Osman I, założyciel dynastii osmańskiej: co mówią źródła
Kim był Osman I według źródeł: bizantyński historyk, dwa akty fundacyjne i czas, kiedy spisano znane opowieści.
Spis treści
Osman I dał imię dynastii osmańskiej. To, co można o nim powiedzieć, zależy od czasu powstania poszczególnych źródeł. Z jego epoki pochodzą relacja bizantyńskiego historyka i dwa akty fundacyjne. Dwaj pisarze z lat 30. XIV wieku dodają nieco informacji, a najbardziej znane opowieści spisano od 80 do 175 lat po jego śmierci.
W skrócie
Wzmiankowany w 1302, 1323 i 1324 r.,
opisywany ponownie od XV wieku.
- Kim był: przywódcą pogranicza (alp, gazi) w okolicach Söğüt i Bilecik w północno-zachodniej Anatolii, wymienionym jako syn Ertuğrula w akcie z 1323 r.
- Za jego życia: bizantyński historyk Pachymeres wymienia go przy opisie bitwy pod Bapheus z 27.07.1302. Dwa akty wskazują, że we wrześniu 1323 r. żył, a w marcu 1324 r. już nie.
- Późniejsze przekazy: historia Ertuğrula, pochodzenie z Kayı, sen i srebrna kopuła po raz pierwszy pojawiają się w kronikach spisanych od początku XV wieku do około 1500 r.
- Data 1299: tradycyjna data powstania państwa. Pierwsza data ze źródła z jego epoki to Bapheus, 27.07.1302.
- Tytuły: İbn Battûta w latach 30. XIV wieku pisze „Sultan Osmancık”. Inskrypcja z 1337 r. nazywa jego syna Orhana „sułtanem gazich”.
Mapa
Gdzie działali ludzie Osmana — etap po etapie
- W rękach Osmana lub Orhana
- Miasto bizantyńskie
- Oblężone
- Obszar, położenie przybliżone
- Zasięg działań jego ludzi
1284
Söğüt na pograniczu
Z późniejszych kronik
Söğüt jest ostatnim miastem po stronie seldżuckiej, a od Bilecik zaczyna się pogranicze bizantyńskie. Miejscowi władcy między tymi miastami uznają władzę sułtana seldżuckiego i żyją w pokoju z Turkmenami. Rodziny zimują we wsiach, a latem prowadzą stada na pastwiska w Domaniç.
- Najazdy Osmana zaczynają się od zajęcia Kulacy w 1284 r.
TDV Osman I
1288
Karacahisar
Z późniejszych kronik
Osman zdobywa twierdzę Karacahisar, której władca płacił daninę sułtanowi seldżuckiemu. Okazję dały mu powstania Turkmenów przeciw Seldżukom i Mongołom.
- Karacahisar jest jego bazą od 1288 do około 1299 r.
TDV Osman I
Około 1299
Bilecik i Yenişehir
Z późniejszych kronik
Osman włada już rozległymi ziemiami, od Eskişehir po Bilecik i Yenişehir. Osiedla się w Yenişehir, zostawia rodzinę w Bilecik i zwraca się ku İznikowi.
- İnönü przypada jego synowi Orhanowi, Yarhisar — Hasanowi Alpowi, a İnegöl — Turgutowi Alpowi.
TDV Osman I
27.07.1302
Bapheus
Bizantyński historyk epoki
Ludzie Osmana oblegają İznik. Na odsiecz przybywa armia bizantyńska. Obie strony spotykają się pod Yalakovą, gdzie dolina Yalakdere wychodzi na równinę. Turcy mają przewagę liczebną i zwyciężają.
- Liczebność podaje Pachymeres. Bizantyńczykami dowodzi Léon Mouzalôn.
- Bizantyńczycy uciekają w stronę İzmitu. Najazdy sięgają Bursy i İzniku, a do Osmana przyłączają się wojownicy nawet z Paflagonii.
TDV Osman I · Pachymeres
1303
Dimbos i Kite
Z późniejszych kronik
Po bitwie pod Bapheus władcy równiny burskiej jednoczą się przeciw niemu. Osman pokonuje ich na równinie pod Yenişehir, a następnie w wąskiej przełęczy Dimbos. Umierają tam władca Kestel i bratanek Osmana, Aydoğdu.
- Władca Kite zostaje dopędzony przy moście Ulubat i wydany. Po jego straceniu twierdza Kite się poddaje.
- Uludağ i równina otwierają się przed turkmeńskimi osadnikami. Dwie wieże, Aktimur i Balabancık, odcinają Bursę na 23 lata.
