Atatürk’ün Erken Yaşamı: Selanik’ten Birinci Dü... Geçerli bölüm:
0% 16 dk kaldı

Atatürk’ün Erken Yaşamı: Selanik’ten Birinci Dünya Savaşı’na

Mustafa Kemal’in 1881’de Selanik’te doğumundan 1918’e yaşamı: ailesi, okulları, ilk görevleri, Trablusgarp, Balkan Savaşları ve Çanakkale.

Yazar:Hatice Kulali
16 dk okuma Güncellendi: 30.10.2026
Yapay zekâ ile özetle:
Bahçeden görülen, koyu renk ahşap panjurları ve dış merdiveni olan, yanında yapraklı bir ağaç bulunan açık pembe ev
Selanik’te doğum yeri olarak kayıtlı pembe ev, bugün müze. Fotoğraf: Ymblanter, 24.10.2021, Wikimedia Commons; CC BY-SA 4.0, dosya sayfası.

Mustafa Kemal, 1881’de bugün Yunanistan’ın kuzeyinde bulunan Osmanlı liman kenti Selanik’te doğdu. Birinci Dünya Savaşı’nın 1918’de sona ermesine kadar yaşamı sırasıyla ailesini, kentleri ve yıllarıyla okullarını, ilk görevlerini, Trablusgarp’ta (bugünkü Libya) savaşı, Balkan Savaşları’nı, 1915’te Çanakkale’yi ve savaşın son yıllarını kapsıyor. Atatürk soyadını 1934’te aldı; bu tarihten önce adı Mustafa Kemal’di.

Kısaca · 30.10.2026 tarihinde kontrol edildi

1881’de Selanik’ten 1918’de savaşın sonuna.

  • Doğumu: 1881’de Selanik’te, Ali Rıza Efendi ile Zübeyde Hanım’ın altı çocuğunun dördüncüsü olarak doğdu. Kayıtta yalnızca yıl yazılı; gün belirtilmiyor.
  • Okulları: Selanik’te ilkokul ve askerî rüştiye, Manastır’da (bugün Kuzey Makedonya’da Bitola) askerî idadi, ardından İstanbul’da Harbiye ve Harp Akademisi. Harp Akademisi’ni 11.01.1905’te bitirdi.
  • Görevleri ve savaşlar: Şam, Selanik, Trablusgarp, Balkan Savaşları, Sofya ve 1915’te Çanakkale. 01.04.1916’da en alt general rütbesi olan mirlivalığa yükseldi.
  • Farklı tarihler: Devlete bağlı Atatürk Araştırma Merkezi ATAM’ın Atatürk Ansiklopedisi’nde bazı konularda iki tarih yer alıyor: babasının ölümü, Harbiye’yi bitirişi ve İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne katıldığı gün. Her iki tarih de ait olduğu maddeyle birlikte veriliyor.

Neredeydi?

Bir durak ya da bir yıl seçin.

Görev yaptığı toprakların haritasında on altı iğne var. Kırmızı ip, bulunduğu yerlerin sırasıyla bir iğneden diğerine uzanıyor. Her fişte yıl, yer, görev ve rütbe yer alıyor.

12345678910111213141516SelanikManastırİstanbulŞamTrablusDerneBolayırSofyaÇanakkaleDiyarbakırHalep
Harita: Turkpidya. Kuzey üstte; ölçekli değildir. Kara hatları: Natural Earth, kamu malı.

  1. Durak 1 / 16

    1881

    Selanik bugün Yunanistan’da

    Görev
    Selanik’te, Ali Rıza Efendi ile Zübeyde Hanım’ın dördüncü çocuğu olarak doğdu.
    Rütbe
    Henüz yok.
    Not
    Kayıtta Osmanlı devlet takvimi olan Rumi takvime göre yalnızca 1296 yılı yazılı; gün belirtilmiyor.
    1881: Selanik, doğum yeri.

  2. Durak 2 / 16

    1887

    Selanik bugün Yunanistan’da

    Görev
    İlkokul: kısa bir süre mahalle mektebine, yani mahallenin küçük okuluna, ardından Şemsi Efendi Mektebi’ne gitti.
    Rütbe
    Öğrenci.
    Not
    Okula Haziran 1887’de başladı. Şemsi Efendi, okulunu 1872’de açmıştı.
    1887: Selanik, Şemsi Efendi Mektebi, öğrenci.

  3. Durak 3 / 16

    1894

    Selanik bugün Yunanistan’da

    Görev
    İlkokul ile lise arasındaki orta okul olan Selanik Askerî Rüştiyesi’ne gitti. Temmuz–Ağustos 1894’te dört sınıflı okulun üçüncü sınıfına katıldı.
    Rütbe
    Öğrenci.
    Not
    1895 sonunda ya da Ocak 1896’da sınıf dördüncüsü olarak bitirdi. Burada bir matematik öğretmeni ona Kemal adını verdi.
    1894: Selanik, Askerî Rüştiye, öğrenci.

