Μουράτ Ε΄: ο Οθωμανός σουλτάνος των 93 ημερών
Ο Μουράτ Ε΄ συνοπτικά: η νύχτα που έγινε σουλτάνος, οι 93 ημέρες του 1876, η καθαίρεση, το ανάκτορο Τσιραγάν και ο τεκτονισμός του.
Πίνακας περιεχομένων
Ο Μουράτ Ε΄ ήταν Οθωμανός σουλτάνος που βασίλεψε για 93 ημέρες, από τις 30.05.1876 έως τις 31.08.1876. Ανέβηκε στον θρόνο όταν απομακρύνθηκε ο θείος του, Αμπντούλ Αζίζ, και τον έχασε όταν στη θέση του τοποθετήθηκε ο αδελφός του, Αμπντούλ Χαμίτ Β΄.
Μετά την καθαίρεση, του επιτράπηκε να ζήσει στο ανάκτορο Τσιραγάν στην Κωνσταντινούπολη. Πέρασε 28 χρόνια υπό φρούρηση και πέθανε στις 29.08.1904.
Με λίγα λόγια
Σουλτάνος για 93 ημέρες το 1876, έπειτα 28 χρόνια στο ανάκτορο Τσιραγάν.
- Οι ημερομηνίες: σουλτάνος από τις 30.05.1876, καθαιρέθηκε στις 31.08.1876, 93 ημέρες αργότερα. Πέθανε στις 29.08.1904.
- Ο διάδοχός του: ο αδελφός του, Αμπντούλ Χαμίτ Β΄. Το πρώτο οθωμανικό σύνταγμα εγκρίθηκε στις 23.12.1876, επί της βασιλείας του αδελφού του.
- Τεκτονισμός: εντάχθηκε στους τέκτονες μετά τη φιλία του με τον πρίγκιπα της Ουαλίας· Τούρκοι ιστορικοί το χρονολογούν στις 23.10.1872.
- Η καθαίρεση: ένας φετφάς (μια τυπική θρησκευτική απόφαση) τον καθαίρεσε στις 31.08.1876, επικαλούμενος την υγεία του.
- Πού έζησε: στο ανάκτορο Τσιραγάν μετά την καθαίρεση. Είναι θαμμένος δίπλα στη μητέρα του, στο Νέο Τζαμί (Yeni Cami) στην Κωνσταντινούπολη.
Τρεις σουλτάνοι σε έναν χρόνο, η ράβδος του 1876
Τρεις άνδρες υπήρξαν σουλτάνοι το 1876: ο Αμπντούλ Αζίζ, ο Μουράτ Ε΄ και ο Αμπντούλ Χαμίτ Β΄. Μια ράβδος τοποθετεί και τις τρεις βασιλείες μέσα σε έναν χρόνο. Το αρσίνι (arşın) ήταν η παλιά οθωμανική ράβδος μέτρησης.
Η ράβδος του 1876
Τρεις σουλτάνοι σε μία ράβδο
Αυτή η ράβδος είναι το έτος 1876, με μία χαραγή για καθεμία από τις 366 ημέρες του. Μετακινήστε τους δύο ορειχάλκινους σφιγκτήρες για να μετρήσετε όποιο διάστημα θέλετε ή πατήστε μια καρφίτσα ή ένα κουμπί. Η κάρτα δείχνει ποιος ήταν σουλτάνος στο διάστημά σας και τα γεγονότα που σημειώνονται σε αυτό, και σας δίνει μια χρονολογημένη πρόταση για αντιγραφή.
Αμπντούλ Αζίζ150 ημέρες
Μουράτ Ε΄93 ημέρες
Αμπντούλ Χαμίτ Β΄123 ημέρες
93 ημέρες
από τις 30.05.1876 έως τις 31.08.1876
Αρχή · 30.05.1876
Σουλτάνος Μουράτ Ε΄. Η πρώτη ημέρα της βασιλείας του Μουράτ Ε΄.