TDV Osman I
1304
Przeprawy przez Sakaryę
Z późniejszych kronikBizantyński historyk epoki
Aby odciąć İznik od pomocy, Osman rusza na przeprawy przez Sakaryę. Twierdza Leblebüci, Lefke i Çadırlı poddają się, a ich władcy zostają jego towarzyszami (nöker). Mekece również się poddaje, a władca Akhisaru zostaje pokonany. Osman zajmuje Geyve i Tekfurpınarı, gdzie pozostaje przez miesiąc.
- Karaçepüş stawia opór; w następnym roku zostaje tam wysłany Orhan.
- Panika w Konstantynopolu: najeźdźców widać aż nad Bosforem.
TDV Osman I · Pachymeres
Wrzesień 1323 – marzec 1324
Dwa akty i Orhan
Dokument z jego epoki
We wrześniu 1323 r. Osman żyje. W marcu 1324 r. władzę sprawuje Orhan. Osman zmarł między tymi datami.
- Ostatnia wyprawa Orhana za życia ojca jest skierowana przeciw twierdzy Adranos (Orhaneli).
- Wezyrem Osmana w ostatnich latach jego życia jest Alâeddin Paşa, wymieniony w akcie z 1323 r.
TDV Orhan · Mal Hatun · Osman I
06.04.1326
Bursa się poddaje
Z późniejszych kronik
Osman już nie żyje. Wiosną 1326 r. jego syn Orhan przybywa pod Bursę z całą armią i wzywa miasto do poddania się.
- Bez grabieży i brania jeńców.
- Kto chce, może odejść ze swoim dobytkiem.
- Miasto płaci Orhanowi 30 000 w złocie.
TDV Orhan · Osman Gazi Türbesi
1329–1331
Pelekanon i İznik
Bizantyński historyk epoki
Cesarz Andronik III przeprawia się przez morze na odsiecz İznikowi. 01.06.1329 i 02.06.1329 jego armia staje naprzeciw wojsk Orhana pod Pelekanonem i zostaje rozbita. Cesarza, rannego strzałą w nogę, przenoszą na dywanie na statek.
- Orhan zajmuje całe Kocaeli.
- İznik poddaje się 02.03.1331 (İbn Kemal podaje 1333 r.).
TDV Orhan
Na czym opiera się każdy znak
- Dokument z jego epokiSpisany za życia Osmana lub jego syna Orhana.
- Bizantyński historyk epokiZapis bizantyńskiego autora z tamtych lat.
- Z późniejszych kronikPrzekaz kronik spisanych długo po jego śmierci.
Linia brzegowa: Natural Earth (domena publiczna). Zacieniony obszar łączy miejsca wymienione na kartach; nie jest granicą.
Za jego życia, pięć zapisów
Z czasów Osmana pochodzi niewiele zapisów. Bizantyński historyk wymienił go przy opisie bitwy pod Bapheus z 27.07.1302. Dwa akty wskazują, że we wrześniu 1323 r. żył, a w marcu 1324 r. już nie. Dwaj pisarze z lat 30. XIV wieku dodają po jednym zdaniu.
Spisane wtedy
Pięć zapisów, według dat
Za jego życia
około 1307
Georgios Pachymeres
Wymienia Osmana (jako Atmanesa) pod Bapheus 27.07.1302: dowódcę najazdów z pogranicza, najśmielszego spośród kilku, który zaczynał jako wojownik pogranicza pod władzą Çobanoğulları z Kastamonu.
Za jego życia
początek września 1323
Akt Asporçy Hatun
Żona Orhana przeznacza na fundację dwie wsie, które otrzymała od Osmana, a jej pełnomocnikiem jest Alâeddin Paşa. Osman żyje i jest wymieniony jako syn Ertuğrula.
Za jego życia
08–18.03.1324
Akt z Mekece
Wymienia synów Osmana, córkę i trzy kobiety jako świadków. Osman już nie żyje, a władzę sprawuje Orhan.
Mniej niż 10 lat później
1330
Âşık Paşa, Garibnâme
Opisuje dowódców pogranicza (subaşı, alp gazi) takich jak Osman.
Mniej niż 10 lat później
lata 30. XIV wieku
İbn Battûta
Zapisuje imię Osmancık, nazywa Orhana jego synem i wspomina jego grobowiec w Bursie.
Pachymeres nie opisuje sułtana. Opisuje wojownika pogranicza w służbie Çobanoğulları, władców pogranicza z Kastamonu. Gdy ustały najazdy konkurencyjnego przywódcy, jego ludzie przeszli do Osmana i kontynuowali je pod jego wodzą.
