Yunus Emre Şiirleri: Özgün Metinleri ve Bugünkü Türkçeleriyle Sekiz Şiir

‘Işkun aldı benden beniAşkın beni benden aldı:

Bana seni gerek senibana sen gereksin, yalnız sen.

Ben yanaram düni güniGece gündüz yanıyorum:

Bana seni gerek senibana sen gereksin, yalnız sen.

Ne varlıga sevinüremNe varlık beni sevindirir,

Ne yokluga yirinüremne yokluk beni üzer;

‘Işkunıla avınuramtek avuntum senin aşkın:

Bana seni gerek senibana sen gereksin, yalnız sen.

‘Işkun ‘âşıklar öldürürAşkın, seni sevenleri öldürür,

‘Işk denizine taldururonları aşk denizine daldırır

Tecellîyile toldururve kendini göstererek içlerini doldurur:

Bana seni gerek senibana sen gereksin, yalnız sen.

‘Işkun zencîrini üzemAşkının zincirini koparayım,

Delü olam taga düşemdeli olup dağlara düşeyim;

Sensin dün ü gün endîşemgece gündüz tek düşüncem sensin:

Bana seni gerek senibana sen gereksin, yalnız sen.

Eger beni öldürelerBeni öldürseler

Külüm göge savuralarve külümü göğe savursalar,

Topragum anda çaguratoprağım orada seslenir:

Bana seni gerek senibana sen gereksin, yalnız sen.

Sûfîlere sohbet gerekSufilere sohbet gerek,

Ahîlere âhret gerekAhilere öbür dünya gerek,

Mecnûn'lara Leylâ gerekher Mecnun’a bir Leyla gerek:

Bana seni gerek senibana sen gereksin, yalnız sen.

Ne Tamu'da yir eyledümNe cehennemde kendime yer edindim,

Ne Uçmak'da köşk bagladumne cennette köşk kurdum;

Senün içün çok agladumsenin için çok ağladım:

Bana seni gerek senibana sen gereksin, yalnız sen.

Cennet Cennet didükleriDurmadan cennet dedikleri

Bir ev ile bir kaç Hûrîbir ev ile birkaç huri;

İsteyene virgil anıisteyen alsın onu:

Bana seni gerek senibana sen gereksin, yalnız sen.

Yûsuf eger hayâlüniYusuf senin hayalini

Düşde göreydi bir gicebir gece rüyasında görseydi,

Terk ideyidi mülklerinülkelerini bırakır giderdi:

Bana seni gerek senibana sen gereksin, yalnız sen.

Yûnus çagururlar adumAdımı Yunus diye çağırırlar;

Gün geçdükçe artar odumgün geçtikçe ateşim büyür.

İki cihânda maksûdumİki dünyada tek dileğim:

Bana seni gerek senibana sen gereksin, yalnız sen.

Hak cihâna toludur kimsene Hakk'ı bilmezTanrı dünyayı doldurmuş, yine de kimse Tanrı’yı bilmez.

Anı sen senden iste o senden ayru olmazOnu kendi içinde ara: o senden hiç ayrı değildir.

Dünyâyı inanursın rızka benümdür dirsinDünyaya güvenir, “bu ekmek benim” dersin.

Niçün yalan söylersin çün hîç didügün olmazNeden yalan söylersin, dediğin hiçbir şey çıkmazken?

Âhret yavlak ırakdur togrulık key yarakdurÖbür dünya çok uzak; dürüstlük o yolun azığıdır.

Ayrulık sarp firâkdur hîç giden girü gelmezAyrılık çetin bir ayrılıktır: giden bir daha dönmez.

Dünyâya gelen göçer bir bir şerbetin içerDünyaya gelen göçüp gider, herkes sırayla o şerbeti içer.

Bu bir köpridür geçer câhiller anı bilmezBu bir köprüdür, geçilip gidilir: cahiller bunu bilmez.

Gelün tanşuk idelüm işi kolay tutalumGelin birbirimizi tanıyalım, işi kolay tutalım.

Sevelüm sevilelüm dünyâ kimseye kalmazSevelim, sevilelim: dünya kimseye kalmaz.

