kemala od narodzin w Salonikach w 1881 do 1918: rodzina, szkoły, pierwsze przydziały, Trypolitania, wojny bałkańskie i Çanakkale.

PrzezHatice Kulali
18 min czytania Zaktualizowano: 30.10.2026
Podsumuj w:
Jasnoróżowy dom z ciemnymi drewnianymi okiennicami, zewnętrznymi schodami i drzewem o bujnych liściach z boku, widziany z ogrodu
Różowy dom w Salonikach, wpisany do rejestru jako miejsce jego urodzenia, dziś muzeum. Zdjęcie: Ymblanter, 24.10.2021, Wikimedia Commons; CC BY-SA 4.0, strona pliku.

Mustafa Kemal urodził się w 1881 roku w Salonikach (Selanik), osmańskim porcie w dzisiejszej północnej Grecji. Jego życie do końca pierwszej wojny światowej w 1918 roku obejmuje kolejno rodzinę, szkoły z miastami i latami nauki, pierwsze przydziały, wojnę w Trypolitanii (Trablusgarp, dziś Libia), wojny bałkańskie, Çanakkale w 1915 roku i ostatnie lata wojny. Nazwisko Atatürk przyjął w 1934 roku, dlatego wcześniej występuje jako Mustafa Kemal.

W skrócie · sprawdzono 30.10.2026

Od Salonik w 1881 roku do końca wojny w 1918 roku.

  • Narodziny: 1881 rok, Saloniki, czwarte z sześciorga dzieci Alego Rızy Efendiego i Zübeyde Hanım. W rejestrze zapisano tylko rok, bez dnia.
  • Szkoły: szkoła podstawowa i wojskowa szkoła średnia w Salonikach, wojskowe liceum w Bitoli (Manastır, dziś Macedonia Północna), potem akademia wojskowa i akademia sztabu generalnego w Stambule (İstanbul). Akademię sztabu generalnego ukończył 11.01.1905.
  • Przydziały i wojny: Damaszek (Şam), Saloniki, Trypolitania, wojny bałkańskie, Sofia (Sofya) i Çanakkale w 1915 roku. Generałem (mirliva) został 01.04.1916.
  • Różnice między hasłami: Encyklopedia Atatürka wydawana przez ATAM, państwowe Centrum Badań nad Atatürkiem, w kilku miejscach podaje dwie daty: śmierci jego ojca, ukończenia akademii wojskowej i wstąpienia do Komitetu Jedności i Postępu. Obie daty podano wraz z hasłem, z którego pochodzą.

Gdzie był?

Wybierz przystanek albo rok.

Szesnaście pinezek na mapie ziem, na których służył. Czerwona nić biegnie od pinezki do pinezki w kolejności jego pobytów. Każda karta podaje rok, miejsce, stanowisko i stopień.

12345678910111213141516SelanikManastırİstanbulŞamTrablusDerneBolayırSofyaÇanakkaleDiyarbakırHalep
Mapa Turkpidya, północ u góry, bez zachowania skali. Zarysy lądów: Natural Earth, domena publiczna.

  1. Przystanek 1 z 16

    1881

    Selanik dziś Saloniki, Grecja

    Co
    Urodził się w Salonikach jako czwarte dziecko Alego Rızy Efendiego i Zübeyde Hanım.
    Stopień
    Jeszcze bez stopnia.
    Uwaga
    W rejestrze zapisano tylko rok 1296 kalendarza Rumi, bez dnia.
    1881: Selanik, doğum yeri.1881: Saloniki, miejsce urodzenia.

  2. Przystanek 2 z 16

    1887

    Selanik dziś Saloniki, Grecja

    Co
    Szkoła podstawowa: krótko szkoła dzielnicy, potem Şemsi Efendi Mektebi.
    Stopień
    Uczeń.
    Uwaga
    Naukę rozpoczął w czerwcu 1887 roku. Şemsi Efendi otworzył swoją szkołę w 1872 roku.
    1887: Selanik, Şemsi Efendi Mektebi, öğrenci.1887: Saloniki, szkoła Şemsiego Efendiego, uczeń.

  3. Przystanek 3 z 16

    1894

    Selanik dziś Saloniki, Grecja

    Co
    Selanik Askerî Rüştiyesi, wojskowa szkoła średnia. W lipcu–sierpniu 1894 roku rozpoczął naukę w trzeciej z czterech klas.
    Stopień
    Uczeń.
    Uwaga
    Ukończył ją pod koniec 1895 roku lub w styczniu 1896 roku jako czwarty w klasie. Nauczyciel matematyki nadał mu tu imię Kemal.
    1894: Selanik, Askerî Rüştiye, öğrenci.1894: Saloniki, wojskowa szkoła średnia, uczeń.