  4. Durak 4 / 16

    1896

    Manastır bugün Kuzey Makedonya’da, Bitola

    Görev
    Yatılı bir askerî lise olan Manastır Askerî İdadisi’ne gitti. Mart 1896’da başladı, Kasım 1898’de bitirdi.
    Rütbe
    Öğrenci.
    Not
    Sınıf ikincisi olarak bitirdi.
    1896: Manastır, Askerî İdadi, öğrenci.

  5. Durak 5 / 16

    1899

    İstanbul Türkiye

    Görev
    13.03.1899’da subay yetiştiren askerî okul Mekteb-i Harbiye’ye başladı. Ardından 1902’den 11.01.1905’e kadar kurmay subay yetiştiren Harp Akademisi’nde okudu; kurmay subaylar bir ordunun işlerini planlar ve yürütür.
    Rütbe
    Harbiyeli; 1902’den itibaren teğmen.
    Not
    Harbiye’yi 1902’de piyade teğmeni olarak bitirdi.
    1899: İstanbul, Mekteb-i Harbiye, harbiyeli.

  6. Durak 6 / 16

    1905

    Şam bugün Suriye’de

    Görev
    Suriye’deki Beşinci Ordu’ya, 30. Süvari Alayı’na atandı.
    Rütbe
    11.01.1905’ten itibaren kurmay yüzbaşı; Genelkurmay’ın kurmay subayı olan yüzbaşı.
    Not
    Harp Akademisi’ni 11.01.1905’te bitirmişti.
    1905: Şam, V. Ordu, 30. Süvari Alayı, kurmay yüzbaşı.

  7. Durak 7 / 16

    1907

    Selanik bugün Yunanistan’da

    Görev
    30.09.1907’de Selanik’teki Üçüncü Ordu Karargâhı’na atandı.
    Rütbe
    Kurmay yüzbaşı.
    Not
    1907–08’de siyasi bir cemiyet olan İttihat ve Terakki’ye katıldı. ATAM’ın maddesi hem 27.09.1907 hem de Şubat 1908 tarihini veriyor.
    1907: Selanik, Üçüncü Ordu Karargâhı, kurmay yüzbaşı.

  8. Durak 8 / 16

    1908

    Trablus bugün Libya’da

    Görev
    Meşrutiyet’in Temmuz 1908’de ilanından sonra Trablusgarp’a gönderildi. Trablus garnizonu, 19.10.1908’de Meşrutiyet’e bağlılık yemini etti.
    Rütbe
    Kurmay yüzbaşı.
    Not
    Kasım 1908’de Bosna sınırındaki durumu inceledi.
    1908: Trablus’ta görevli, kurmay yüzbaşı.

  9. Durak 9 / 16

    1909

    İstanbul Türkiye

    Görev
    Hareket Ordusu’nda, yedek askerlerden oluşan bir redif tümeninin kurmay başkanıydı. Bu ordu, 12.04.1909 gecesi başlayan isyanın ardından Selanik’ten İstanbul’a yürüdü.
    Rütbe
    Kurmay yüzbaşı.
    Not
    İsyan, Rumi takvimdeki tarihinden dolayı 31 Mart Vakası olarak biliniyor.
    1909: İstanbul, Hareket Ordusu, Redif Tümeni kurmay başkanı.

  10. Durak 10 / 16

    1911

    Derne bugün Libya’da, Derna

    Görev
    Aralık 1911’den itibaren Derne’de doğu kolu komutanı, 05.03.1912’den itibaren Derne komutanı oldu.
    Rütbe
    27.11.1911’den itibaren binbaşı.
    Not
    İtalya, 29.09.1911’de savaş ilan etmişti. 15.10.1911’de İstanbul’dan ayrıldı, 18.12.1911’de Bingazi’ye ulaştı.
    1911–1912: Derne, doğu kolu komutanı, binbaşı.

  11. Durak 11 / 16

    1912

    Bolayır Gelibolu Yarımadası’nın dar boynunda

    Görev
    25.11.1912’den itibaren Çanakkale Boğazı ile Gelibolu Yarımadası’nı koruyan kuvvetin harekât şube müdürüydü.
    Rütbe
    Binbaşı.
    Not
    Birinci Balkan Savaşı 09.10.1912’de başlamıştı.
    1912: Bolayır, Akdeniz Boğazı Kuvayı Mürettebesi, harekât şube müdürü, binbaşı.