Yûnus sözin anlarsan söz ma'nîsin dinlersenYunus’un sözünü anlarsan, sözün anlamına kulak verirsen,

Sana bir ‘amel gerek bunda kimsene kalmazsana iyi işler gerek: burada kimse kalmaz.

‘İlim ‘ilim bilmekdür ‘ilim kendin bilmekdürBilgi, bilmek demektir; bilgi, insanın kendini bilmesidir.

Sen kendüni bilmezsin yâ niçe okumakdurKendini bilmiyorsan, bunca okuman ne işe yarar?

Okumakdan ma'nî ne kişi Hakk'ı bilmekdürOkumaktan amaç ne? İnsanın Tanrı’yı bilmesi.

Çün okudun bilmezsin hâ bir kurı emekdürOkuyup da bilmiyorsan, bu boşa giden bir emektir.

Okıdum bildüm dime çok tâ‘at kıldum dime“Okudum, bildim” deme; “Çok ibadet ettim” deme.

Eri Hak bilmezisen ‘abes yire yilmekdürTanrı’nın gerçek dostunu tanımıyorsan, boşuna koşup durursun.

Dört kitâbun ma'nîsi bellüdür bir elifdeDört kutsal kitabın anlamı tek bir harfte, elifte apaçıktır.

Sen elif dirsün hoca ma‘nîsi ne dimekdürSen “elif” dersin, hocam: anlamı nedir?

Yûnus Emre dir hoca gerekse var bin haccaYunus Emre der ki, hocam: dilersen bin kez hacca git;

Hepisinden eyüce bir gönüle girmekdürhepsinden iyisi bir gönle girmektir.

Bir kez gönül yıkdunısa bu kıldugun namâz degülBir kez bir gönlü kırdıysan, kıldığın bu namaz namaz değildir;

Yitmiş iki millet dahı elin yüzin yumaz degülyetmiş iki millet bir olsa elini yüzünü arıtamaz.

Erenler gelüp geçdiler dünyâyı koyup göçdilerErmişler gelip geçti, dünyayı bırakıp göçtüler.

Havâya agup uçdılar bular hümâdur kaz degülHavaya yükselip uçtular: onlar talih kuşudur, kaz değil.

Cân odur kim Hak'a ire ayak odur yola gireCan, Tanrı’ya ulaşandır; ayak, yola düşendir.

Er oldur alçakda tura yüksekden bakan göz degülGerçek insan aşağıda durandır, yukarıdan bakan göz değil.

Münkir ile müdde'îyi sayma buçuga koyanıİnkâr edeni de boş iddiacıyı da yarım adam bile sayma,

Git ahûra tak buları her kim (ki) 'âşık-bâz degülgit, ahıra bağla onları, seven olmayan herkesi.

Togrı yola gitdünise er etegin tutdunısaDoğru yoldan gittiysen, bir erin eteğine tutunduysan

Bir hayır da itdünise birine bindür az degülve bir iyilik de ettiysen, biri bin sayılır, az değil.

Yûnus bu sözleri çatar sanki balı yaga katarYunus bu sözleri dizer, sanki balı yağa katar;

Halka metâ‘ların satar yüki güherdüz tuz degülhalka mallarını satar; yükü mücevherdir, tuz değil.

Keleci bilen kişinün yüzini ag ide bir sözSöz bilen insanın yüzünü bir söz ak eder;

Sözi bişürüp diyenün işini sag ide bir sözsözünü pişirip söyleyenin işini bir söz yoluna koyar.

Söz ola kese savaşı söz ola bitüre başıOlur ki bir söz savaşı bitirir, olur ki bir söz baş yer;

Söz ola agulu aşı balıla yag ide bir sözbir söz, zehirli yemeği bala, yağa çevirir.

Kelecilerün bişürgil yaramazunı şeşürgilSözlerini pişir, yaramayanı çözüp at;

Sözün usıla düşürgil dimegil çag ide bir sözsözünü akılla tart, vakitsiz söz söyleme.