  4. Przystanek 4 z 16

    1896

    Manastır dziś Bitola, Macedonia Północna

    Co
    Manastır Askerî İdadisi, wojskowe liceum z internatem. Rozpoczął naukę w marcu 1896 roku, a ukończył w listopadzie 1898 roku.
    Stopień
    Uczeń.
    Uwaga
    Ukończył je jako drugi w klasie.
    1896: Manastır, Askerî İdadi, öğrenci.1896: Bitola, wojskowe liceum, uczeń.

  5. Przystanek 5 z 16

    1899

    İstanbul Stambuł, Turcja

    Co
    Mekteb-i Harbiye, akademia wojskowa, od 13.03.1899. Potem akademia sztabu generalnego (Harp Akademisi), od 1902 roku do 11.01.1905.
    Stopień
    Podchorąży; porucznik (teğmen) od 1902 roku.
    Uwaga
    Akademię ukończył w 1902 roku jako porucznik piechoty.
    1899: İstanbul, Mekteb-i Harbiye, harbiyeli.1899: Stambuł, akademia wojskowa, podchorąży.

  6. Przystanek 6 z 16

    1905

    Şam dziś Damaszek, Syria

    Co
    Przydzielony do Piątej Armii, armii Syrii, do 30. Pułku Kawalerii.
    Stopień
    Kapitan sztabowy (kurmay yüzbaşı) od 11.01.1905.
    Uwaga
    Akademię sztabu generalnego ukończył 11.01.1905.
    1905: Şam, V. Ordu, 30. Süvari Alayı, kurmay yüzbaşı.1905: Damaszek, Piąta Armia, 30. Pułk Kawalerii, kapitan sztabowy.

  7. Przystanek 7 z 16

    1907

    Selanik dziś Saloniki, Grecja

    Co
    30.09.1907 otrzymał przydział do sztabu Trzeciej Armii w Salonikach.
    Stopień
    Kapitan sztabowy.
    Uwaga
    W latach 1907–08 wstąpił do Komitetu Jedności i Postępu, stowarzyszenia politycznego. Hasło ATAM podaje zarówno 27.09.1907, jak i luty 1908 roku.
    1907: Selanik, Üçüncü Ordu Karargâhı, kurmay yüzbaşı.1907: Saloniki, sztab Trzeciej Armii, kapitan sztabowy.

  8. Przystanek 8 z 16

    1908

    Trablus dziś Trypolis, Libia

    Co
    Wysłany do Trypolitanii po ogłoszeniu konstytucji w lipcu 1908 roku. Garnizon Trypolisu złożył przysięgę na konstytucję 19.10.1908.
    Stopień
    Kapitan sztabowy.
    Uwaga
    W listopadzie 1908 roku badał sytuację na granicy bośniackiej.
    1908: Trablus’ta görevli, kurmay yüzbaşı.1908: w służbie w Trypolisie, kapitan sztabowy.

  9. Przystanek 9 z 16

    1909

    İstanbul Stambuł, Turcja

    Co
    Szef sztabu dywizji rezerwowej w Hareket Ordusu, Armii Działania. Wyruszyła z Salonik do Stambułu po buncie, który rozpoczął się w nocy 12.04.1909.
    Stopień
    Kapitan sztabowy.
    Uwaga
    Bunt jest znany jako wydarzenie 31 Mart, od jego daty w kalendarzu Rumi.
    1909: İstanbul, Hareket Ordusu, Redif Tümeni kurmay başkanı.1909: Stambuł, Armia Działania, szef sztabu dywizji rezerwowej.

  10. Przystanek 10 z 16

    1911

    Derne dziś Derna, Libia

    Co
    Dowództwo wschodniego skrzydła w Dernie od grudnia 1911 roku. Dowódca Derny od 05.03.1912.
    Stopień
    Major (binbaşı) od 27.11.1911.
    Uwaga
    Włochy wypowiedziały wojnę 29.09.1911. Wyjechał ze Stambułu 15.10.1911 i dotarł do Bengazi 18.12.1911.
    1911–1912: Derne, doğu kolu komutanı, binbaşı.1911–1912: Derna, dowódca wschodniego skrzydła, major.

  11. Przystanek 11 z 16

    1912

    Bolayır na wąskim przesmyku półwyspu Gallipoli (Gelibolu), Turcja

    Co
    Od 25.11.1912 szef oddziału operacyjnego sił strzegących cieśniny Çanakkale i półwyspu Gallipoli.
    Stopień
    Major.
    Uwaga
    Pierwsza wojna bałkańska rozpoczęła się 09.10.1912.
    1912: Bolayır, Akdeniz Boğazı Kuvayı Mürettebesi, harekât şube müdürü, binbaşı.1912: Bolayır, siły Cieśniny Śródziemnomorskiej, szef oddziału operacyjnego, major.