  12. Durak 12 / 16

    1913

    Sofya bugün Bulgaristan’da

    Görev
    20.11.1913’ten itibaren ataşemiliterdi; bulunduğu ülkenin ordusunu izlemek üzere elçilikte görevlendirilen subaydı.
    Rütbe
    Binbaşı; 01.03.1914’ten itibaren yarbay.
    Not
    Ocak 1914’te Bükreş, Belgrad ve Çetine ataşemiliterlikleri de kendisine verildi.
    1913: Sofya, ataşemiliter, binbaşı.

  13. Durak 13 / 16

    1915

    Çanakkale boğaz ve kent

    Görev
    20.01.1915’ten itibaren 19. Tümen’in, ardından 09.08.1915’ten itibaren altı tümenli Anafartalar Grubu’nun komutanıydı.
    Rütbe
    Yarbay; 01.06.1915’ten itibaren albay.
    Not
    10.12.1915’te İstanbul’a gitmek üzere cepheden ayrıldı.
    1915: Çanakkale, XIX. Tümen komutanı, yarbay.

  14. Durak 14 / 16

    1916

    Diyarbakır Türkiye

    Görev
    Doğuda XVI. Kolordu’nun komutanıydı. 27.03.1916’da Diyarbakır’a ulaştı. Karargâhı Silvan’daydı.
    Rütbe
    01.04.1916’dan itibaren en alt general rütbesi olan mirliva.
    Not
    25.11.1916’dan itibaren İkinci Ordu’yu yönetti; 07.03.1917’de komutanlığına atandı.
    1916: Diyarbakır, XVI. Kolordu komutanı, mirliva.

  15. Durak 15 / 16

    1918

    Halep bugün Suriye’de

    Görev
    Suriye’deki Yedinci Ordu’nun komutanıydı. 26.08.1918’de Halep’e ulaştı. Ordunun karargâhı Filistin’de, Nablus’taydı.
    Rütbe
    General.
    Not
    05.10.1918’de Halep’e çekildi.
    1918: Halep, VII. Ordu komutanı, mirliva.

  16. Durak 16 / 16

    13.11.1918

    İstanbul Türkiye

    Görev
    30.10.1918 tarihli Mondros Mütarekesi’nin ardından İstanbul’a döndü. 13.11.1918’de Haydarpaşa’ya ulaştı.
    Rütbe
    General.
    Not
    31.10.1918’de Yıldırım Orduları Grubu’nun başına getirildi. Grup, 10.11.1918’de lağvedildi.
    13.11.1918: İstanbul’a dönüş, mirliva.

Selanik, 1881

Selanik, imparatorluğun Avrupa’daki toprakları olan Rumeli’de bir Osmanlı liman kentiydi. Bugün Yunanistan’ın kuzeyinde yer alıyor.

Kısa direklerle çevrili taş döşeli bir sokakta, koyu renk panjurları ve çıkmalı üst katları olan üç katlı açık pembe ev
Aynı evin bulunduğu sokaktan, güneyden görünümü. Fotoğraf: Ymblanter, 24.10.2021, Wikimedia Commons; CC BY-SA 4.0, dosya sayfası.

Ailesi

Doğum
1881, Selanik.
Babası
Ali Rıza Efendi, 1841’de Selanik’te doğdu. 03.05.1870’ten 12.12.1880’e kadar gümrük memuruydu; ardından kereste, daha sonra tuz ticareti yaptı.
Annesi
Zübeyde Hanım, Selanik yakınlarındaki Langaza’da doğdu.
Çocuklar
Altı. Mustafa dördüncüydü. Üç büyük kardeşi çocuk yaşta difteriden öldü.
Evi
Kentin Türk kesimindeki Koca Kasım Paşa Mahallesi’nde, Islahane Caddesi’ndeki pembe ev.

Kayıtta gün yok

Rumi takvimde bir yıl

Kayıtta yalnızca Osmanlı devlet takvimi olan Rumi takvimin 1296 yılı yazılıydı. Bu takvimin 1296 yılı, 13.03.1880’den 12.03.1881’e kadar sürüyordu. Bugün kullanılan Miladi takvime geçildikten sonra yıl önce 1880 olarak gösterildi, sonra 1881 olarak değiştirildi ve gün olarak 19 Mayıs kabul edildi.

Hangi evde doğdu?

Koca Kasım Paşa Mahallesi’ndeki, bugün müze olan pembe evde. ATAM’ın evle ilgili maddesi, aileyle bağlantılı dört evden söz ediyor. Bazı anılara göre ilk evde, Ahmet Subaşı Mahallesi’nde babasına miras kalan evde doğdu. ATAM’ın evle ilgili maddesi, son araştırmaların da pembe evi doğruladığını belirtiyor.

Yunan devleti mülkü 1917’de aldı. 04.11.1933’te duvara bir levha kondu; ev 02.12.1936’da 650.000 drahmiye satın alındı. 10.11.1953’te müze olarak açıldı. 1978 depremlerinden sonra 1981’de yeniden açıldı; son restorasyon 12.06.2012’den Mayıs 2013 ortasına kadar sürdü.