Gel ahî iy şehriyâri sözümüzi dinle bâriGel kardeşim, ey beyim, hiç değilse sözümüzü dinle:

Hezâr gevher ü dînârı kara toprag ide bir sözbir söz, binlerce mücevheri, altını kara toprak eder.

Kişi bile söz demini dimeye sözün keminiİnsan sözün vaktini bilsin, sözün kötüsünü söylemesin;

Bu cihân Cehennem'ini sekiz uçmag ide bir sözbir söz, bu dünyanın cehennemini sekiz cennete çevirir.

Yüri yüri yolunıla gâfil olma bilünileYürü, yolundan ayrılma, nefsine karşı uyanık dur;

Key sakın key dilünile cânına dâg ide bir sözdilini sakın, iyice sakın: bir söz canını dağlar.

Yûnus imdi söz yatından söyle sözi gâyetindenYunus, şimdi sözü yerinde söyle, sonuna dek söyle;

Key sakın o şeh katından seni ırag ide bir söziyi sakın: bir söz seni o Padişahın katından uzaklaştırır.

Taşdun yine deli gönül sular gibi çaglar mısınYine taştın, deli gönül: sular gibi çağlayacak mısın?

Akdun yine kanlu yaşum yollarumı baglar mısınYine aktın, kanlı gözyaşım: yollarımı kesecek misin?

N'idem elüm irmez yâre bulınmaz derdüme çâreNe yapayım? Elim sevdiğime yetişmez, derdime çare yok;

Oldum ilümden âvâre beni bunda egler misinyurdumdan uzakta yolunu yitirdim: beni burada mı tutacaksın?

Yavu kıldım ben yoldaşı onulmaz bagrumun başıYol arkadaşımı yitirdim, bağrımdaki yara kapanmaz;

Gözlerümün kanlu yaşı ırmag olup çaglar mısıngözlerimin kanlı yaşı, ırmak olup çağlayacak mısın?

Ben toprak oldum yoluna sen aşuru gözedürsinBen yoluna toprak oldum, sen ise uzaktan bakıyorsun;

Şu karşuma gögüs gerüp taş bagırlu taglar mısıntaş yürekli dağlar, karşıma göğüs gerip dikilecek misiniz?

Harâmî gibi yoluma arkurı inen karlu tagYoluma eşkıya gibi enlemesine inen karlı dağ,

Ben yârümden ayru düşdüm sen yolumı baglar mısınben sevdiğimden ayrı düştüm: sen de mi yolumu keseceksin?

Karlu taglarun başında salkım salkım olan bulutKarlı dağların doruğunda salkım salkım duran bulut,

Saçun çözüp benüm içün yaşın yaşın aglar mısınsaçını çözüp benim için sel gibi ağlar mısın?

Esridi Yûnus'un cânı yoldayım illerüm kanıYunus’un canı kendinden geçti: yollardayım, yurdum nerede?

Yûnus düşde gördi seni sayru mısın saglar mısınYunus seni rüyasında gördü: hasta mısın, iyi misin?

Sabâhın sinlere vardum gördüm cümle ölmiş yaturSabah mezarlığa vardım, gördüm ki hepsi ölmüş yatıyor;

Her biri bî-çâre olup ‘ömrin yavı kılmış yaturher biri çaresiz, ömrünü yitirmiş yatıyor.

Vardum bunlarun katına bakdum ecel heybetineYanlarına vardım, ölümün korkunç yüzüne baktım:

Niçe yigit murâdına irememiş ölmiş yaturnice genç, dileğine kavuşamadan ölmüş yatıyor.

Yimiş kurd kuş bunı keler niçelerün bagrın delerBöcekler, kuşlar, kertenkeleler onları yemiş, nicesinin göğsünü deler;

Şol ufacık nâ-resteler gül gibice solmış yaturo küçücük çocuklar gül gibi solmuş yatıyor.

Topraga düşmiş tenleri Hakk'a ulaşmış cânlarıBedenleri toprağa düşmüş, canları Tanrı’ya ulaşmış;

Görmez misin sen bunları nevbet bize gelmiş yaturgörmüyor musun onları? Yatıyorlar: sıra bize gelmiş.