Τέλος · 31.08.1876
Σουλτάνος Αμπντούλ Χαμίτ Β΄. Ημέρα διαδοχής: ο Μουράτ Ε΄ καθαιρείται και ο Αμπντούλ Χαμίτ Β΄ ανεβαίνει στον θρόνο.
Καρφίτσες στο διάστημα (5)
- 29–30.05.1876 (νύχτα) Ο Αμπντούλ Αζίζ απομακρύνεται. Ο Μουράτ μεταφέρεται από το ανάκτορο Ντολμάμπαχτσε στην Πύλη του Σερασκέρη στο Μπεγιαζίτ, όπου του ορκίζονται πίστη ως σουλτάνου. Η βασιλεία του υπολογίζεται από τις 30.05.1876.
- 04.06.1876 Ο Αμπντούλ Αζίζ, που μεταφέρθηκε στο ανάκτορο Φεριγιέ τρεις ημέρες νωρίτερα, βρίσκεται νεκρός στα δωμάτιά του.
- 15–16.06.1876 (νύχτα) Γίνεται έφοδος σε συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου στο σπίτι του Μιντχάτ Πασά και σκοτώνεται ο υπουργός Χουσεΐν Αβνί Πασάς.
- 30.08.1876 Το υπουργικό συμβούλιο αποφασίζει την καθαίρεση του Μουράτ Ε΄ και την άνοδο του αδελφού του, Αμπντούλ Χαμίτ, στον θρόνο.
- 31.08.1876 Διαβάζεται ο φετφάς της καθαίρεσης. Ο Μουράτ Ε΄ καθαιρείται έπειτα από 93 ημέρες και ο αδελφός του, Αμπντούλ Χαμίτ Β΄, ανεβαίνει στον θρόνο.
Χρονολογημένη πρόταση
Στα ελληνικά
Ο Μουράτ Ε΄ βασίλεψε για 93 ημέρες, από τις 30.05.1876 έως τις 31.08.1876 (Τουρκική Ιστορική Εταιρεία, «Osmanlı Padişahları», και η εγκυκλοπαίδεια του Τουρκικού Θρησκευτικού Ιδρύματος, λήμμα «Murad V», ελέγχθηκε στις 22.10.2026).
Στα τουρκικά
V. Murad, 30.05.1876’dan 31.08.1876’ya kadar 93 gün tahtta kaldı (Türk Tarih Kurumu, “Osmanlı Padişahları”, ve Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, “Murad V” maddesi, kontrol tarihi 22.10.2026).
Οι τρεις βασιλείες και οι εννέα καρφίτσες σε πίνακες
| Σουλτάνος | Το 1876 | Ημέρες στη ράβδο | Τι συνέβη |
|---|---|---|---|
| Σουλτάνος Αμπντούλ Αζίζ | 01.01.1876 – 29.05.1876 | 150 | Η βασιλεία του άρχισε στις 25.06.1861 και έληξε με την απομάκρυνσή του τη νύχτα 29–30.05.1876. |
| Σουλτάνος Μουράτ Ε΄ | 30.05.1876 – 31.08.1876 | 93 | Βασιλεία από τις 30.05.1876 έως τις 31.08.1876, 93 ημέρες. Το ξύλο έχει 93 χαραγές, από τις 30.05.1876 έως τις 30.08.1876, την τελευταία ημέρα πριν από την καθαίρεση. |
| Σουλτάνος Αμπντούλ Χαμίτ Β΄ | 31.08.1876 – 31.12.1876 | 123 | Ανέβηκε στον θρόνο στις 31.08.1876 και βασίλεψε έως το 1909. Ο αδελφός του, Μουράτ Ε΄, καθαιρέθηκε την ίδια ημέρα. |
| Ημερομηνία | Τι συνέβη |
|---|---|
| 10.05.1876 | Οι σπουδαστές των θρησκευτικών σχολών αρχίζουν διαδηλώσεις. Διαλύονται στις 12.05.1876, μετά την ανακοίνωση νέων διορισμών. |