Dwa akty, i ludzie przy dokumencie
Akt Asporçy Hatun z początku września 1323 r. jest najważniejszym dokumentem z czasów Osmana. Żona Orhana, Asporça Hatun, przeznacza na fundację dwie wsie otrzymane od Osmana i wyznacza Alâeddina Paşę na swojego pełnomocnika. Akt z Mekece z 08–18.03.1324 jest jednym z najwcześniejszych zachowanych dokumentów historii osmańskiej.
Akt z Mekece
Kto stał przy dokumencie
W połowie miesiąca Rebîülevvel 724, czyli 08–18.03.1324, świadkowie stawili się przy ustanowieniu fundacji w Mekece. Dotknij wiersza, by zobaczyć, co mówi akt i co dodają kroniki.
Akt z Mekece · połowa Rebîülevvel 72408–18.03.1324
Świadkowie w kolejności na liście
- Çoban, Melik, Hâmid, Pazarlısynowie Osmana
- Fatmacórka Osmana
- Mal Hatun bint Ömer Beycórka Ömer Beya
- Melek bint Melik · Efendire bint Akbaşlıcórki Melika i Akbaşlı
Çoban, Melik, Hâmid i Pazarlı
Akt Oprócz Orhana wymieniono czterech synów Osmana. Otwierają listę świadków.
Kontekst Kroniki dodają jeszcze jednego syna, Alâeddina Alego; w grobowcu w Bursie znajduje się sarkofag, o którym wiadomo, że należał do niego. Imię Çoban może wiązać się z emirem ilchanidzkim o tym imieniu.
TDV Mal Hatun · Osman I · Osman Gazi Türbesi
Fatma
Akt Córka Osmana, Fatma, jest wymieniona zaraz po jego synach.
Kontekst Najpierw wymieniono synów i córkę. Bezpośrednio po nich następują trzy kobiety.
TDV Mal Hatun
Mal Hatun, córka Ömer Beya
Akt Jest wymieniona jako pierwsza z trzech kobiet, a jako jej ojca akt podaje Ömer Beya. Żyje w marcu 1324 r., już po śmierci Osmana.
Kontekst Âşıkpaşazâde w 1484 r. nazywa ją Malhun Hatun, córką Edebâli, i umieszcza jej śmierć przed śmiercią Osmana. Oruç nazywa córkę szejka Râbia; Neşrî nie podaje imienia ojca. Pewne jest, że nie była córką Edebâli, a prawdopodobne, choć nie pewne, że była matką Orhana. Tożsamość Ömer Beya pozostaje nieustalona.
Melek i Efendire
Akt Jeszcze dwie kobiety występują jako świadkowie: Melek, córka Melika, i Efendire, córka Akbaşlı.
Kontekst Te dwie kobiety i Mal Hatun są rozpatrywane jako możliwe żony Osmana lub Orhana; akt tego nie określa.
TDV Mal Hatun
Dwa akty to najpewniejsze punkty odniesienia dla końca życia Osmana. We wrześniu 1323 r. żyje; w marcu 1324 r. władzę sprawuje już Orhan. Osman zmarł pomiędzy tymi datami. Żaden akt nie podaje jego wieku. Datę urodzenia określa się na 1257 lub 1258 r., na podstawie wyliczenia z kroniki: zmarł w wieku 69 lat po 27 latach rządów. Żadna z tych dat nie pochodzi z dokumentu.
Söğüt i pogranicze, kraj dowódców
Söğüt było miastem pogranicza, gdzie ziemie seldżuckie stykały się z bizantyńskimi, na północny zachód od Eskişehir. Turkmeńskie rodziny mieszkały we wsiach i prowadziły stada na letnie pastwiska w Domaniç. Dowódcy zwani alp organizowali najazdy. Osman był takim alp gazi. Gromadził Turkmenów i uchodźców (garip) do walki na pograniczu. Nie był zwykłym pasterzem.
Söğüt
Grobowiec Ertuğrula: od odkrytego grobu po odnowione mauzoleum
Sześciokątny
Sześciokąt z kopułą, z wejściem przez prostokątny przedsionek.
Koniec XIII wieku
Osman zleca wykonanie odkrytego grobu dla ojca. Dokładna data nie jest znana.
Mehmed I Çelebi
Odkryty grób staje się mauzoleum.
1757
Sułtan Mustafa III zleca odnowienie grobowca.
1886
Sułtan Abdülhamid II zleca kolejną renowację. Podczas tych prac przy wejściu powstają dwie fontanny.
Wokół grobowca: żona Ertuğrula Halime Hatun, jego syn Savcı Bey, symboliczny grób Osmana oraz groby towarzyszy, takich jak Konur Alp, Akçakoca i Aktimur Bey.