  12. Przystanek 12 z 16

    1913

    Sofya dziś Sofia, Bułgaria

    Co
    Attaché wojskowy od 20.11.1913: oficer przydzielony do ambasady, by śledzić sprawy wojska danego kraju.
    Stopień
    Major; podpułkownik (yarbay) od 01.03.1914.
    Uwaga
    W styczniu 1914 roku powierzono mu także stanowiska attaché w Bukareszcie, Belgradzie i Cetyni.
    1913: Sofya, ataşemiliter, binbaşı.1913: Sofia, attaché wojskowy, major.

  13. Przystanek 13 z 16

    1915

    Çanakkale cieśnina i miasto, Turcja

    Co
    Dowódca 19. Dywizji (tümen: jednostka złożona z kilku pułków) od 20.01.1915, potem Grupy Anafartalar złożonej z sześciu dywizji od 09.08.1915.
    Stopień
    Podpułkownik; pułkownik (albay) od 01.06.1915.
    Uwaga
    Wyjechał z frontu do Stambułu 10.12.1915.
    1915: Çanakkale, XIX. Tümen komutanı, yarbay.1915: Çanakkale, dowódca 19. Dywizji, podpułkownik.

  14. Przystanek 14 z 16

    1916

    Diyarbakır Diyarbakır, Turcja

    Co
    Dowódca XVI Korpusu (kolordu: jednostka złożona z kilku dywizji) na wschodzie. Do Diyarbakıru dotarł 27.03.1916. Jego sztab mieścił się w Silvanie.
    Stopień
    Generał (mirliva) od 01.04.1916.
    Uwaga
    Od 25.11.1916 kierował Drugą Armią; na jej dowódcę powołano go 07.03.1917.
    1916: Diyarbakır, XVI. Kolordu komutanı, mirliva.1916: Diyarbakır, dowódca 16. Korpusu, generał.

  15. Przystanek 15 z 16

    1918

    Halep dziś Aleppo, Syria

    Co
    Dowódca Siódmej Armii w Syrii. Do Aleppo dotarł 26.08.1918. Sztab armii mieścił się w Nablusie w Palestynie.
    Stopień
    Generał.
    Uwaga
    05.10.1918 wycofał się do Aleppo.
    1918: Halep, VII. Ordu komutanı, mirliva.1918: Aleppo, dowódca Siódmej Armii, generał.

  16. Przystanek 16 z 16

    13.11.1918

    İstanbul Stambuł, Turcja

    Co
    Powrót do Stambułu po rozejmie w Mondros z 30.10.1918. Do Haydarpaşy dotarł 13.11.1918.
    Stopień
    Generał.
    Uwaga
    31.10.1918 mianowano go dowódcą Grupy Armii Yıldırım. Rozwiązano ją 10.11.1918.
    13.11.1918: İstanbul’a dönüş, mirliva.13.11.1918: powrót do Stambułu, generał.

Saloniki, 1881

Saloniki były osmańskim portem w Rumelii (Rumeli), europejskiej części imperium. Dziś leżą w północnej Grecji. Efendi i Hanım to tytuły grzecznościowe, odpowiednio dla mężczyzny i kobiety.

Trzykondygnacyjny jasnoróżowy dom z ciemnymi okiennicami i wysuniętymi górnymi piętrami przy brukowanej ulicy z niskimi słupkami
Ten sam dom od południa, od strony ulicy. Zdjęcie: Ymblanter, 24.10.2021, Wikimedia Commons; CC BY-SA 4.0, strona pliku.

Rodzina

Narodziny
1881, Saloniki.
Ojciec
Ali Rıza Efendi, urodzony w Salonikach w 1841 roku. Urzędnik celny od 03.05.1870 do 12.12.1880, potem zajmował się handlem drewnem, a następnie solą.
Matka
Zübeyde Hanım, urodzona w Langazie koło Salonik.
Dzieci
Sześcioro. Mustafa był czwarty. Troje jego starszego rodzeństwa zmarło w dzieciństwie na błonicę.
Dom
Różowy dom w dzielnicy Koca Kasım Paşa, przy ulicy Islahane, w tureckiej części miasta.