| 29–30.05.1876 (νύχτα) | Ο Αμπντούλ Αζίζ απομακρύνεται. Ο Μουράτ μεταφέρεται από το ανάκτορο Ντολμάμπαχτσε στην Πύλη του Σερασκέρη στο Μπεγιαζίτ, όπου του ορκίζονται πίστη ως σουλτάνου. Η βασιλεία του υπολογίζεται από τις 30.05.1876. |
| 04.06.1876 | Ο Αμπντούλ Αζίζ, που μεταφέρθηκε στο ανάκτορο Φεριγιέ τρεις ημέρες νωρίτερα, βρίσκεται νεκρός στα δωμάτιά του. |
| 15–16.06.1876 (νύχτα) | Γίνεται έφοδος σε συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου στο σπίτι του Μιντχάτ Πασά και σκοτώνεται ο υπουργός Χουσεΐν Αβνί Πασάς. |
| 30.08.1876 | Το υπουργικό συμβούλιο αποφασίζει την καθαίρεση του Μουράτ Ε΄ και την άνοδο του αδελφού του, Αμπντούλ Χαμίτ, στον θρόνο. |
| 31.08.1876 | Διαβάζεται ο φετφάς της καθαίρεσης. Ο Μουράτ Ε΄ καθαιρείται έπειτα από 93 ημέρες και ο αδελφός του, Αμπντούλ Χαμίτ Β΄, ανεβαίνει στον θρόνο. |
| Νοέμβριος 1876 | Τέσσερα άτομα, δύο Τούρκοι και δύο ξένοι, συλλαμβάνονται ενώ προσπαθούν να μπουν στο ανάκτορο Τσιραγάν με γυναικεία ρούχα, για να μεταφέρουν τον Μουράτ Ε΄ στην Ευρώπη. |
| 23.12.1876 | Το πρώτο οθωμανικό σύνταγμα, το Kanun-ı Esasi, εγκρίνεται επί της βασιλείας του Αμπντούλ Χαμίτ Β΄. |
| 24.12.1876 | Το σύνταγμα διακηρύσσεται με αυτοκρατορικό διάταγμα (hatt-ı hümâyun). |
Πώς διαβάζεται η ράβδος. Τα τρία ξύλα κόβονται εκεί όπου ο θρόνος άλλαξε χέρια: Μουράτ Ε΄ από τις 30.05.1876, Αμπντούλ Χαμίτ Β΄ από τις 31.08.1876. Ο αριθμός ημερών μετρά τις ημέρες ανάμεσα στους δύο σφιγκτήρες, οπότε από τις 30.05.1876 έως τις 31.08.1876 είναι 93.
Ο Αμπντούλ Αζίζ ήταν θείος των άλλων δύο. Ο Μουράτ Ε΄ και ο Αμπντούλ Χαμίτ Β΄ ήταν γιοι του σουλτάνου Αμπντούλ Μετζίτ από διαφορετικές μητέρες, άρα ήταν ετεροθαλείς αδελφοί.
- Αμπντούλ Αζίζ
- Γεννήθηκε στις 08.02.1830. Ανέβηκε στον θρόνο στις 25.06.1861, σε ηλικία 31 ετών, μετά τον θάνατο του αδελφού του, Αμπντούλ Μετζίτ. Αγαπούσε την τοξοβολία, την ιππασία, το κυνήγι και πάνω απ’ όλα την πάλη, ζωγράφιζε καλά και σχεδίαζε ο ίδιος πλοία για το ναυτικό. Συνέθετε επίσης μουσική: σώζονται ένα χορευτικό κομμάτι (σιρτό) και δύο τραγούδια.
- Μουράτ Ε΄
- Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη τον Σεπτέμβριο του 1840. Σουλτάνος για 93 ημέρες.
- Αμπντούλ Χαμίτ Β΄
- Γεννήθηκε στις 21.09.1842 στην Κωνσταντινούπολη. Η μητέρα του πέθανε όταν ήταν παιδί και τον μεγάλωσε η μητριά του, Πιριστού Καντίν. Έμαθε πιάνο και αργότερα περνούσε τις ελεύθερες ώρες του σε ξυλουργικό εργαστήριο. Βασίλεψε από τις 31.08.1876 έως το 1909 και πέθανε στις 10.02.1918.