Blisko Osmana stało dwóch uczonych: szejk Edebâli z Bilecik i prawnik Dursun Fakih, zięć Edebâli. Osman odwiedzał siedzibę Edebâli w dni świąteczne, by pytać go o zdanie w sprawach religijnych i praktycznych. Edebâli przewodził bractwu ahi i był pierwszym osmańskim sędzią (kadı) oraz muftim. Zmarł w 1326 r. i spoczywa w swojej siedzibie wraz z żoną, córką i innymi osobami.
Rejestry ziemskie wykazują nadania na rzecz prawników i członków bractwa ahi już za Osmana. W ostatnich latach jego życia wezyrem był Alâeddin Paşa, pełnomocnik wymieniony w akcie z 1323 r.
Opowieści w ocenie historyków
Drzewo ze snu
Kiedy po raz pierwszy spisano każdą opowieść?
W kronice Osmanowi śni się drzewo, które wyrasta z jego pępka i ocienia świat. Tutaj drzewo przedstawia źródła. Dokumenty z jego epoki to korzenie, dwaj pisarze z lat 30. XIV wieku otaczają pień, a późniejsze opowieści wiszą w koronie — tym wyżej, im później je spisano. Dotknij liścia, by zobaczyć, kto pierwszy spisał daną opowieść i co mówi dokument lub historyk.
- Spisane w jego czasach
- Z późniejszej kroniki
- Dokument mówi inaczej
Spisane za jego życia
Bapheus w relacji bizantyńskiego historyka
Osman prowadzi siły przeciw bizantyńskiej armii pod Nikomedią i zwycięża.
Źródło Georgios Pachymeres, urodzony w Nicei w 1242 r. Jego historia obejmuje lata 1260–1307. Jest pierwszym historykiem, który wymienia Osmana (jako Atmanesa), pod Bapheus 27.07.1302.
Co pokazuje Osmana jako najśmielszego dowódcę najazdów wśród Turkmenów tego pogranicza, wojownika związanego z Çobanoğulları z Kastamonu. Siły bizantyńskie pod wodzą Léona Mouzalôna liczyły około 2 000 ludzi, a tureckie około 5 000. Po zwycięstwie sława Osmana dotarła do Paflagonii, a wojownicy gromadzili się pod jego sztandarem. İnalcık: 27.07.1302 można przyjąć za datę powstania dynastii.
TDV Pachymeres · Osman I
Spisane za jego życia
Dwa akty z okresu ostatniego roku jego życia
Dwa akty fundacyjne, spisane w odstępie około sześciu miesięcy.
Źródło Akt Asporçy Hatun (początek Ramazan 723, początek września 1323) i akt z Mekece (połowa Rebîülevvel 724, 08–18.03.1324).
Co pokazują W pierwszym Osman żyje: Orhan jest wymieniony jako syn Osmana Gazi, syna Ertuğrula. W drugim Osman już nie żyje, a Orhan sprawuje władzę. Osman zmarł więc między tymi datami. Żadne źródło nie podaje daty jego urodzenia: wyliczenie z kroniki (69 lat życia, po 27 latach rządów) wskazuje na 1257 r.
Spisane w ciągu dziesięciu lat
Dwa głosy z lat 30. XIV wieku
Dwaj pisarze z lat 30. XIV wieku wspominają Osmana lub podobnych mu władców.
Źródło Garibnâme Âşıka Paşy z 1330 r. opisuje dowódców pogranicza (subaşı, alp gazi), do których należał Osman. İbn Battûta, urodzony w 1304 r., odwiedził Bursę i İznik, a imię Osmana zapisuje jako Osmancık.
Co pokazują İbn Battûta opisuje szacunek, jakim cieszyli się Osmanowie wśród sąsiednich księstw, i nazywa Orhana synem „Sultan Osmancık”. Ani on, ani Pachymeres, Kantakuzenos, Gregoras czy al-ʿUmarî nie wymieniają Ertuğrula.
TDV Osman I · İbn Battûta · Ertuğrul Gazi
Z późniejszej kroniki
Ertuğrul i sułtan seldżucki
Ertuğrul przybywa na pogranicze w okolicach Söğüt, pomaga seldżuckiemu sułtanowi Alâeddinowi w bitwie i otrzymuje ziemię.
Pierwszy zapis Pierwsze kroniki osmańskie, z początku XV wieku, około 80 lat po śmierci Osmana. Jako imię jego ojca podają Gündüz Alp (Ahmedî, Enverî, Karamânî Mehmed Paşa) lub Süleyman Şah (Oruç, Âşıkpaşazâde, Neşrî).