Bez dnia w rejestrze

Rok w kalendarzu Rumi

W rejestrze zapisano tylko rok 1296 kalendarza Rumi (osmańskiego kalendarza państwowego). Rok 1296 trwał od 13.03.1880 do 12.03.1881. Po przejściu na kalendarz gregoriański, używany dziś, najpierw podano rok 1880, a potem zmieniono go na 1881 i przyjęto 19 maja jako dzień urodzenia.

W którym domu się urodził?

W różowym domu w dzielnicy Koca Kasım Paşa, w którym dziś mieści się muzeum. Hasło ATAM o domu wymienia cztery domy związane z rodziną. Niektóre wspomnienia wskazują jako miejsce jego urodzenia pierwszy z nich, dom odziedziczony przez ojca w dzielnicy Ahmet Subaşı. Hasło ATAM o domu podaje też, że najnowsze badania potwierdzają narodziny w różowym domu.

Państwo greckie przejęło nieruchomość w 1917 roku. Tablicę na ścianie umieszczono 04.11.1933, a dom kupiono 02.12.1936 za 650 000 drachm. Jako muzeum otwarto go 10.11.1953. Po trzęsieniach ziemi w 1978 roku otwarto go ponownie w 1981 roku, a ostatnia renowacja trwała od 12.06.2012 do połowy maja 2013 roku.

Kiedy zmarł jego ojciec?

Hasło ATAM o jego ojcu podaje 23.05.1886 na podstawie dokumentacji emerytalnej. Dwa inne hasła ATAM podają lata 1887–88 i 1893.

Dom po turecku

Atatürk’ün Selanik’teki EviDom Atatürka w Salonikach

Pierwsze szkoły w Salonikach

W Salonikach były cztery szkoły i pobyt w gospodarstwie: szkoła dzielnicy, prywatna szkoła podstawowa, gospodarstwo, cywilna szkoła średnia i wojskowa szkoła średnia.

  1. 1887. mahalle mektebi, „szkoła dzielnicy”: niewielka miejscowa szkoła, w tym przypadku Fatma Molla Kadın Mektebi w dzielnicy Koca Kasım Paşa. Opuścił ją po krótkim czasie.
  2. Czerwiec 1887. Şemsi Efendi Mektebi, prywatna szkoła podstawowa, którą Şemsi Efendi otworzył w 1872 roku. Uczono w niej według usûl-i cedide, „nowej metody”: nowszych sposobów nauczania wypróbowywanych wówczas w imperium. W 1890 roku połączyła się z Fevziye Mektebi, tworząc ośmioletnią szkołę.
  3. Później. Od czterech i pół do pięciu miesięcy w gospodarstwie wuja Hüseyina Aği w Langazie koło Salonik.
  4. Następnie. Mülkiye Rüştiyesi, cywilna szkoła średnia. rüştiye to szkoła średnia między szkołą podstawową a liceum. Kłótnia z nauczycielem zakończyła jego naukę w tym miejscu, a babka zabrała go ze szkoły.
  5. Lipiec–sierpień 1894. Selanik Askerî Rüştiyesi, wojskowa szkoła średnia. Zdał egzamin wstępny, nie mówiąc o tym matce, i rozpoczął naukę w trzeciej z czterech klas. Ukończył ją pod koniec 1895 roku lub w styczniu 1896 roku jako czwarty w klasie.
Drukowana strona świadectwa w piśmie osmańskim z ozdobną ramką, godłem u góry i tabelą nazwisk oraz ocen
Strona świadectwa czwartej klasy wojskowej szkoły średniej w Salonikach, w piśmie osmańskim. Na stronie pliku opisano ją jako jego świadectwo. Zdjęcie: autor nieznany, Wikimedia Commons; domena publiczna, strona pliku.

Wojskowa szkoła średnia

Szkoła, którą wybrał sam

Uczył się matematyki i francuskiego, a także historii, ekonomii, filozofii i geografii. Nauczyciel matematyki, również o imieniu Mustafa, nadał mu drugie imię, Kemal, za wyniki w matematyce. Imię nawiązuje do poety Namıka Kemala.

Szkoły oficerskie, Bitola i Stambuł

Po wojskowej szkole średniej droga prowadziła przez Bitolę do Stambułu. To wszystkie jego szkoły w kolejności nauki.

