Ludność turecka w Niemczech: liczby, historia, obywatelstwo

Na 31.12.2025 centralny rejestr cudzoziemców w Niemczech (Ausländerzentralregister) obejmował 1 520 400 osób z obywatelstwem tureckim i bez obywatelstwa niemieckiego. Mikrospis (Mikrozensus), coroczne badanie reprezentacyjne około 1% ludności, wykazał w 2025 roku 2 648 000 osób z historią imigracji związaną z Turcją. Jeden pomiar dotyczy paszportu; drugi — imigrantów i ich dzieci. Oba pochodzą z Federalnego Urzędu Statystycznego (Destatis). Poniżej: liczby z definicjami oraz daty, od umowy o werbunku z 1961 roku po ustawy o obywatelstwie z 2000 i 2024 roku.

Pięć zestawień: kto wlicza się do której liczby

Federalny Urząd Statystyczny (Destatis) w Wiesbaden publikuje kilka zestawień, które czytelnicy uznają za „liczbę Turków w Niemczech”. Odpowiadają na różne pytania, więc dana osoba może wliczać się do jednego, a do innego już nie. Narzędzie powyżej pokazuje, jak to działa; ten rozdział podaje liczby.

Zestawienia częściowo się pokrywają i nie wolno ich sumować. Obywatel Turcji, który przybył z Turcji, wlicza się do pierwszych czterech. Niemiec urodzony w Niemczech z dwojga rodziców, którzy przybyli z Turcji, wlicza się do zestawienia historii imigracji i starszego zestawienia. Niemiec, który ma też obywatelstwo tureckie, nie wlicza się do 1 520 400 osób z rejestru; mikrospis wykazał w 2025 roku 389 000 takich osób.

Mikrospis obejmuje co roku około 1% ludności, opiera się na deklaracjach badanych i dotyczy prywatnych gospodarstw domowych, a nie obiektów zbiorowego zakwaterowania. Dane za 2025 rok to pierwsze wyniki. Liczba z rejestru to stan zarejestrowanych osób w jednym dniu.

1961: dlaczego dwa państwa podpisały umowę

Gospodarka Niemiec Zachodnich szybko rosła w latach 50. XX wieku. W 1960 roku około 150 000 osób szukało pracy, a około 650 000 stanowisk było nieobsadzonych. Do 1961 roku część niedoboru uzupełniali pracownicy opuszczający Niemcy Wschodnie; zbudowany wówczas mur berliński zakończył ten napływ. Werbunek za granicą rozpoczął się od Włoch w 1955 roku (bpb).

Droga do 1961 roku

1955

Podpisano pierwszą umowę o werbunku — z Włochami.

1960

Umowy z Hiszpanią i Grecją. Tureckie gazety podają, że Niemcy Zachodnie chcą zwerbować 15 000 tureckich pracowników do zakładów Forda w Kolonii; zainteresowanie jest duże.

Turcja

Od połowy lat 50. XX wieku kraj znajdował się w poważnym kryzysie gospodarczym, z bardzo wysokim bezrobociem.

1961

Następnie zawarto umowę z Turcją. Później przyszła kolej na Maroko, Portugalię, Tunezję i Jugosławię.

bpb, strony z 24.10.2011 i 27.10.2021 · sprawdzono 27.10.2026 · strona bpb

O tym, kto pierwszy wystąpił z propozycją, bpb (Stefan Luft, 05.08.2014) pisze, że inicjatywa wyszła od Turcji, która mierzyła się z wysokim bezrobociem i wzrostem liczby ludności. Rządy Niemiec Zachodnich początkowo nie widziały potrzeby umowy z Turcją i zgodziły się ze względów polityki zagranicznej: Turcja strzegła południowo-wschodniej flanki NATO.

Co ustalał tekst z 1961 roku

Forma

Wymiana not z 30.10.1961, z mocą od 01.09.1961. Umowa obowiązywała przez rok i odnawiała się co roku, chyba że jedna ze stron wypowiedziała ją trzy miesiące wcześniej.