Co mówią dokumenty i historycy Już akt z 1323 r. wymienia Osmana jako syna Ertuğrula. Późniejszy rejestr ziemski odnotowuje gospodarstwo w Söğüt nadane „za duszę Ertuğrula” — to najwcześniejszy zapis o nim. İnalcık odczytuje opowieść o pomocy sułtanowi jako odległe wspomnienie wojen Seldżuków z Niceą z lat 1225–1231.
TDV Ertuğrul Gazi · Osman I
Z późniejszej kroniki
Pochodzenie z plemienia Kayı
Linia rodowa Osmana biegnie przez plemię Kayı do Gün Hana, syna Oğuz Khana.
Pierwszy pełny zapis Yazıcıoğlu Ali w swoim Târîh-i Âl-i Selçûk, 1436–37, około 112 lat po śmierci Osmana. Była to odpowiedź na presję wywieraną na dwór osmański przez syna Timura, Şâhruha.
Co mówią historycy Wittek uważał to pochodzenie za późniejszą deklarację dynastyczną, sformułowaną za Murada II. Köprülü uznawał Kayı za pierwotny rdzeń etniczny państwa. Źródła są zgodne, że plemię Osmana miało pochodzenie oguzyjskie (turkmeńskie). Powiązanie z Kayı jest prawdopodobnie pomysłem Yazıcıoğlu, ale może być trafne. Murad II był pierwszym władcą osmańskim, który umieszczał znak Kayı na swoich monetach.
Z późniejszej kroniki
Władcy pogranicza proszą go, by został chanem
Władcy pogranicza zbierają się u drzwi Osmana, długo rozmawiają i proszą go, by został ich chanem. Osman się zgadza.
Pierwszy zapis Yazıcıoğlu Ali, 1436–37: „siz han olun”, „zostańcie chanem” — mówią władcy.
Co mówią historycy İnalcık datuje samodzielne ogłoszenie sułtanatu przez anatolijskich bejów, z piątkowym kazaniem i monetą w ich imieniu, na 1335 r., po śmierci ostatniego ilchana. Scena ta sąsiaduje z późniejszym twierdzeniem, że Osman polecił odczytywać kazanie w swoim imieniu.
TDV Osman I
Z późniejszej kroniki
Sen w siedzibie szejka Edebâli
Osman śpi w siedzibie szejka Edebâli w Bilecik. Księżyc unosi się z piersi szejka i wnika w jego pierś. Z pępka Osmana wyrasta drzewo; jego cień obejmuje świat, pod nim wznoszą się góry, a z każdej płyną rzeki. Edebâli mówi: „Bóg dał tobie i twojemu rodowi władzę. Niech będzie błogosławiona”.
Pierwszy zapis Âşıkpaşazâde, który ukończył swoją historię w 1484 r., około 160 lat po śmierci Osmana. Jego źródłami są Yahşi Fakih, syn imama İshaka Fakiha, i Mahmud Paşa, syn Edebâli.
Co mówią historycy İnalcık uważa, że zaginiony żywot pierwszych bejów autorstwa Yahşiego Fakiha jest głównym źródłem Âşıkpaşazâdego, a zawarte w nim nazwy miejsc i trasy znajdują potwierdzenie. Opowieści o błogosławieństwie, takie jak ta, snute o wielu turkmeńskich władcach, odczytuje jako sposób pokazania, że władza rządzącego zyskała boskie potwierdzenie.
TDV Edebâli · Osman I · Âşıkpaşazâde
Późniejszy przekaz; dokument mówi inaczej
Mal Hatun, córka Edebâli
Osman poślubia Malhun Hatun, córkę szejka Edebâli. Jest ona matką Orhana.
Pierwszy zapis Âşıkpaşazâde, 1484, około 160 lat po śmierci Osmana.
Co mówi dokument Akt z Mekece z marca 1324 r. wymienia ją jako Mal Hatun, córkę Ömer Beya. Pewne jest, że nie była córką Edebâli, a prawdopodobne, choć nie pewne, że była matką Orhana. Oruç nadaje córce szejka imię Râbia; Neşrî opowiada o spotkaniu w młodości we wsi İtburnu i nie podaje imienia ojca.
Późniejszy przekaz; dokument mówi inaczej
Edebâli i Mal Hatun umierają, a Osman ich grzebie
Edebâli i Mal Hatun umierają w odstępie miesiąca lub dwóch. Osman, który umiera trzy miesiące później, własnymi rękami grzebie oboje w Bilecik.
Pierwszy zapis Âşıkpaşazâde, 1484, około 160 lat po śmierci Osmana.