SzkołaRodzaj szkołyMiastoLata
Fatma Molla Kadın MektebiSzkoła dzielnicy (mahalle mektebi)Saloniki1887, krótko
Şemsi Efendi MektebiPrywatna szkoła podstawowaSalonikiOd czerwca 1887
Mülkiye RüştiyesiCywilna szkoła średniaSalonikiKrótko, przed lipcem 1894
Selanik Askerî RüştiyesiWojskowa szkoła średniaSalonikiOd 1894 do końca 1895 lub stycznia 1896
Manastır Askerî İdadisiWojskowe liceum (idadi) z internatemManastır, dziś Bitola, Macedonia PółnocnaOd marca 1896 do listopada 1898
Mekteb-i HarbiyeAkademia wojskowa, znana jako Harbiye: kształci oficerówStambułOd 13.03.1899 do 1902
Erkân-ı Harbiye MektebiAkademia sztabu generalnego, zwana też Harp Akademisi: kształci oficerów sztabowych, którzy planują działania armii i nimi kierująStambułOd 1902 do 11.01.1905
Dwukondygnacyjny jasnożółty budynek z czerwonym dachem, małą wieżą pośrodku i balkonem nad łukowym wejściem, za żelaznym ogrodzeniem
Budynek wojskowego liceum w Manastırze, dzisiejszej Bitoli. Zdjęcie: A. Kerim Şengel, 04.06.2013, Wikimedia Commons; CC BY 3.0, strona pliku.

Manastır

Wojskowe liceum

Manastır to osmańska nazwa Bitoli, leżącej dziś w Macedonii Północnej. Szkoła miała internat. Decyzję o jej budowie podjęto w 1845 roku, a działała do końca 1909 roku.

Młody mężczyzna w ciemnym dwurzędowym mundurze z wysokim kołnierzem i czapce, z szablą u boku, stojący z dłońmi przed sobą
Fotografia opisana jako Mustafa Kemal, podchorąży Harbiye, Stambuł, 1902. Zdjęcie: autor nieznany, 1902, Wikimedia Commons; domena publiczna, strona pliku.

Stambuł

Harbiye i akademia sztabu generalnego

Do Harbiye wstąpił 13.03.1899, a ukończył ją w 1902 roku jako porucznik piechoty. Następna była akademia sztabu generalnego. Złożył tam przysięgę jako kapitan sztabowy 21.10.1904, a naukę ukończył 11.01.1905.

Stopnie w kolejności awansów, z datą każdego z nich:

StopieńZnaczenieData
teğmenPorucznik10.02.1902 (inne hasło ATAM podaje 10.01.1902)
üsteğmenStarszy porucznik1903
kurmay yüzbaşıKapitan sztabowy: kapitan Sztabu Generalnego11.01.1905
binbaşıMajor27.11.1911
yarbayPodpułkownik01.03.1914
albayPułkownik01.06.1915
mirlivaGenerał najniższego stopnia. Generał nosi też tytuł paşa.01.04.1916

Pierwsze przydziały, 1905–1911

Po akademii sztabu generalnego służył w Syrii, Salonikach i Stambule. ordu to armia: siły złożone z kilku korpusów.

  1. 11.01.1905. Przydział do Piątej Armii, armii Syrii, do 30. Pułku Kawalerii (alay: pułk) w Şam, dzisiejszym Damaszku.
  2. 30.09.1907. Przydział do sztabu Trzeciej Armii w Salonikach. W latach 1907–08 wstąpił do Komitetu Jedności i Postępu (İttihat ve Terakki Cemiyeti), stowarzyszenia politycznego. Hasło ATAM podaje zarówno 27.09.1907, jak i luty 1908 roku.
  3. 19.10.1908. Po ogłoszeniu konstytucji w lipcu 1908 roku wysłano go do Trypolitanii, by uspokoił zamieszki. Tego dnia garnizon Trypolisu złożył przysięgę na konstytucję. W listopadzie 1908 roku badał granicę bośniacką.
  4. Kwiecień 1909. W Stambule w nocy 12.04.1909 rozpoczął się bunt. Jest znany jako wydarzenie 31 Mart, od jego daty w kalendarzu Rumi. Z Salonik wyruszyły siły, w których był szefem sztabu dywizji rezerwowej. Przyjęły nazwę Hareket Ordusu, „Armia Działania”. Pod koniec maja 1909 roku wrócił do Salonik.
  5. 1909–1910. Sztab Trzeciej Armii w Salonikach, potem kierownictwo jej poligonu. Latem 1910 roku obserwował manewry armii francuskiej w Pikardii, a następnie podróżował po Szwajcarii, Belgii i Holandii.
  6. 1911. Do sztabu Piątego Korpusu dołączył 15.01.1911, a 13.09.1911 do Sztabu Generalnego w Stambule.

Trypolitania, 1911–1912

Trablusgarp to osmańska prowincja Trypolitania na wybrzeżu dzisiejszej Libii. Włochy wypowiedziały wojnę imperium 29.09.1911.

Grupa mężczyzn w mundurach, turbanach i czapkach, część siedzi, a część stoi przed namiotem
Grupa w Dernie w 1912 roku. Na stronie pliku wśród nich wymieniono Mustafę Kemala. Zdjęcie: autor nieznany, 1912, Wikimedia Commons; domena publiczna, strona pliku.

