İçindekiler
Sultan V. Murat, Mason Locası’na katılan tek padişah olması ve Osmanlı İmparatorluğu tarihindeki en kısa saltanat süresine sahip olmasıyla en çok tartışılan padişahlardan biri olarak kabul edilir.
Sultan V. Murad sadece 93 gün (30 Mayıs 1876 – 31 Ağustos 1876) iktidarda kaldı ve amcası Sultan Abdülaziz’in trajik ölümünün ardından yaşadığı ağır sinir krizi nedeniyle görevden alındı.
Sultan V. Murat’ın Soyu ve Ailesi
Babası Sultan Abdülmecid olan V. Murad’ın Ertuğrul Gazi’ye kadar olan soy ağacı şu şekildedir:
Ertuğrul Gazi oğlu Osman Gazi oğlu Orhan Gazi oğlu I. Murad oğlu I. Bayezit oğlu Mehmed Çelebi oğlu II. Murad oğlu Fatih Sultan Mehmed oğlu II. Bayezıt oğlu Yavuz Sultan Selim oğlu Sultan Süleyman oğlu II. Selim oğlu III. Murad oğlu III. Mehmed oğlu Ahmed oğlu İbrahim oğlu IV. Mehmed oğlu III. Ahmed oğlu Abdülhamid oğlu II. Mahmud oğlu Abdülmecid oğlu Sultan Murad’dır.
Sultan 5. Murat’ın Erken Hayatı ve Eğitimi
Sultan V. Murad, Çırağan Sarayı’nda büyümüş; Fransızca ve piyanonun yanı sıra Kuran-ı Kerim, Osmanlıca ve hadis gibi geleneksel dersleri de içeren kapsamlı bir Osmanlı eğitimi almıştır.
Padişah ayrıca Fransız edebiyatı ve Türk belagatında da eğitim görmüş, şiir ve müziğe büyük bir yeteneği olan bir zattır. Günümüzde yapılan araştırmalar, özellikle müzik tarihçisi Dr. Emre Aracı‘nın çalışmaları, Sultan V. Murad’ın vals, polka ve galop formlarında yüzlerce batı müziği eseri bestelediğini ortaya koymuştur.
Genç şehzadenin mimariye ve sanata olan ilgisi, Topkapı Sarayı’nda yaptırdığı restorasyonlar ve değişikliklerle de kendini göstermiştir. Bazı kaynaklara göre, Şehzade Murad uzun süre düşüncelere dalar, zaman zaman karamsar bir ruh haline bürünürdü.
Şehzade, amcası Sultan Abdülaziz ile birlikte Mısır ve Avrupa gezisine katılmış, Batılılaşmaya meyilli fikirleri nedeniyle III. Napolyon ve Kraliçe Victoria’ya hayranlık duymuştur.
Masonluğu ve Siyasi İlişkileri
Şehzade Murad, Jön Türkler Cemiyeti ile temasa geçerek özel olarak Masonlar Cemiyeti’ne katılmıştır. 1872 yılında İstanbul’daki Proodos (Terakki) Locası‘na kabul edilmiştir.
Sultan V. Murat, Osmanlı hanedanının Masonluğa katılan ilk üyesi olmuş ve ülkede Türkçe ritüellerin uygulanacağı ” Envar-ı Şarkiye” (Doğu Işıkları) adında ayrı bir Mason şubesi kurulmasını önermiştir. Bu süreçte Fransız hukukçu ve Mason Louis Amiable ile anayasal fikirler üzerine görüşmeler yapmıştır.
Sultan Abdülaziz, Şehzade Murad’ın üzerindeki kontrolünü sıkılaştırarak halkla temasını kısıtlamış, dışarı çıkmak istediğinde ancak kapalı bir vagonda seyahat etmesine izin vermiştir. Şehzade Murad, Louis Amiable’dan iktidara geldikten sonra uygulayacağı bir anayasa taslağı hazırlamasını istemiştir.
Sultan V. Murad’ın 93 Günlük Saltanatı
Sultan V. Murat, anayasa yanlılarıyla işbirliği yapan bürokratların amcası Sultan Abdülaziz’i tahttan indirmesinin ardından iktidara gelmiştir.
Ancak tahta çıkış süreci oldukça travmatik olmuştur. İktidara geldiği ilk günlerde amcasının şüpheli ölümü ve ardından yaşanan olaylar nedeniyle şiddetli bir şok yaşamış ve ruh sağlığı bozulmuştur.
Padişahın durumu, görevlerini yerine getirmesine engel olmaya başlamıştır. Hükümet, kılıç kuşanma merasimini ertelemek zorunda kalmış ve yabancı büyükelçiler güven mektuplarını sunamamışlardır. Padişahın durumunu incelemek için dönemin ünlü Avusturyalı psikiyatristi Dr. Maximilian Leidesdorf ve İtalyan doktor Luigi Capoleone İstanbul’a çağrılmıştır.
Dr. Leidesdorf, Sultan V. Murad’ın yaşadığı olaylar nedeniyle ciddi bir sinirsel çöküntü yaşadığını rapor etmiştir. Devlet adamları, bu durum karşısında Şehzade II. Abdülhamid’e yönelerek saltanatı devralmasını istemişlerdir.
Şeyhülislam’dan alınan fetva ile Sultan V. Murad, akli dengesinin yerinde olmadığı gerekçesiyle 31 Ağustos 1876’da tahttan indirilmiştir. Böylece sadece 93 gün ile Osmanlı tarihinin en kısa hüküm süren padişahı olmuştur.
Çırağan Sarayı’ndaki Hapis Hayatı
Tahttan indirildikten sonra ailesiyle birlikte Çırağan Sarayı’na kapatılan V. Murad, burada tam 28 yıl boyunca tecrit altında yaşamıştır. Hapsedilmesinin ilk dönemlerinde zihinsel sağlığını büyük ölçüde geri kazanmıştır.
Onu tekrar tahta çıkarmak için birkaç girişimde bulunulmuştur; bunların en meşhuru 1878’deki Ali Suavi Olayı‘dır (Çırağan Vakası). Ancak bu girişim başarısızlıkla sonuçlanmış ve II. Abdülhamid’in güvenlik önlemlerini daha da sıkılaştırmasına neden olmuştur.
Sultan V. Murad’ın Vefatı ve Mirası
Şeker hastası olan Sultan Murad, 29 Ağustos 1904 tarihinde Çırağan Sarayı’nda vefat etmiştir. Cenazesi sessiz sedasız kaldırılmış, Topkapı Sarayı’nda yıkandıktan sonra Hidayet Camii’ne götürülmüştür.
Ayrıca bakınız: Enderun Mektebi
Cenaze namazının ardından, Yeni Cami Külliyesi içerisindeki Cedid Havatin Türbesi‘ne, annesi Şevkefza Sultan’ın yanına defnedilmiştir. 2024 yılı, vefatının 120. yıl dönümü olarak çeşitli akademik ve kültürel etkinliklerle anılmıştır.
Sultan V. Murad Mason Cemiyeti’ne katıldı mı?
Evet, Sultan V. Murad, Osmanlı hanedanında Masonluğa katılan tek padişahtır. 1872 yılında Proodos Locası’na girmiş ve Envar-ı Şarkiye adında bir loca kurulmasını önermiştir.