Co mówi dokument Mal Hatun jest świadkiem w akcie z Mekece z marca 1324 r., już po śmierci Osmana, a zatem go przeżyła. Edebâli zmarł w 1326 r. (jedno źródło podaje 1327 r.).
Z późniejszej kroniki
Srebrna kopuła w Bursie
Podczas długiego oblężenia Bursy Osman ogląda miasto z jego murów, widzi klasztorną kaplicę lśniącą jak srebro i prosi, by pochowano go pod tą kopułą.
Pierwszy zapis Âşıkpaşazâde, 1484.
Co wiadomo Bursa poddała się 06.04.1326, więc pochówek w tym mieście nastąpił później. Orhan pochował ojca w okrągłej kaplicy. İbn Battûta już w latach 30. XIV wieku wymienia grobowiec Osmana wewnątrz meczetu, który wcześniej był kościołem. Budynek spłonął w 1801 r., a trzęsienie ziemi z 1855 r. poważnie go uszkodziło; obecny grobowiec pochodzi z 1863 r.
TDV Osman Gazi Türbesi · Orhan
Z późniejszej kroniki
Kazanie odczytywane w jego imieniu
Osman ogłasza się niezależnym władcą: piątkowe kazanie (khutba) jest odczytywane w jego imieniu.
Pierwszy zapis Âşıkpaşazâde (rozdział 14), w Karacahisar. Neşrî, który pisał między około 1485 a 1493 r., umieszcza to po śmierci seldżuckiego sułtana Alâeddina.
Co mówią historycy İnalcık: argumenty za niezależnością w dziele Âşıkpaşazâdego dodali znacznie później ludzie przekonani, że dynastia zaczęła się od Osmana. Mongołowie zabrali sułtana seldżuckiego Alâeddina III do Tebrizu w 1302 r., ostatni władca seldżucki utrzymał się do 1308 r., a anatolijscy bejowie wprowadzili kazanie i monety w swoim imieniu dopiero w 1335 r.
Z późniejszej kroniki
Sen Ertuğrula i Râbia
Sen należy do Ertuğrula, nie do Osmana, a córka szejka, która poślubia Osmana, nosi imię Râbia.
Pierwszy zapis Oruç b. Âdil w Tevârîh-i Âl-i Osmân, w tekście z około 1495 r. i dłuższym z lat 1500–03, około 175 lat po śmierci Osmana.
Co mówią historycy Oruç zachował tę wersję, choć znał księgę Âşıkpaşazâdego. İnalcık radzi czytać początkowe części kronik uważnie, oddzielając niejasne twierdzenia od zawartych w nich informacji historycznych.
TDV Edebâli · Mal Hatun · Oruç b. Âdil
Lata liczone są od 1324 r., gdy według aktów Osman już nie żył.
Historycy
Jaką wagę można przypisać kronikom?
Cztery odczytania przekazu kronik
Mała wagaDuża waga
- 1
Imber
Określał ten wczesny okres jako „czarną dziurę”.
- 2
Wittek
Odczytywał pochodzenie z Kayı jako późniejszą deklarację dynastyczną i zaproponował „teorię gazy”: wojowników za wiarę jako rdzeń wczesnego państwa. Lindner i inni ją krytykują.
- 3
İnalcık
Odpowiada, że odrzucenie wszystkich kronik jako opowieści to pójście na łatwiznę: ich nazwy miejsc i trasy znajdują potwierdzenie, a Pachymeres dostarcza szczegółów, których w nich brakuje.
- 4
Köprülü
Bronił poglądu, że Kayı stanowili pierwotny rdzeń etniczny państwa.
Jak przekazywano opowieści
İshak Fakih
współczesny pierwszym bejom
Przekazał swoje relacje synowi.
Yahşi Fakih
jego syn
Spisał żywot pierwszych bejów. Nie zachował się on do dziś.
Âşıkpaşazâde
ukończył w 1484, ok. 160 lat po Osmanie
Jako swoje źródła wymienia Yahşiego Fakiha i Mahmuda Paşę, syna Edebâli.
Neşrî, Oruç i inni
kroniki XV wieku
Czerpią z tej samej księgi.
1299
Tradycyjna data
Dawna opowieść kronikarska datuje zdobycie Bilecik przez Osmana i jego niezależność na ten rok. Przypada on na czas niepokojów mongolskich w Anatolii.
27.07.1302
Bapheus
Pierwsze działanie opatrzone datą w źródle z jego epoki. İnalcık: można je przyjąć za początek dynastii.
Obie daty są w użyciu. To, którą podaje dana książka, zależy od tego, czy opiera się na kronikach, czy na Pachymeresie.