Babası ne zaman öldü?

ATAM’ın Ali Rıza Efendi maddesi, emekli aylığı kaydına dayanarak 23.05.1886 tarihini veriyor. ATAM’ın diğer iki maddesi ise 1887–88 ve 1893 tarihlerini veriyor.

Evin adı

Atatürk’ün Selanik’teki Evi

İlk okullar, Selanik’te

Selanik’te dört okula gitti ve bir çiftlikte kaldı: mahalle mektebi, özel bir ilkokul, çiftlik, mülki rüştiye ve askerî rüştiye.

  1. 1887. Mahalle mektebi, mahallenin küçük okuluydu; burada söz konusu olan, Koca Kasım Paşa Mahallesi’ndeki Fatma Molla Kadın Mektebi’ydi. Kısa bir süre sonra ayrıldı.
  2. Haziran 1887. Şemsi Efendi Mektebi, Şemsi Efendi’nin 1872’de açtığı özel bir ilkokuldu. Usûl-i cedide, yani yeni usulle, o yıllarda imparatorlukta denenen yeni öğretim yöntemleriyle eğitim veriyordu. 1890’da Fevziye Mektebi’yle birleşerek sekiz yıllık bir okul oldu.
  3. Daha sonra. Selanik yakınlarındaki Langaza’da, dayısı Hüseyin Ağa’nın çiftliğinde dört buçuk ila beş ay kaldı.
  4. Ardından. Mülki rüştiye olan Mülkiye Rüştiyesi’ne gitti. Rüştiye, ilkokul ile lise arasındaki orta okuldu. Bir öğretmenle tartışması buradaki eğitimini sona erdirdi; büyükannesi onu okuldan aldı.
  5. Temmuz–Ağustos 1894. Selanik Askerî Rüştiyesi’ne gitti. Annesine haber vermeden giriş sınavını geçti ve dört yıllık okulun üçüncü sınıfına katıldı. 1895 sonunda ya da Ocak 1896’da sınıf dördüncüsü olarak bitirdi.
Osmanlı harfleriyle basılmış, süslü çerçeveli, üstünde arma, içinde adların ve notların yer aldığı çizgili bir tablo bulunan karne sayfası
Selanik Askerî Rüştiyesi’nin dördüncü sınıfına ait, Osmanlı harfleriyle yazılmış bir karne sayfası. Dosya sayfasında ona ait olduğu belirtiliyor. Fotoğraf: yazarı bilinmiyor, Wikimedia Commons; kamu malı, dosya sayfası.

Askerî rüştiye

Kendi seçtiği okul

Matematik ve Fransızcanın yanı sıra tarih, iktisat, felsefe ve coğrafya öğrendi. Adı da Mustafa olan matematik öğretmeni, matematikteki başarısı nedeniyle ona ikinci ad olarak Kemal’i verdi. Kemal adı, şair Namık Kemal’in adından geliyor.

Atatürk soyadı 1934’te geldi: Mustafa Kemal nasıl Atatürk oldu.

Subay okulları, Manastır ve İstanbul

Askerî rüştiyeden sonra yolu Manastır’dan İstanbul’a uzandı. Okullarının tamamı sırasıyla şöyleydi.

OkulTürüKentYıllar
Fatma Molla Kadın MektebiMahalle mektebi; mahallenin küçük okuluSelanik1887, kısa bir süre
Şemsi Efendi MektebiÖzel bir ilkokulSelanikHaziran 1887’den itibaren
Mülkiye RüştiyesiMülki rüştiye; ilkokul ile lise arasındaki orta okulSelanikTemmuz 1894’ten önce, kısa bir süre
Selanik Askerî RüştiyesiAskerî rüştiye; ilkokul ile lise arasındaki orta okulSelanik1894’ten 1895 sonuna ya da Ocak 1896’ya kadar
Manastır Askerî İdadisiAskerî idadi; yatılı askerî liseManastır, bugün Kuzey Makedonya’da BitolaMart 1896’dan Kasım 1898’e kadar
Mekteb-i HarbiyeHarbiye olarak bilinen, subay yetiştiren askerî okulİstanbul13.03.1899’dan 1902’ye kadar
Erkân-ı Harbiye MektebiDiğer adıyla Harp Akademisi; kurmay subay yetiştiren okul. Kurmay subaylar bir ordunun işlerini planlar ve yürütür.İstanbul1902’den 11.01.1905’e kadar
Demir parmaklıkların arkasında, kırmızı çatılı, ortasında küçük bir kulesi ve kemerli girişinin üzerinde balkonu olan iki katlı açık sarı bina
Bugün Bitola’da bulunan Manastır Askerî İdadisi binası. Fotoğraf: A. Kerim Şengel, 04.06.2013, Wikimedia Commons; CC BY 3.0, dosya sayfası.