W Dernie

Miejsce
Derna (Derne) to nadmorskie miasto we wschodniej Libii.
Funkcje
Dowództwo wschodniego skrzydła od grudnia 1911 roku. Dowódca Derny od 05.03.1912.
Stopień
Major (binbaşı) od 27.11.1911.
Baza
Jego sztab mieścił się w Ayn-ı Mansur.
  1. 15.10.1911. Opuszcza Stambuł na rosyjskim statku z przyjaciółmi, podróżując jako dziennikarz o imieniu Şerif.
  2. 30.10.1911. Aleksandria. Upadek z konia i 15 dni leczenia opóźniają podróż; wyrusza ponownie pociągiem 17.11.1911.
  3. 27.11.1911. Awans na majora.
  4. 18.12.1911. Dociera do Bengazi i obejmuje dowództwo wschodniego skrzydła frontu pod Derną.
  5. 05.03.1912. Mianowany dowódcą Derny.
  6. Połowa października 1912. Traktat z Ouchy (Uşi) kończy wojnę i pozostawia Trypolitanię pod władzą Włoch.
  7. 24.10.1912. Opuszcza Dernę. Przez Aleksandrię i Triest jedzie do Wiednia na leczenie oczu, a pod koniec listopada 1912 roku wraca do Stambułu.

Wojny bałkańskie i Sofia

Wojny bałkańskie to dwie wojny z lat 1912 i 1913. Pierwszą rozpoczęła Czarnogóra 09.10.1912, a pięć dni później dołączyły do niej Bułgaria, Serbia i Grecja, walcząc przeciw imperium. Druga rozpoczęła się 29–30.06.1913.

  1. 25.11.1912. Szef oddziału operacyjnego sił strzegących cieśniny Çanakkale i półwyspu Gallipoli (Gelibolu) w Bolayır, na wąskim przesmyku półwyspu. Siły te przyjęły później nazwę Korpus Bolayır.
  2. 08.02.1913. Siły Bolayır zaatakowały o świcie, natomiast desant pod Şarköy, który miał towarzyszyć atakowi, nie nastąpił na czas. Wycofały się za swoje linie z ciężkimi stratami.
  3. 26.03.1913. Oblężone Edirne poddało się armii bułgarskiej.
  4. 30.05.1913. Traktat londyński zakończył pierwszą wojnę.
  5. 13.07.1913. Jako szef sztabu Korpusu Bolayır bierze udział w natarciu we wschodniej Tracji. 22.07.1913 korpus wkroczył do Edirne.
Trzej mężczyźni w ciemnych płaszczach i kapeluszach stojący na parkowej ścieżce z psem, za nimi idą dwie kobiety
Mustafa Kemal z przyjaciółmi w Sofii, 1914, według opisu na stronie pliku. Zdjęcie: autor nieznany, 1914, Wikimedia Commons; domena publiczna, strona pliku.

Sofia, 1913–1914

Attaché wojskowy

ataşemiliter to attaché wojskowy: oficer przydzielony do ambasady, by śledzić sprawy wojska danego kraju. Przyjął stanowisko 27.10.1913, a objął je 20.11.1913. Na początku stycznia 1914 roku powierzono mu także stanowiska attaché w Bukareszcie (Bükreş), Belgradzie (Belgrad) i Cetyni (Çetine). 01.03.1914 został podpułkownikiem.

Çanakkale, 1915

Çanakkale to nazwa miasta i cieśniny na szlaku morskim do Stambułu, znanej też jako Dardanele. Półwysep Gelibolu, po angielsku Gallipoli, leży wzdłuż jej północnego brzegu.

Çanakkale, 1915

Cztery daty w jednym roku.

20.01.1915. Dowódca nowej 19. Dywizji w Tekirdağu.

25.04.1915. Desant aliantów pod Arıburnu. Kieruje 57. Pułk ku wzgórzu Conkbayırı, nie czekając na rozkaz.

09.08.1915. Dowódca Grupy Anafartalar złożonej z sześciu dywizji.

10.12.1915. Wyjeżdża z frontu do Stambułu.

Mężczyzna w mundurze i wysokich butach wojskowych, z czapką na głowie, stojący wśród krzewów z jedną ręką na biodrze
Mustafa Kemal na półwyspie Gallipoli, 1915, według opisu na stronie pliku. Zdjęcie: autor nieznany, 1915, Wikimedia Commons; domena publiczna, strona pliku.