Umowa

Sporządzana po niemiecku i turecku. Pracownicy zwykle wyjeżdżali ze Stambułu.

Dokumenty

Legitimationskarte, dokument tożsamości zastępujący zezwolenie na pracę, ważny najwyżej rok.

Kontrole

Bezpłatne badanie lekarskie. Pracodawcom nie przedstawiano osób z karą pozbawienia wolności w rejestrze karnym.

Limit

Bez zezwolenia na pobyt po przekroczeniu łącznie dwóch lat. Nie wspomniano o łączeniu rodzin.

bpb, tekst not dyplomatycznych (strona z 24.10.2011) · sprawdzono 27.10.2026 · tekst

1. Dwa urzędyPo stronie niemieckiej działał federalny urząd pracy (Bundesanstalt für Arbeitsvermittlung und Arbeitslosenversicherung), z biurem łącznikowym w Turcji. Po stronie tureckiej — Türkische Anstalt für Arbeits- und Arbeitervermittlung, turecki urząd pośrednictwa pracy.
2. Przed podróżąBadanie lekarskie, umowa w dwóch językach i Legitimationskarte. Niektórzy pracownicy porównywali później badanie z komisją lekarską przy poborze do wojska (bpb, 27.10.2021).
3. Po przyjeździeW ciągu trzech dni: zgłoszenie się do miejscowego urzędu meldunkowego (Meldebehörde) i złożenie wniosku o zezwolenie na pobyt.

1964–1983: od dwóch lat do osiedlenia się

Umowy opierały się na zasadzie rotacji: po zakończeniu pobytu pracownicy mieli wracać do kraju, a ich miejsce zajmować inni. Wielu pracodawców szybko od tego odeszło, aby zatrzymać wyszkolonych pracowników (bpb, 27.10.2021). Zwerbowanych pracowników nazywano gastarbeiterami („Gastarbeiter”), czyli pracownikami gościnnymi.

1. 1964Podpisano zmienioną umowę bez limitu dwóch lat, na wniosek niemieckich organizacji pracodawców i rządu tureckiego (bpb, 05.08.2014).
2. 1968–1971Liczba tureckich pracowników potroiła się, ze 152 900 do 453 100. Na początku 1972 roku tureccy pracownicy stali się liczniejsi od włoskich wśród zwerbowanych pracowników (bpb).
3. Listopad 1973Po kryzysie naftowym rząd federalny wprowadził wstrzymanie werbunku (Anwerbestopp), czyli zaprzestanie rekrutacji pracowników z państw spoza Wspólnoty Europejskiej. Tureccy pracownicy: 605 000 w 1973 roku i 578 000 w 1980 roku (bpb).
4. 1974–1980Łączenie rodzin (Familiennachzug) zyskało na znaczeniu: kilkaset tysięcy członków rodzin, głównie kobiet i dzieci, przeniosło się do Niemiec (bpb, 27.10.2021). Liczba tureckich dzieci poniżej 15 lat do 1979 roku podwoiła się do około 420 000.
5. 28.11.1983Ustawa o pomocy w powrocie (Rückkehrhilfegesetz) oferowała zagranicznym pracownikom ograniczoną czasowo wypłatę za opuszczenie Niemiec na stałe, jeśli na przykład stracili pracę wskutek zamknięcia lub upadłości zakładu albo pracowali w skróconym wymiarze. Celem było odciążenie rynku pracy (bpb, Deutschland-Chronik).

Obywatele Turcji: rok po roku

Destatis liczy osoby w Ausländerzentralregister na 31 grudnia każdego roku. Każdy poniższy pasek zaczyna się od zera, więc jego długość odzwierciedla rzeczywistą liczbę.