Πριν από το 1876, ο διάδοχος που διάβαζε γαλλικά
Ο Μουράτ γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη στις 21 ή 22.09.1840 και ήταν γιος του σουλτάνου Αμπντούλ Μετζίτ. Το όνομα που του δόθηκε ήταν Μεχμέτ. Μητέρα του ήταν η Σεβκιεφσέρ (γράφεται και Σεβκ-Εφζά), μια Καντίν Εφέντι (Kadın Efendi), τίτλος για σύζυγο του σουλτάνου.
Είχε καλή μόρφωση: μαθήματα τουρκικών, αραβικών, γαλλικών, οθωμανικής ιστορίας και επιστημών, καθώς και πιάνου και δυτικής μουσικής από δύο Ιταλούς δασκάλους. Αγαπούσε τη λογοτεχνία, έφερνε βιβλία από τη Γαλλία, διάβαζε τουρκικές και ξένες εφημερίδες, έγραφε επιστολές σε Ευρωπαίους πρίγκιπες και συνέθετε κομμάτια σε δυτικό ύφος.
- Σεπτέμβριος 1840
- Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη, στις 21 ή 22.09.1840.
- 25.06.1861
- Ο θείος του, Αμπντούλ Αζίζ, γίνεται σουλτάνος και ο Μουράτ ανακηρύσσεται διάδοχος.
- 1863
- Συνοδεύει τον Αμπντούλ Αζίζ στην Αίγυπτο ως διάδοχος· αναχωρούν στις 03.04.1863.
- 21.06.1867 – 07.08.1867
- Το ταξίδι στην Ευρώπη, με τον Μουράτ ξανά στο πλευρό του σουλτάνου ως διάδοχο.
Το ταξίδι του 1867
Ο Αμπντούλ Αζίζ έφυγε από την Κωνσταντινούπολη στις 21.06.1867 και επέστρεψε στις 07.08.1867. Ο Ναπολέων Γ΄ τον είχε προσκαλέσει στην Παγκόσμια Έκθεση του Παρισιού και η βασίλισσα Βικτωρία στο Λονδίνο, ενώ επισκέφθηκε επίσης το Βέλγιο, την Πρωσία και την Αυστρία. Ήταν ο πρώτος Οθωμανός σουλτάνος που ταξίδεψε στη Δυτική Ευρώπη.
Στην Αγγλία ο Μουράτ γνώρισε τον πρίγκιπα της Ουαλίας, τον μετέπειτα βασιλιά Εδουάρδο Ζ΄, και οι δύο έγιναν στενοί φίλοι.
Το αγρόκτημα και οι συγγραφείς
Περνούσε τον περισσότερο χρόνο του σε μια αγροικία στο Κουρμπαγαλί Ντερέ, στο Καντίκιοϊ, που του είχε παραχωρήσει ο Αμπντούλ Αζίζ. Εκείνα τα χρόνια γνώρισε τους Νέους Οθωμανούς (Yeni Osmanlılar), μια ομάδα που ήθελε σύνταγμα, και συγγραφείς όπως ο Σινασί, ο Ναμίκ Κεμάλ και ο Ζιγιά Πασάς. Οι δύο ποιητές ανάμεσά τους, ο Ναμίκ Κεμάλ και ο Ζιγιά Πασάς, έγιναν φίλοι του.
Μέσω του Ζιγιά Πασά και ενός ακόμη μεσολαβητή, βρισκόταν σε επαφή με τον Μιντχάτ Πασά, επικεφαλής της ομάδας που ήταν δυσαρεστημένη με τη διακυβέρνηση του Αμπντούλ Αζίζ.
Γιατί το 1876, το χρήμα, οι εξεγέρσεις και οι σπουδαστές
Τρία πράγματα συνέπεσαν το 1876: το χρήμα, οι εξεγέρσεις στα Βαλκάνια και η αναταραχή στην Κωνσταντινούπολη.