Cztery słowa

tümen
Dywizja: jednostka złożona z kilku pułków.
alay
Pułk.
kolordu
Korpus: jednostka złożona z kilku dywizji.
Anafartalar
Okolice wsi Anafartalar, na północ od Arıburnu na półwyspie. Od tego miejsca nazwę wzięła Grupa Anafartalar.
  1. 03.11.1914. Otwarcie frontu Çanakkale.
  2. 20.01.1915. W stopniu podpułkownika zostaje mianowany dowódcą nowej 19. Dywizji, formowanej w Tekirdağu. W jej skład wchodzą 57., 58. i 59. pułki.
  3. Koniec lutego 1915. Przenosi się z 57. Pułkiem do Eceabatu (Maydos) w południowej części półwyspu.
  4. 18.03.1915. Flota aliantów atakuje cieśninę i zostaje odparta.
  5. 25.04.1915. Wojska alianckie lądują pod Arıburnu. Kieruje 57. Pułk ku Conkbayırı, nie czekając na rozkaz.
  6. 01.06.1915. Awans na pułkownika.
  7. 09.08.1915. Dowódca Grupy Anafartalar po desancie aliantów pod Suvlą 06.08.1915. Walki pod Conkbayırı 10.08.1915 i pod Kireçtepe 16.08.1915.
  8. 29.08.1915. Także dowódca XVI Korpusu. Rezygnuje z dowództwa grupy 27.09.1915.
  9. 10.12.1915. Wyjeżdża z frontu do Stambułu.
Grupa oficerów w hełmach tropikalnych i czapkach, niektórzy z lornetkami, stojąca na piasku
Mustafa Kemal z oficerami na froncie Gallipoli, 16.07.1915. Zdjęcie: autor nieznany, 16.07.1915, Wikimedia Commons; domena publiczna, strona pliku.

Koniec kampanii

Wycofanie aliantów

Wojska alianckie opuściły Arıburnu i Anafartalar w nocy 19/20.12.1915, a Seddülbahir w nocy 08/09.01.1916.

Kamienista plaża i spokojne morze pod stromymi klifami porośniętymi krzewami w wieczornym świetle
Dzisiejsze wybrzeże pod Arıburnu, miejsce desantu z 25.04.1915. Zwane też Zatoką Anzac. Zdjęcie: Julian Nyča, 10.10.2014, Wikimedia Commons; CC BY-SA 4.0, strona pliku.

Teren

Arıburnu

Arıburnu to przylądek na egejskim wybrzeżu półwyspu, gdzie 25.04.1915 wylądowały wojska alianckie. Ruszyły stamtąd ku wzgórzu Conkbayırı, a po drodze napotkały 57. Pułk.

Do rozejmu, 1916–1918

Od 1916 roku służył na wschodzie, a potem w Syrii. Rozejm to porozumienie o wstrzymaniu walk: rozejm w Mondros zakończył wojnę dla Imperium Osmańskiego.

  1. 27.03.1916. Dociera do Diyarbakıru po wyjeździe z Edirne 11.03.1916 z rozkazami dotyczącymi XVI Korpusu na wschodzie. Jego sztab mieści się w Silvanie. Muş i Bitlis zostają odbite z rąk armii rosyjskiej.
  2. 01.04.1916. Awans na generała (mirliva).
  3. 25.11.1916. Pełniący obowiązki dowódcy Drugiej Armii, a od 07.03.1917 jej dowódca. 07.10.1917 rezygnuje i wraca do Stambułu.
  4. 15.12.1917. Podróżuje do Niemiec z następcą tronu Vahdettinem do 04.01.1918. Vahdettin został sułtanem 03.07.1918 (Mehmed VI Vahdeddin).
  5. 25.05.1918. Leczenie w Wiedniu, potem w Karlsbadzie (Karlowe Wary) od 01.07.1918 do 27.07.1918. Do Stambułu wrócił 04.08.1918.
  6. 26.08.1918. Dociera do Aleppo (Halep) jako dowódca Siódmej Armii. Sztab armii mieści się w Nablusie w Palestynie. 05.10.1918 wycofuje się do Aleppo.
  7. 30.10.1918. Rozejm w Mondros. 31.10.1918 zostaje mianowany dowódcą Grupy Armii Yıldırım (Yıldırım oznacza „błyskawicę”).
  8. 13.11.1918. Brytyjczycy wkroczyli do Iskenderunu 09.11.1918, a grupę armii i Siódmą Armię rozwiązano 10.11.1918. Dociera do Haydarpaşy w Stambule.

Co było potem

Jeden odsyłacz

16.05.1919 opuścił Stambuł na statku Bandırma, a 19.05.1919 zszedł na ląd w Samsunie. Grobowiec Atatürka, Anıtkabir, znajduje się w Ankarze.