1. 20141 527 118
2. 20151 506 113 −21 005
3. 20161 492 580 −13 533
4. 20171 483 515 −9 065
5. 20181 476 410 −7 105
6. 20191 472 390 −4 020
7. 20201 461 910 −10 480
8. 20211 458 360 −3 550
9. 20221 487 110 +28 750
10. 20231 548 095 +60 985
11. 20241 544 480 −3 615
12. 20251 520 400 −24 080

Mała liczba to zmiana względem poprzedniego roku. Przez dwanaście lat liczba mieściła się między 1 458 360 (2021) a 1 548 095 (2023). Wzrosła w 2022 i 2023 roku, a spadła w 2024 i 2025 roku. Osoba, która uzyskuje obywatelstwo niemieckie, wypada z tego zestawienia, nawet jeśli zachowuje obywatelstwo tureckie, ponieważ Niemcy, którzy mają też obce obywatelstwo, nie są liczeni jako cudzoziemcy.

• 30,7 roku to średni czas pobytu w Niemczech obywateli Turcji z rejestru. Dla wszystkich cudzoziemców wynosi on 14,8 roku. Około 1,01 miliona mieszka tu od co najmniej 25 lat.
• 47,7 roku to średni wiek, wobec 38,2 roku dla wszystkich cudzoziemców. 261 370 osób ma co najmniej 65 lat, a 89 855 jest poniżej 18 lat. 47,6% to kobiety.
• 1 113 815 urodziło się w Turcji (73,3%), a 345 695 w Niemczech (22,7%); 46 230 przypisano do innych lub nieznanych państw urodzenia.

Starsze, zaokrąglone liczby pochodzą z bpb (05.08.2014): około 1,0 miliona obywateli Turcji w 1974 roku, 1,2 miliona w 1978 roku i 2,1 miliona w 1998 roku. W latach 2000–2003 uporządkowano rejestr, co zmniejszyło ogólną liczbę cudzoziemców o 617 750 osób, czyli 8,4% (Destatis).

Gdzie w Niemczech: kraje związkowe i miasta

Niemcy mają szesnaście krajów związkowych (Land, l. mn. Länder). Berlin, Hamburg i Brema to miasta będące jednocześnie krajami związkowymi. Paski pokazują obywateli Turcji w rejestrze na 31.12.2025, w kolejności według liczby.

1. Nadrenia Północna-Westfalia483 035
2. Badenia-Wirtembergia265 975
3. Bawaria193 605
4. Hesja166 045
5. Berlin112 480
6. Dolna Saksonia94 475
7. Nadrenia-Palatynat62 250
8. Hamburg46 050
9. Szlezwik-Holsztyn30 525
10. Brema23 730
11. Kraj Saary10 440
12. Saksonia9 675
13. Brandenburgia6 900
14. Saksonia-Anhalt6 120
15. Turyngia5 535
16. Meklemburgia-Pomorze Przednie3 565

Nadrenia Północna-Westfalia (NRW), kraj związkowy Kolonii, Duisburga i Dortmundu, obejmowała 483 035 spośród 1 520 405 osób w danych dla krajów związkowych. Destatis podaje te liczby zaokrąglone do wielokrotności 5, więc sumują się do 1 520 405, a nie 1 520 400.

Miasta. Destatis wymienia miasta, w których obywatelstwo tureckie należy do pięciu najczęstszych obcych obywatelstw. Mała liczba to udział wśród cudzoziemców danego miasta; Berlin, Hamburg i Brema są na liście powyżej.

1. Kolonia49 100 20,9%
2. Monachium40 710 7,6%
3. Duisburg32 025 24,4%
4. Frankfurt nad Menem24 740 9,6%
5. Dortmund21 025 14,3%
6. Gelsenkirchen19 730 25,8%
7. Stuttgart17 980 10,3%
8. Essen16 115 11,8%
9. Mannheim16 085 16,5%
10. Norymberga15 885 10,1%
11. Düsseldorf14 530 7,6%
12. Bielefeld11 625 16,6%
13. Wuppertal11 380 11,9%

Obywatelstwo: 2000, 2014, 2024

Trzy daty zmieniły zasady uzyskania obywatelstwa niemieckiego. Poniższy tekst podaje, co przewiduje każda ustawa i od kiedy. Szczegóły dla obywateli Turcji zawiera niemieckojęzyczny poradnik o podwójnym obywatelstwie.