Esilmiş incü dişleri dökilmiş saru saçlarıİnci dişleri düşmüş, sarı saçları dökülmüş;

Bitmiş kamu teşvişleri Hak varlıgın almış yaturbütün dertleri bitmiş: Tanrı varlıklarını geri almış.

Gitmiş gözünün karası hîç işi yokdur turasıGözlerinin karası gitmiş, kalmak için bir işleri yok;

Kefen bizinün pâresi sünüge sarılmış yaturkefen bezinden bir parça kemiklerine dolanmış yatıyor.

Yûnus ‘âkilisen bunda mülke sûret bezemegilYunus, aklın varsa burada malını mülkünü süsleme:

Mülke sûret bezeyenler kara toprak olmış yaturmalını mülkünü süsleyenler kara toprak olmuş yatıyor.

Çıkdum erik talına anda yidüm üzümiErik dalına çıktım, orada üzüm yedim;

Bostân ıssı kakıyup dir ne yirsün kozumıbostanın sahibi kızıp dedi: “Ne yiyorsun cevizimi?”

Kerpîç koydum kazgana poyrazıla kaynatdumKazana kerpiç koydum, poyrazla kaynattım;

Nedür diyü sorana bandum virdüm özini“Bu ne?” diye sorana, banıp suyundan verdim.

İplik virdüm Çulhâya sarup yumak itmemişDokumacıya iplik verdim, sarıp yumak bile yapmamış,

Becid becid ısmarlar gelsün alsun beziniüstelik durmadan haber yollar: “Gelsin, bezini alsın.”

Bir serçenün kanadın kırk kanluya yükletdümBir serçenin kanadını kırk kağnıya yükledim;

Çifti dahı çekmedi kaldı şöyle yazılıbir çift öküz bile çekemedi, öylece ovada kaldı.

Bir sinek bir kartalı kaldurup urdı yireBir sinek bir kartalı kaldırıp yere çaldı;

Yalan degül gerçekdür ben de gördüm tozınıyalan değil, gerçek: tozunu ben de gördüm.

Balık kavaga çıkmış zift turşısın yimegeBalık, zift turşusu yemek için kavağa çıkmış;

Leylek koduk togurmış bak a şunun sözinileylek bir sıpa doğurmuş: şunun sözüne bak hele!

Bir küt ile güreşdüm elsüz ayagum aldıEli ayağı olmayan biriyle güreştim: elsiz olan ayaklarımı kaptı;

Güreşüp basamadum göyündürdi özümigüreştim, onu yenemedim; içimi yaktı.

Kâf Tagı'ndan bir taşı şöyle atdılar banaKaf Dağı’ndan bana bir taş attılar,

Öylelik yire düşdi bozayazdı yüzümiyere öyle sert düştü ki az kalsın yüzümü bozuyordu.

Gözsüze fısıldadum sagır sözüm işitmişKöre fısıldadım, sözümü sağır duymuş;

Dilsüz çagırup söyler dilümdeki sözümidili olmayan, dilimin ucundaki sözü bağırarak söylüyor.

Bir öküz bogazladum kakıldum sere kodumBir öküz kestim, etini kurutup serdim;

Öküz ıssı geldi eydür bogazladun kazumıöküzün sahibi gelip dedi: “Kazımı kesmişsin!”

Ugrulık yapdum ana bühtân eyledi banaBen ondan çaldım, o bana iftira etti;

Bir çerçi geldi eydür kanı aldun gözgümibir seyyar satıcı gelip dedi: “Hani benden aldığın ayna?”

Tosbagaya ugradum gözsüzsepek yoldaşıBir kaplumbağaya rastladım, köstebeğin yol arkadaşı;

Sordum sefer kancaru Kayserî'ye ‘aziminereye gittiğini sordum: Kayseri’ye gidiyormuş.

Yûnus bir söz söylemiş hîç bir söze benzemezYunus bir söz söylemiş, hiçbir söze benzemez:

Münâfıklar elinden örter ma‘nî yüzinianlamının yüzünü ikiyüzlülerden gizler.