Bursa i İznik, odcięte na lata
Osman nie dożył upadku Bursy. Po bitwach z 1303 r. odciął miasto dwiema małymi fortecami, a oblężenie trwało 23 lata. Jego syn Orhan zdobył Bursę 06.04.1326. İznik poddał się 02.03.1331.
Oblężenie
Bursa, odcięta na 23 lata
Inne relacje podają od 20 do 25 lat.
06.04.1326
- 1
Wiosną 1326 r. Orhan przybywa pod Bursę z całą armią i wzywa miasto do poddania się.
- 2
Bez grabieży i brania jeńców: wkraczający żołnierze nie skrzywdzą mieszkańców.
- 3
Kto chce, może odejść ze swoim dobytkiem pod ochroną żołnierzy Orhana.
Przy poddaniu miasta
30 000 w złocie
wypłacone Orhanowi.
İznik stawiał opór dłużej. Cesarz Andronik III przeprawił się przez morze na odsiecz miastu, a 01.06.1329 i 02.06.1329 jego armia została rozbita pod Pelekanonem. Rannego w nogę cesarza przeniesiono na dywanie na statek. Dwa lata później İznik się poddał.
Gdzie spoczywa i jak wyglądał
Osman spoczywa w Bursie, w grobowcu w Tophane na wzgórzu dawnej cytadeli. Dzisiejszy grobowiec wzniesiono w 1863 r. Stoi on w miejscu dawnej okrągłej budowli bizantyńskiej, „Srebrnej Kopuły” (Gümüşlü Kümbet). Kroniki mówią, że Orhan pochował tam ojca po zdobyciu miasta.
Grobowiec
Grobowiec z 1863 r. i spoczywający w nim ludzie
7 okien
Osiem boków: na jednym drzwi, na pozostałych siedmiu po jednym oknie.
1863
Odbudowany dla sułtana Abdülaziza po pożarze z 1801 r. i trzęsieniu ziemi z 1855 r.
17 sarkofagów
W pięciu wiadomo, kto spoczywa. W pozostałych dwunastu — nie.
UNESCO 2014
Grobowiec leży na obszarze wpisanym na Listę Światowego Dziedzictwa jako „Bursa i Cumalıkızık: narodziny Imperium Osmańskiego”.
- 1
Portyk
Dwie smukłe kolumny podtrzymują tuğrę (pieczęć) sułtana Abdülaziza.
- 2
Przedsionek
Drewniane łuki. Pokój türbedara znajduje się po zachodniej stronie.
- 3
Grobowiec
Ośmioboczna komnata pod kopułą, z dziesięciowierszową inskrypcją Osmana Nevresa datowaną na 1280 (1863).
- 4
Sarkofag Osmana
Pośrodku: drewno inkrustowane masą perłową, otaczająca balustrada i aksamitna narzuta haftowana metalową nicią. Narzutę i kratę odnowiono w 2004 r.
17 sarkofagów, pięć z ustaloną tożsamością zmarłych
Dotknij złotego kafelka. Kafelki nie wskazują położenia poszczególnych sarkofagów.
Osman Gazi
Pośrodku grobowca, pod aksamitną narzutą.
Alâeddin Bey
Syn Osmana. Kroniki nazywają go Alâeddin Ali.
Asporça Hatun
Żona Orhana. Jej akt z września 1323 r. wskazuje, że Osman żył.
İbrâhim
Syn Orhana i Asporçy.
Savcı Bey
Syn Murada I.
Trzy twarze, żadna z natury
Czy był sułtanem? Moneta i kazanie
Imię sułtana jest odczytywane w piątkowym kazaniu i wybijane na monetach. İbn Battûta w latach 30. XIV wieku pisze „Sultan Osmancık”. Żaden turkmeński bej w Anatolii nie przyjął jednak tytułu „największego sułtana” przed 1335 r., gdy zmarł ostatni ilchan. Inskrypcja z 1337 r. nazywa Orhana „sułtanem gazich”. Pokazaną tu srebrną monetę wybito za Orhana.
Krótkie odpowiedzi
Czy Osman I był sułtanem?
Źródła używają różnych słów. Pachymeres pisze o dowódcy najazdów z pogranicza. İbn Battûta w latach 30. XIV wieku pisze „Sultan Osmancık”. Żaden turkmeński bej w Anatolii nie przyjął tytułu „największego sułtana” przed 1335 r., a inskrypcja z 1337 r. nazywa jego syna Orhana „sułtanem gazich”. Późniejsza tradycja osmańska uznaje Osmana za pierwszego władcę dynastii.
Kiedy powstało państwo osmańskie?