Η βασιλεία του Αμπντούλ Αζίζ χωρίζεται σε δύο περιόδους. Μέχρι τον θάνατο του Ααλή Πασά (Âlî Paşa) το 1871, η διακυβέρνηση βρισκόταν στα χέρια του Ααλή και του Φουάτ Πασά (Fuad Paşa)· από τότε έως το 1876, ο Μαχμούτ Νεντίμ Πασάς (Mahmud Nedim Paşa) και ο Μιντχάτ Πασάς είχαν μεγαλύτερο λόγο.
Φθινόπωρο 1875 έως Μάιο 1876
Το φιτίλι του 1876
- 06.10.1875
Η κυβέρνηση ανακοινώνει ότι για πέντε χρόνια θα καταβάλλει το μισό από το ετήσιο ποσό των 14 εκατομμυρίων χρυσών λιρών σε ομόλογα με επιτόκιο 5 τοις εκατό: για το μισό κάθε πληρωμής, οι δανειστές θα έπαιρναν νέα ομόλογα αντί για χρυσό. Η απόφαση προκάλεσε αναστάτωση στο εσωτερικό και στο εξωτερικό και έπληξε το κύρος του κράτους.
- 1875
Μια εξέγερση ξεκινά στην Ερζεγοβίνη και εξαπλώνεται στη Βοσνία.
- 02.05.1876
Ακολουθεί εξέγερση στη Βουλγαρία.
- 06.05.1876
Το επεισόδιο στη Θεσσαλονίκη καταλήγει στη δολοφονία δύο προξένων. Την άνοιξη του 1876 η κρίση στο εξωτερικό είχε γίνει επικίνδυνη και οι μεγάλες δυνάμεις ήταν έτοιμες να επέμβουν.
- 10.05.1876
Οι σπουδαστές των θρησκευτικών σχολών στο Φατίχ, στο Μπεγιαζίτ και στο Σουλεϊμανιγιέ σταματούν να παρακολουθούν μαθήματα και αρχίζουν διαδηλώσεις. Φτάνουν μέχρι το ανάκτορο Γιλντίζ και ζητούν την αποπομπή του μεγάλου βεζίρη (του επικεφαλής των υπουργών του σουλτάνου) και του σεϊχουλισλάμη (του ανώτατου θρησκευτικού λόγιου). Αυτό το σπουδαστικό κίνημα πυροδότησε τα γεγονότα που οδήγησαν στο πρώτο σύνταγμα.
- 12.05.1876
Ο Αμπντούλ Αζίζ διορίζει τον Μουτερτζίμ Ρουσντού Πασά (Mütercim Rüşdü Paşa) μεγάλο βεζίρη, τον Χασάν Χαϊρουλάχ Εφέντη (Hasan Hayrullah Efendi) σεϊχουλισλάμη και τον Χουσεΐν Αβνί Πασά υπουργό Πολέμου. Ο Μιντχάτ Πασάς γίνεται μέλος του υπουργικού συμβουλίου. Οι διαδηλωτές διαλύονται.
Γνωστοί ως «οι τέσσερις πυλώνες» (erkân-ı erbaa)
- Μουτερτζίμ Ρουσντού Πασάςμεγάλος βεζίρης
- Χασάν Χαϊρουλάχ Εφέντηςσεϊχουλισλάμης
- Χουσεΐν Αβνί Πασάςυπουργός Πολέμου
- Μιντχάτ Πασάςυπουργικό συμβούλιο
Μόλις ανέλαβαν τα αξιώματά τους, οι τέσσερις άνδρες συμφώνησαν να απομακρύνουν τον Αμπντούλ Αζίζ και ενημέρωσαν τον διάδοχο, ο οποίος υποσχέθηκε να μη σταθεί εμπόδιο σε μια συνταγματική διακυβέρνηση.
Η ανακοίνωση ανέφερε ότι η απομάκρυνση έγινε με «γενική συμφωνία» (ittifâk-ı umûmî)· στην πραγματικότητα την οργάνωσαν λίγοι άνδρες και οι ιστορικοί την αποκαλούν πραξικόπημα.