Manastır

Askerî idadi

Manastır, bugün Kuzey Makedonya’da bulunan Bitola’nın Osmanlı dönemindeki adı. Okul yatılıydı. Yapım kararı 1845’te alındı; okul 1909 sonuna kadar eğitim verdi.

Koyu renk, dik yakalı, kruvaze bir üniforma ve başlık giymiş, yanında kılıcı olan, elleri önünde ayakta duran genç bir adam
Mustafa Kemal’i Harbiye öğrencisi olarak gösterdiği belirtilen fotoğraf, İstanbul, 1902. Fotoğraf: yazarı bilinmiyor, 1902, Wikimedia Commons; kamu malı, dosya sayfası.

İstanbul

Harbiye ve Harp Akademisi

13.03.1899’da Harbiye’ye girdi, 1902’de piyade teğmeni olarak bitirdi. Ardından Harp Akademisi’ne geçti. Burada 21.10.1904’te kurmay yüzbaşı olarak yemin etti, 11.01.1905’te bitirdi.

Tarihleriyle birlikte sırasıyla rütbeleri:

RütbeAçıklamaTarih
teğmenSubay rütbesi10.02.1902 (ATAM’ın başka bir maddesi 10.01.1902 veriyor)
üsteğmenSubay rütbesi1903
kurmay yüzbaşıGenelkurmay’ın kurmay subayı olan yüzbaşı11.01.1905
binbaşıSubay rütbesi27.11.1911
yarbaySubay rütbesi01.03.1914
albaySubay rütbesi01.06.1915
mirlivaEn alt general rütbesi. Generaller ayrıca paşa unvanını taşır.01.04.1916

İlk görevler, 1905–1911

Harp Akademisi’nden sonra Suriye’de, Selanik’te ve İstanbul’da görev yaptı. Bir ordu birkaç kolordudan oluşur.

  1. 11.01.1905. Suriye’deki Beşinci Ordu’ya bağlı 30. Süvari alayına, Şam’a atandı.
  2. 30.09.1907. Selanik’teki Üçüncü Ordu Karargâhı’na atandı. 1907–08’de siyasi bir cemiyet olan İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne katıldı. ATAM’ın maddesi bunun için hem 27.09.1907 hem de Şubat 1908 tarihini veriyor.
  3. 19.10.1908. Meşrutiyet’in Temmuz 1908’de ilanından sonra huzursuzluğu gidermek üzere Trablusgarp’a gönderildi. O gün Trablus garnizonu Meşrutiyet’e bağlılık yemini etti. Kasım 1908’de Bosna sınırını inceledi.
  4. Nisan 1909. İstanbul’da 12.04.1909 gecesi bir isyan başladı. Rumi takvimdeki tarihinden dolayı 31 Mart Vakası olarak biliniyor. Selanik’ten bir kuvvet yürüdü; Mustafa Kemal bu kuvvetin yedek askerlerden oluşan redif tümeninin kurmay başkanıydı. Kuvvet, Hareket Ordusu adını aldı. Mayıs 1909 sonunda Selanik’e döndü.
  5. 1909–1910. Selanik’te Üçüncü Ordu’nun kurmay heyetinde görev aldı, ardından talimgâhının başına geçti. 1910 yazında Fransız ordusunun Picardie’deki manevralarını izledi, ardından İsviçre, Belçika ve Hollanda’yı gezdi.
  6. 1911. Beşinci Kolordu Karargâhı’nda 15.01.1911’de, İstanbul’da Genelkurmay’da ise 13.09.1911’de göreve başladı.

Trablusgarp, 1911–1912

Trablusgarp, bugünkü Libya kıyısındaki Osmanlı vilayetiydi. İtalya, 29.09.1911’de imparatorluğa savaş ilan etti.

Bir çadırın önünde, bazıları oturan bazıları ayakta duran, üniformalı, sarıklı ve başlıklı bir grup erkek
1912’de Derne’de bir grup. Dosya sayfasında Mustafa Kemal’in de aralarında olduğu belirtiliyor. Fotoğraf: yazarı bilinmiyor, 1912, Wikimedia Commons; kamu malı, dosya sayfası.