Tradycyjna data to 1299, pochodząca z dawnej opowieści kronikarskiej. İnalcık uznaje bitwę pod Bapheus, 27.07.1302 — pierwszą datę ze źródła z epoki Osmana — za datę, którą można przyjąć jako początek dynastii. Obie daty są w użyciu.
Czy Mal Hatun była córką szejka Edebâli?
Tak twierdzi Âşıkpaşazâde w 1484 r. Akt z Mekece z marca 1324 r. wymienia ją jako córkę Ömer Beya i pewne jest, że nie była córką Edebâli.
Jak wyglądał Osman?
Nie jest znany żaden wizerunek wykonany za jego życia. Trzy znane twarze powstały co najmniej 225 lat po jego śmierci: miniatura z 1579/80 r., obraz z kręgu Paola Veronesego i rycina Laurence’a Johnsona z 1603 r. do historii Turków Knollesa.
Gdzie pochowano Osmana?
W Bursie, w grobowcu w Tophane, który sułtan Abdülaziz kazał wznieść w 1863 r. Obok znajduje się grobowiec jego syna Orhana. Symboliczny grób (makam) Osmana jest też w Söğüt, na zewnątrz grobowca Ertuğrula.
Źródła
Otwórz listę źródeł
- Osman I, Halil İnalcık — TDV İslâm Ansiklopedisi, wydanie drukowane z 2007 r., sprawdzono 20.10.2026
- Orhan, Halil İnalcık — TDV İslâm Ansiklopedisi, wydanie drukowane z 2007 r., sprawdzono 20.10.2026
- Mal Hatun, Feridun Emecen — TDV İslâm Ansiklopedisi, wydanie drukowane z 2019 r., sprawdzono 20.10.2026
- Edebâli, Kamil Şahin — TDV İslâm Ansiklopedisi, wydanie drukowane z 1994 r., sprawdzono 20.10.2026
- Ertuğrul Gazi, Fahameddin Başar — TDV İslâm Ansiklopedisi, wydanie drukowane z 1995 r., sprawdzono 20.10.2026
- Kayı, Faruk Sümer — TDV İslâm Ansiklopedisi, wydanie drukowane z 2022 r., sprawdzono 20.10.2026
- Pachymeres, Georgios, Levent Kayapınar — TDV İslâm Ansiklopedisi, wydanie drukowane z 2007 r., sprawdzono 20.10.2026
- Âşıkpaşazâde, Abdülkadir Özcan — TDV İslâm Ansiklopedisi, wydanie drukowane z 1991 r., sprawdzono 20.10.2026
- Neşrî, Abdülkadir Özcan — TDV İslâm Ansiklopedisi, wydanie drukowane z 2007 r., sprawdzono 20.10.2026
- Oruç b. Âdil, Abdülkadir Özcan — TDV İslâm Ansiklopedisi, wydanie drukowane z 2007 r., sprawdzono 20.10.2026
- Wittek, Paul, Turgut Akpınar — TDV İslâm Ansiklopedisi, wydanie drukowane z 2013 r., sprawdzono 20.10.2026
- İbn Battûta, A. Said Aykut — TDV İslâm Ansiklopedisi, wydanie drukowane z 1999 r., sprawdzono 20.10.2026
- Osman Gazi Türbesi, Doğan Yavaş — TDV İslâm Ansiklopedisi, wydanie drukowane z 2007 r., sprawdzono 20.10.2026
- Osman Gazi Türbesi – Bursa — Kültür Portalı, Ministerstwo Kultury i Turystyki, kulturportali.gov.tr, sprawdzono 23.10.2026
- Ertuğrul Gazi Türbesi – Bilecik — Kültür Portalı, Ministerstwo Kultury i Turystyki (tekst dyrekcji prowincjonalnej w Bilecik), kulturportali.gov.tr, sprawdzono 23.10.2026
- Şeyh Edebali Türbesi – Bilecik — Kültür Portalı, Ministerstwo Kultury i Turystyki, kulturportali.gov.tr, sprawdzono 23.10.2026
- Portret van sultan Osman I (RP-P-1905-4914) — Rijksmuseum, rycina Laurence’a Johnsona do historii Turków Richarda Knollesa, wydanej w Londynie przez Adama Islipa, 1603, domena publiczna, sprawdzono 20.10.2026
- Türbeler — Prowincjonalna Dyrekcja Kultury i Turystyki w Bursie, bursa.ktb.gov.tr, sprawdzono 20.10.2026
- Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşiv Rehberi — Generalna Dyrekcja Fundacji, cdn.vgm.gov.tr, wpis Asporçe Hatun (723 / 1323), sprawdzono 20.10.2026