Οι μεγάλες δυνάμεις είχαν αποφασίσει να παραδώσουν στην κυβέρνηση μια διακοίνωση, το Μνημόνιο του Βερολίνου, και ο Αμπντούλ Αζίζ απομακρύνθηκε πριν από την παράδοσή της.
Η νύχτα 29–30.05.1876 και ο όρκος
Ο Μουράτ έγινε σουλτάνος τη νύχτα 29–30.05.1876· η βασιλεία του υπολογίζεται από τις 30.05.1876.
Σε συνάντηση στις 26.05.1876, στην παραθαλάσσια κατοικία του Χουσεΐν Αβνί Πασά στο Πασαλιμανί, οι τέσσερις πολιτικοί όρισαν τις 31.05.1876 για την απομάκρυνση του Αμπντούλ Αζίζ. Έπειτα μετέφεραν το σχέδιο νωρίτερα, στη νύχτα 29–30.05.1876. Στρατιώτες περικύκλωσαν το ανάκτορο Ντολμάμπαχτσε από ξηρά και θάλασσα και κανείς δεν μπορούσε να μπει ή να βγει.
Ο Μουράτ, ακόμη διάδοχος, ζούσε στο διαμέρισμα του διαδόχου (Veliahd Dairesi) στο Ντολμάμπαχτσε. Το ανάκτορο χτίστηκε επί του σουλτάνου Αμπντούλ Μετζίτ, στη θέση παλαιότερου παραθαλάσσιου ανακτόρου στο Μπεσίκτας· ο Μουράτ Ε΄ είναι ένας από τους έξι σουλτάνους που έζησαν εκεί από το 1856.
Δεν ήξερε ότι το σχέδιο είχε επισπευσθεί. Φοβόταν ότι θα τον συλλάμβαναν και δεν ήθελε να βγει από τα δωμάτιά του. Ο Σουλεϊμάν Χουσνού Πασάς, επικεφαλής των στρατιωτικών σχολών, που είχε έρθει να τον πάρει, τον έπεισε με δυσκολία.
- Ντολμάμπαχτσε. Φεύγει από το διαμέρισμα του διαδόχου με άμαξα. Ο υπουργός Πολέμου Χουσεΐν Αβνί Πασάς τον προλαβαίνει και, χωρίς να κατέβει από τη δική του άμαξα, παίρνει τον Μουράτ δίπλα του. Στρατιώτες με ξιφολόγχες σταματούν την άμαξα αρκετές φορές.
- Η αποβάθρα. Μέσα σε σφοδρή καταιγίδα και δυνατή βροχή τον βάζουν σε μια βάρκα που περιμένει εκεί.
- Η θάλασσα. Στη διαδρομή πάνω στο νερό οι επιβάτες αλλάζουν σκάφος τρεις φορές.
- Σίρκετζι και Μπεγιαζίτ. Με δυσκολία φτάνουν στην αποβάθρα του Σίρκετζι. Μια μισθωμένη άμαξα τον μεταφέρει στην Πύλη του Σερασκέρη (Serasker Kapısı) στο Μπεγιαζίτ.
Η θαλάσσια διαδρομή
Βροχή, ψηλά κύματα και μια μικρή βάρκα στον δρόμο προς το Σίρκετζι.
Στην Πύλη του Σερασκέρη ο μεγάλος βεζίρης, ο σεϊχουλισλάμης και άλλοι επιφανείς άνδρες τού ορκίστηκαν πίστη. Έπειτα διαβάστηκε ο φετφάς για την απομάκρυνση του Αμπντούλ Αζίζ.
Ο υπουργός Πολέμου
Ο Χουσεΐν Αβνί Πασάς γεννήθηκε σε χωριό κοντά στην Ισπάρτα και μπήκε στη στρατιωτική σχολή της Κωνσταντινούπολης το 1837. Διετέλεσε υπουργός Πολέμου (serasker) τέσσερις φορές, την τέταρτη από τις 12.05.1876, και μεγάλος βεζίρης από τις 15.02.1874 έως τις 25.04.1875. Ξεκίνησε την αναδιοργάνωση του στρατού κατά το πρωσικό πρότυπο.