Derne’de

Yer
Derne, Libya’nın doğusunda bir kıyı kenti.
Görevler
Aralık 1911’den itibaren doğu kolu komutanı, 05.03.1912’den itibaren Derne komutanı.
Rütbe
27.11.1911’den itibaren binbaşı.
Üs
Karargâhı Ayn-ı Mansur’daydı.
  1. 15.10.1911. Şerif adlı bir gazeteci kimliğiyle, arkadaşlarıyla birlikte bir Rus gemisinde İstanbul’dan ayrıldı.
  2. 30.10.1911. İskenderiye. Attan düşmesi ve 15 gün tedavi görmesi onu geciktirdi; 17.11.1911’de trenle yeniden yola çıktı.
  3. 27.11.1911. Binbaşılığa yükseldi.
  4. 18.12.1911. Bingazi’ye ulaştı, Derne cephesinin doğu kolu komutanlığını üstlendi.
  5. 05.03.1912. Derne komutanlığına atandı.
  6. Ekim 1912 ortası. Uşi (Ouchy) Antlaşması savaşı sona erdirdi ve Trablusgarp’ı İtalyan yönetimine bıraktı.
  7. 24.10.1912. Derne’den ayrıldı. Gözlerinin tedavisi için İskenderiye ve Triyeste üzerinden Viyana’ya gitti; Kasım 1912 sonunda İstanbul’a döndü.

Balkan Savaşları ve Sofya

Balkan Savaşları, 1912 ve 1913’te yapılan iki savaştı. İlkinde, 09.10.1912’de Karadağ savaşı başlattı; beş gün sonra Bulgaristan, Sırbistan ve Yunanistan da imparatorluğa karşı savaşa katıldı. İkincisi 29–30.06.1913’te başladı.

  1. 25.11.1912. Çanakkale Boğazı ile Gelibolu Yarımadası’nı koruyan kuvvetin harekât şube müdürü oldu; görev yeri, yarımadanın dar boynundaki Bolayır’dı. Kuvvet daha sonra Bolayır Kolordusu adını aldı.
  2. 08.02.1913. Bolayır kuvveti şafakta saldırdı; onunla birlikte yapılması planlanan Şarköy çıkarması ise zamanında gerçekleşmedi. Kuvvet, ağır kayıpla hatlarının gerisine çekildi.
  3. 26.03.1913. Kuşatma altındaki Edirne, Bulgar ordusuna teslim oldu.
  4. 30.05.1913. Londra Antlaşması ilk savaşı sona erdirdi.
  5. 13.07.1913. Bolayır Kolordusu kurmay başkanı olarak Doğu Trakya’daki ilerleyişe katıldı. Kolordu, 22.07.1913’te Edirne’ye girdi.
Koyu renk paltolu ve şapkalı üç adam bir köpekle birlikte park yolunda duruyor; arkalarında iki kadın yürüyor
Dosya sayfasına göre Mustafa Kemal, arkadaşlarıyla Sofya’da, 1914. Fotoğraf: yazarı bilinmiyor, 1914, Wikimedia Commons; kamu malı, dosya sayfası.

Sofya, 1913–1914

Ataşemiliter

Bir ataşemiliter, bulunduğu ülkenin ordusunu izlemek üzere elçilikte görevlendirilen subaydır. Görevi 27.10.1913’te kabul etti, 20.11.1913’te başladı. Ocak 1914 başında Bükreş, Belgrad ve Çetine ataşemiliterlikleri de kendisine verildi. 01.03.1914’te yarbay oldu.

Çanakkale, 1915

Çanakkale, İstanbul’a giden deniz yolundaki kent ve boğazın adı. Gelibolu Yarımadası, boğazın kuzey kıyısı boyunca uzanıyor.

Çanakkale, 1915

Bir yılda dört tarih.

20.01.1915. Tekirdağ’da yeni kurulan 19. Tümen’in komutanı oldu.

25.04.1915. İtilaf kuvvetleri Arıburnu’na çıktı. Emir beklemeden 57. Alay’ı Conkbayırı tepesine doğru hareket ettirdi.

09.08.1915. Altı tümenli Anafartalar Grubu’nun komutanı oldu.

10.12.1915. İstanbul’a gitmek üzere cepheden ayrıldı.

Askerî üniforma, uzun çizme ve başlık giymiş bir adam, bir eli belinde çalıların arasında ayakta duruyor
Dosya sayfasına göre Mustafa Kemal, Gelibolu’da, 1915. Fotoğraf: yazarı bilinmiyor, 1915, Wikimedia Commons; kamu malı, dosya sayfası.