1. 01.01.2000Weszła w życie ustawa reformująca prawo o obywatelstwie (Gesetz zur Reform des Staatsangehörigkeitsrechts) z 15.07.1999. Obok pochodzenia (ius sanguinis) wprowadziła zasadę miejsca urodzenia (ius soli): pod pewnymi warunkami dziecko urodzone w Niemczech z cudzoziemskich rodziców może uzyskać obywatelstwo niemieckie. Okres legalnego pobytu dający prawo do naturalizacji (Einbürgerung) skrócono z 15 do 8 lat (bpb, dane Destatis).
2. 20.12.2014Dzieci, które nabyły obywatelstwo niemieckie przez urodzenie w Niemczech i tu dorastały, nie muszą już wybierać między nim a obywatelstwem rodziców — to dawny obowiązek wyboru (Optionspflicht). Pozostał on dla osób, które nie dorastały w Niemczech (bpb).
3. 27.06.2024Weszła w życie ustawa modernizująca prawo o obywatelstwie (Gesetz zur Modernisierung des Staatsangehörigkeitsrechts, StARModG). Naturalizacja jest możliwa po 5 latach zamiast 8 (§ 10 StAG), a wcześniejsze obywatelstwo można co do zasady zachować. Ścieżka dla osób ze szczególnymi osiągnięciami integracyjnymi pozwalała skrócić okres do 3 lat; usunięto ją z ustawy pod koniec października 2025 roku (Destatis).

Naturalizacje osób z obywatelstwem tureckim w wybranych latach. Mała liczba to udział we wszystkich naturalizacjach w danym roku, tam gdzie podaje go źródło. Lata 2000 i 2009 pochodzą z bpb na podstawie danych Destatis; lata 2021–2025 — z Destatis.

1. 200082 900 44,4% ogółu
2. 200924 600 25,6% ogółu
3. 202112 245
4. 202214 265
5. 202310 735
6. 202422 525 8% ogółu
7. 202534 185 10,3% ogółu

• 24,1 roku to średni czas pobytu w Niemczech osób naturalizowanych w 2025 roku (2024: 23,1 roku; wszystkie obywatelstwa w 2025: 12,4 roku).
• 53 300 wniosków złożyły osoby z obywatelstwem tureckim w 2025 roku, 11% wszystkich 467 400 wniosków. Destatis po raz pierwszy liczy wnioski za 2025 rok; dane są wstępne.
• 1 410 spośród 10 735 (13,1%) osób naturalizowanych w 2023 roku zachowało obywatelstwo tureckie. Od ustawy z 2024 roku statystyki nie rejestrują już, czy wcześniejsze obywatelstwo zostało zachowane.
• Według krajów związkowych w 2025 roku: Nadrenia Północna-Westfalia 11 179, Bawaria 6 495, Badenia-Wirtembergia 5 102, Berlin 4 099 i Dolna Saksonia 2 076 (Destatis).

Strona turecka: co państwo oferuje za granicą

Tureckie strony państwowe opisują cztery sprawy istotne dla obywateli Turcji w Niemczech i osób, które zrzekły się obywatelstwa tureckiego.

Powiązane poradniki w tym serwisie:

Podwójne obywatelstwo

Doppelte Staatsbürgerschaft Deutschland–Türkei (po niemiecku)

Paszport

Paszport turecki

Małżeństwo

Małżeństwo w Turcji

Dziedziczenie

Prawo spadkowe w Turcji

Dokumenty

Poświadczenie notarialne w Turcji (po angielsku) · Legalizacja dokumentów zagranicznych (po angielsku)

Samochód

Mit dem Auto in die Türkei (po niemiecku)

W innych krajach Europy

Turcy we Francji (po angielsku)

Krótkie odpowiedzi

Źródła i ograniczenia

Zdjęcia i mapa pochodzą z Wikimedia Commons; w każdym podpisie podano autora, datę, licencję i stronę pliku. Obraz z walizką to rysunek.

Ta strona podaje liczby i reguły tak, jak przedstawiały je wymienione wyżej strony w podanych dniach. To informacje ogólne, a nie opinia prawna o konkretnym przypadku dotyczącym obywatelstwa.