Οι 93 ημέρες
Οι τρεις μήνες έφεραν έναν δεύτερο όρκο πίστης, λίγους διορισμούς, δύο θανάτους και δύο τελετές που δεν έγιναν ποτέ. Ο Αμπντούλ Αζίζ μεταφέρθηκε στο ανάκτορο Τοπκαπί και ο Μουράτ στο Ντολμάμπαχτσε.
Τι έκανε
- Ένας δεύτερος όρκος πίστης. Κανονιοβολισμοί ανήγγειλαν την άνοδο στον θρόνο και ακολούθησε δεύτερος όρκος πίστης από τους πολιτικούς που είχαν συγκεντρωθεί στο ανάκτορο. Το έθιμο απαιτούσε ο νέος σουλτάνος να καθίσει στον χρυσό θρόνο στο ανάκτορο Τοπκαπί· ο Μουράτ κάθισε αντί γι’ αυτό σε μια επιχρυσωμένη πολυθρόνα.
- Ένας αρχιγραμματέας. Διόρισε τον Ζιγιά Πασά, που τον είχε βοηθήσει να ανέβει στον θρόνο, αρχιγραμματέα του.
- Ένα αίτημα. Ζήτησε από τον μεγάλο βεζίρη να φέρει πίσω τον Ναμίκ Κεμάλ και τους άλλους συγγραφείς που είχε εξορίσει ο Αμπντούλ Αζίζ.
Τι δεν έγινε
- Οι συγγραφείς δεν επέστρεψαν. Το αίτημα δεν υλοποιήθηκε.
- Κανένα σύνταγμα. Ένα διάταγμα που δημοσιεύτηκε την τρίτη ημέρα της βασιλείας του το ανέφερε μόνο με λίγα ωραία λόγια. Για τους συγγραφείς που είχαν στηρίξει τις ελπίδες τους για σύνταγμα σε έναν νέο ηγεμόνα, ήταν άλλη μία απογοήτευση.
- Σύντομη θητεία για τον Ζιγιά Πασά. Σύντομα τον αντικατέστησε ο Σαντουλάχ Πασάς (Sâdullah Paşa).
- Δύο τελετές. Η τελετή περίζωσης του ξίφους στο Εγιούπ Σουλτάν (kılıç alayı), κατά την οποία ο νέος σουλτάνος ζωνόταν ένα ξίφος στην αρχή της βασιλείας του, δεν έγινε, και οι ξένοι πρεσβευτές δεν επέδωσαν τα διαπιστευτήριά τους, τις επιστολές που διαπιστεύουν έναν πρεσβευτή σε έναν νέο ηγεμόνα.
- 01.06.1876
- Ο Αμπντούλ Αζίζ μεταφέρεται από το ανάκτορο Τοπκαπί στο ανάκτορο Φεριγιέ, κατόπιν δικής του επιθυμίας, αφού γράφει επιστολή στον Μουράτ. Ο Αμπντούλ Αζίζ είχε αναστατωθεί όταν έμαθε ότι τα δωμάτια που του δόθηκαν στο Τοπκαπί ανήκαν κάποτε στον Σελίμ Γ΄.
- 04.06.1876
- Τρεις ημέρες μετά τη μεταφορά ο Αμπντούλ Αζίζ βρέθηκε νεκρός στα δωμάτιά του. Ο τρόπος του θανάτου του παραμένει αντικείμενο συζήτησης. Τον Ιούνιο του 1881 ένα ειδικό δικαστήριο στο ανάκτορο Γιλντίζ, με δικαστές επιλεγμένους από τους αντιπάλους του Μιντχάτ Πασά, έκρινε ότι είχε δολοφονηθεί και καταδίκασε τον Μιντχάτ Πασά και άλλους σε θάνατο.