Dört sözcük

tümen
Birkaç alaydan oluşan birlik.
alay
Bir tümeni oluşturan birliklerden biri.
kolordu
Birkaç tümenden oluşan birlik.
Anafartalar
Yarımadada, Arıburnu’nun kuzeyindeki Anafartalar köylerinin bulunduğu bölge. Anafartalar Grubu adını buradan aldı.
  1. 03.11.1914. Çanakkale cephesi açıldı.
  2. 20.01.1915. Yarbay rütbesiyle, Tekirdağ’da kurulmakta olan yeni 19. Tümen’in komutanlığına atandı. Tümende 57. Alay, 58. Alay ve 59. Alay yer alıyordu.
  3. Şubat 1915 sonu. 57. Alay’la birlikte yarımadanın güneyindeki Eceabat’a (Maydos) geçti.
  4. 18.03.1915. İtilaf donanması boğaza saldırdı ve geri püskürtüldü.
  5. 25.04.1915. İtilaf askerleri Arıburnu’na çıktı. Emir beklemeden 57. Alay’ı Conkbayırı’na doğru hareket ettirdi.
  6. 01.06.1915. Albaylığa yükseldi.
  7. 09.08.1915. İtilaf kuvvetlerinin 06.08.1915’te Suvla’ya çıkmasının ardından Anafartalar Grubu’nun komutanı oldu. 10.08.1915’te Conkbayırı’nda, 16.08.1915’te Kireçtepe’de çatışmalar yaşandı.
  8. 29.08.1915. XVI. Kolordu’nun komutanlığını da üstlendi. 27.09.1915’te grup komutanlığından istifa etti.
  9. 10.12.1915. İstanbul’a gitmek üzere cepheden ayrıldı.
Kum üzerinde ayakta duran, tropik miğferler ve başlıklar takmış, bazıları dürbün tutan bir grup subay
Mustafa Kemal, Gelibolu cephesinde subaylarla, 16.07.1915. Fotoğraf: yazarı bilinmiyor, 16.07.1915, Wikimedia Commons; kamu malı, dosya sayfası.

Harekâtın sonu

İtilaf kuvvetlerinin çekilişi

İtilaf askerleri, 19/20.12.1915 gecesi Arıburnu ve Anafartalar’dan, 08/09.01.1916 gecesi Seddülbahir’den ayrıldı.

Akşam ışığında, çalılarla kaplı dik yamaçların altında çakıllı bir plaj ve durgun deniz
25.04.1915’te çıkarma yapılan Arıburnu kıyısının bugünkü görünümü. Anzak Koyu olarak da biliniyor. Fotoğraf: Julian Nyča, 10.10.2014, Wikimedia Commons; CC BY-SA 4.0, dosya sayfası.

Arazi

Arıburnu

Arıburnu, yarımadanın Ege kıyısında, İtilaf askerlerinin 25.04.1915’te çıktığı burun. Buradan Conkbayırı tepesine doğru ilerlediler; 57. Alay yolda karşılarına çıktı.

Ateşkese kadar, 1916–1918

1916’dan itibaren doğuda, ardından Suriye’de görev yaptı. Ateşkes, çatışmaları durdurma anlaşmasıdır; Mondros Mütarekesi, Osmanlı İmparatorluğu için savaşı sona erdirdi.

  1. 27.03.1916. Doğudaki XVI. Kolordu’da görevlendirilmesi üzerine 11.03.1916’da Edirne’den ayrıldı ve Diyarbakır’a ulaştı. Karargâhı Silvan’daydı. Muş ve Bitlis, Rus ordusundan geri alındı.
  2. 01.04.1916. En alt general rütbesi olan mirlivalığa yükseldi.
  3. 25.11.1916. İkinci Ordu komutan vekili, 07.03.1917’den itibaren komutanı oldu. 07.10.1917’de istifa etti ve İstanbul’a döndü.
  4. 15.12.1917. Veliaht Vahdettin’le Almanya’ya gitti; gezi 04.01.1918’e kadar sürdü. Vahdettin, 03.07.1918’de padişah oldu (VI. Mehmed Vahdettin).
  5. 25.05.1918. Viyana’da, ardından 01.07.1918’den 27.07.1918’e kadar Karlsbad’da tedavi gördü. 04.08.1918’de İstanbul’a döndü.
  6. 26.08.1918. Yedinci Ordu komutanı olarak Halep’e ulaştı. Ordunun karargâhı Filistin’de, Nablus’taydı. 05.10.1918’de Halep’e çekildi.
  7. 30.10.1918. Mondros Mütarekesi imzalandı. 31.10.1918’de Yıldırım Orduları Grubu’nun başına getirildi.
  8. 13.11.1918. İngilizler 09.11.1918’de İskenderun’a girdi; ordular grubu ile Yedinci Ordu, 10.11.1918’de lağvedildi. İstanbul’da Haydarpaşa’ya ulaştı.

Sonrasında

Bir bağlantı

16.05.1919’da Bandırma gemisiyle İstanbul’dan ayrıldı, 19.05.1919’da Samsun’a çıktı. Atatürk’ün mezarı Anıtkabir, Ankara’dadır.

Kaynaklar ve devamı

Tarihler, yerler, okullar ve rütbeler bu devlet kurumlarının sayfalarından alındı. İki ATAM maddesi farklı bilgiler verdiğinde her iki değer de yer alıyor.