Źródła i dalsza lektura

Daty, miejsca, szkoły i stopnie pochodzą z tych państwowych stron. Tam, gdzie dwa hasła ATAM się różnią, podano obie wartości.

  1. Atatürk, Gazi Mustafa Kemal (1881-10 Kasım 1938) — Şerafettin Turan, Atatürk Ansiklopedisi (Atatürk Araştırma Merkezi), zaktualizowano 09.10.2026, sprawdzono 30.10.2026
  2. Atatürk’ün Eğitim ve Öğretim Gördüğü Kurumlar — Ali Güler, Atatürk Ansiklopedisi (Atatürk Araştırma Merkezi), zaktualizowano 09.10.2026, sprawdzono 30.10.2026
  3. Atatürk’ün Selanik’teki Evi — Veysi Akın, Atatürk Ansiklopedisi (Atatürk Araştırma Merkezi), zaktualizowano 08.10.2026, sprawdzono 30.10.2026
  4. Ali Rıza Efendi (1841-1886) — Ali Güler, Atatürk Ansiklopedisi (Atatürk Araştırma Merkezi), zaktualizowano 09.10.2026, sprawdzono 30.10.2026
  5. Zübeyde Hanım (1857-1923) — Mehmet Emin Elmacı, Atatürk Ansiklopedisi (Atatürk Araştırma Merkezi), zaktualizowano 08.10.2026, sprawdzono 30.10.2026
  6. Şemsi Efendi Mektebi — Volkan Aksoy, Atatürk Ansiklopedisi (Atatürk Araştırma Merkezi), zaktualizowano 08.10.2026, sprawdzono 30.10.2026
  7. Selanik Askerî Rüştiyesi — Volkan Aksoy, Atatürk Ansiklopedisi (Atatürk Araştırma Merkezi), zaktualizowano 08.10.2026, sprawdzono 30.10.2026
  8. Manastır Askeri İdadisi — Volkan Aksoy, Atatürk Ansiklopedisi (Atatürk Araştırma Merkezi), zaktualizowano 08.10.2026, sprawdzono 30.10.2026
  9. Erkân-ı Harbiye Mektebi — Hüsnü Özlü, Atatürk Ansiklopedisi (Atatürk Araştırma Merkezi), zaktualizowano 08.10.2026, sprawdzono 30.10.2026
  10. Hareket Ordusu ve Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal — Zekeriya Türkmen, Atatürk Ansiklopedisi (Atatürk Araştırma Merkezi), zaktualizowano 08.10.2026, sprawdzono 30.10.2026
  11. 31 Mart Vakası — Nâsır Yüceer, Atatürk Ansiklopedisi (Atatürk Araştırma Merkezi), zaktualizowano 08.10.2026, sprawdzono 30.10.2026
  12. Trablusgarp Savaşı’nda Atatürk — Hasan Taner Kerimoğlu, Atatürk Ansiklopedisi (Atatürk Araştırma Merkezi), zaktualizowano 08.10.2026, sprawdzono 30.10.2026
  13. Balkan Savaşı’nda Atatürk — İsmet Görgülü, Atatürk Ansiklopedisi (Atatürk Araştırma Merkezi), zaktualizowano 09.10.2026, sprawdzono 30.10.2026
  14. Mustafa Kemal’in Sofya Ataşemiliterliği — Zekeriya Türkmen, Atatürk Ansiklopedisi (Atatürk Araştırma Merkezi), zaktualizowano 09.10.2026, sprawdzono 30.10.2026
  15. Çanakkale Cephesi’nde Mustafa Kemal (Atatürk) — Murat Karataş, Atatürk Ansiklopedisi (Atatürk Araştırma Merkezi), zaktualizowano 08.10.2026, sprawdzono 30.10.2026
  16. Birinci Dünya Savaşı’nda Mustafa Kemal (Atatürk) — Serpil Sürmeli, Atatürk Ansiklopedisi (Atatürk Araştırma Merkezi), zaktualizowano 08.10.2026, sprawdzono 30.10.2026
  17. Anıtkabir — T.C. Milli Savunma Bakanlığı / Genelkurmay Başkanlığı, sprawdzono 30.10.2026

Zdjęcia pochodzą z Wikimedia Commons; pod każdym podano autora i licencję. Zarysy lądów na mapie pochodzą z Natural Earth, domena publiczna.

Więcej na Turkpidya: Mehmed VI Vahdeddin.

Informacje o artykule

Autor: Hatice Kulali
Opublikowano: 24.05.2023
Kategoria: Historia

Podobne wpisy