  1. Atatürk, Gazi Mustafa Kemal (1881-10 Kasım 1938) — Şerafettin Turan, Atatürk Ansiklopedisi (Atatürk Araştırma Merkezi), 09.10.2026 tarihinde güncellendi, 30.10.2026 tarihinde kontrol edildi
  2. Atatürk’ün Eğitim ve Öğretim Gördüğü Kurumlar — Ali Güler, Atatürk Ansiklopedisi (Atatürk Araştırma Merkezi), 09.10.2026 tarihinde güncellendi, 30.10.2026 tarihinde kontrol edildi
  3. Atatürk’ün Selanik’teki Evi — Veysi Akın, Atatürk Ansiklopedisi (Atatürk Araştırma Merkezi), 08.10.2026 tarihinde güncellendi, 30.10.2026 tarihinde kontrol edildi
  4. Ali Rıza Efendi (1841-1886) — Ali Güler, Atatürk Ansiklopedisi (Atatürk Araştırma Merkezi), 09.10.2026 tarihinde güncellendi, 30.10.2026 tarihinde kontrol edildi
  5. Zübeyde Hanım (1857-1923) — Mehmet Emin Elmacı, Atatürk Ansiklopedisi (Atatürk Araştırma Merkezi), 08.10.2026 tarihinde güncellendi, 30.10.2026 tarihinde kontrol edildi
  6. Şemsi Efendi Mektebi — Volkan Aksoy, Atatürk Ansiklopedisi (Atatürk Araştırma Merkezi), 08.10.2026 tarihinde güncellendi, 30.10.2026 tarihinde kontrol edildi
  7. Selanik Askerî Rüştiyesi — Volkan Aksoy, Atatürk Ansiklopedisi (Atatürk Araştırma Merkezi), 08.10.2026 tarihinde güncellendi, 30.10.2026 tarihinde kontrol edildi
  8. Manastır Askeri İdadisi — Volkan Aksoy, Atatürk Ansiklopedisi (Atatürk Araştırma Merkezi), 08.10.2026 tarihinde güncellendi, 30.10.2026 tarihinde kontrol edildi
  9. Erkân-ı Harbiye Mektebi — Hüsnü Özlü, Atatürk Ansiklopedisi (Atatürk Araştırma Merkezi), 08.10.2026 tarihinde güncellendi, 30.10.2026 tarihinde kontrol edildi
  10. Hareket Ordusu ve Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal — Zekeriya Türkmen, Atatürk Ansiklopedisi (Atatürk Araştırma Merkezi), 08.10.2026 tarihinde güncellendi, 30.10.2026 tarihinde kontrol edildi
  11. 31 Mart Vakası — Nâsır Yüceer, Atatürk Ansiklopedisi (Atatürk Araştırma Merkezi), 08.10.2026 tarihinde güncellendi, 30.10.2026 tarihinde kontrol edildi
  12. Trablusgarp Savaşı’nda Atatürk — Hasan Taner Kerimoğlu, Atatürk Ansiklopedisi (Atatürk Araştırma Merkezi), 08.10.2026 tarihinde güncellendi, 30.10.2026 tarihinde kontrol edildi
  13. Balkan Savaşı’nda Atatürk — İsmet Görgülü, Atatürk Ansiklopedisi (Atatürk Araştırma Merkezi), 09.10.2026 tarihinde güncellendi, 30.10.2026 tarihinde kontrol edildi
  14. Mustafa Kemal’in Sofya Ataşemiliterliği — Zekeriya Türkmen, Atatürk Ansiklopedisi (Atatürk Araştırma Merkezi), 09.10.2026 tarihinde güncellendi, 30.10.2026 tarihinde kontrol edildi
  15. Çanakkale Cephesi’nde Mustafa Kemal (Atatürk) — Murat Karataş, Atatürk Ansiklopedisi (Atatürk Araştırma Merkezi), 08.10.2026 tarihinde güncellendi, 30.10.2026 tarihinde kontrol edildi
  16. Birinci Dünya Savaşı’nda Mustafa Kemal (Atatürk) — Serpil Sürmeli, Atatürk Ansiklopedisi (Atatürk Araştırma Merkezi), 08.10.2026 tarihinde güncellendi, 30.10.2026 tarihinde kontrol edildi
  17. Anıtkabir — T.C. Milli Savunma Bakanlığı / Genelkurmay Başkanlığı, 30.10.2026 tarihinde kontrol edildi

Fotoğraflar Wikimedia Commons’tan; her birinin altında yazarı ve lisansı yer alıyor. Haritadaki kara hatları Natural Earth’ten, kamu malı.

Turkpidya’da devamı: Mustafa Kemal nasıl Atatürk oldu ve VI. Mehmed Vahdettin.

Makale bilgileri

Yazan: Hatice Kulali
Yayınlandı: 24.05.2023
Kategori: Tarih

Benzer yazılar