- 15–16.06.1876
- Γίνεται έφοδος σε συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου στο σπίτι του Μιντχάτ Πασά και ο υπουργός Χουσεΐν Αβνί Πασάς σκοτώνεται από τον Τσερκέζ Χασάν Μπέη (Çerkez Hasan Bey), λοχαγό του στρατού και κουνιάδο του Αμπντούλ Αζίζ, ο οποίος τον θεωρούσε υπεύθυνο για τον θάνατο του Αμπντούλ Αζίζ. Ο Χουσεΐν Αβνί Πασάς τάφηκε στην αυλή του τζαμιού Σουλεϊμανιγιέ.
Μιντχάτ Πασάς
Από αξίωμα σε αξίωμα
Από τους τέσσερις που απομάκρυναν τον Αμπντούλ Αζίζ, ήταν ο μόνος που ήθελε πραγματικά σύνταγμα· οι άλλοι ήθελαν να συνεχιστεί η παλιά τάξη πραγμάτων.
- 1822
Γέννηση
Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη τον Οκτώβριο ή τον Νοέμβριο του 1822.
- 1864
Η επαρχία του Δούναβη
Από τον Οκτώβριο του 1864 διοικούσε την επαρχία του Δούναβη για τριάμισι χρόνια.
- 1872
Μεγάλος βεζίρης
Μεγάλος βεζίρης από τις 31.07.1872 έως τις 19.10.1872.
- 1876
Ξανά μεγάλος βεζίρης
Ξανά μεγάλος βεζίρης από τις 19.12.1876.
- 1877
Παύση
Ο σουλτάνος τον έπαυσε στις 05.02.1877, την 49η ημέρα της θητείας του, και τον έστειλε στο εξωτερικό.
- 1881
Η δίκη και η Ταΐφ
Μετά τη δίκη του 1881, στην οποία καταδικάστηκε σε θάνατο και ο σουλτάνος μετέτρεψε την ποινή σε ισόβια κάθειρξη, στάλθηκε στην Ταΐφ τον Ιούλιο. Εκεί κρατήθηκε υπό στενή επιτήρηση.
- 1884
Θάνατος
Πέθανε τη νύχτα 07–08.05.1884.
- 1951
Τα λείψανά του
Τα λείψανά του μεταφέρθηκαν στην Κωνσταντινούπολη το 1951 και τοποθετήθηκαν σε τάφο στην πλατεία Αμπιντέ-ι Χουριέτ.
31.08.1876, η καθαίρεση
Ο Μουράτ Ε΄ καθαιρέθηκε στις 31.08.1876. Στις 30.08.1876 το υπουργικό συμβούλιο αποφάσισε να τον καθαιρέσει και να ανεβάσει στον θρόνο τον αδελφό του, Αμπντούλ Χαμίτ· το επόμενο πρωί ο φετφάς της καθαίρεσης διαβάστηκε ενώπιον των πολιτικών στο Κουμπεαλτί (Kubbealtı) και ο Αμπντούλ Χαμίτ Β΄ έγινε σουλτάνος. Η βασιλεία είχε διαρκέσει 93 ημέρες.
| Πηγή | Τα λόγια | Σε ελληνική μετάφραση |
|---|---|---|
| Σχολικό βιβλίο ιστορίας του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας, για τις 31.08.1876 | «31 Ağustos 1876 günü “daimî cinneti” olduğuna dair bir fetva ile V. Murad tahttan indirilerek yerine II. Abdülhamid padişah olmuştur.» | στις 31.08.1876, με φετφά ότι είχε «μόνιμη τρέλα», ο Μουράτ Ε΄ καθαιρέθηκε και ο Αμπντούλ Χαμίτ Β΄ έγινε σουλτάνος |
| Μεγάλη Εθνοσυνέλευση της Τουρκίας, αχρονολόγητο | «V. Murat’ın sağlığının bozulması ve akıl hastalığı nedeni ile tahttan indirilmesi» | η καθαίρεση του Μουράτ Ε΄ λόγω της επιδείνωσης της υγείας του και ψυχικής ασθένειας |
| Σχολικό βιβλίο ιστορίας του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας, για τους γιατρούς από την Ευρώπη | «Avrupa’dan getirilen hekimler, padişahın hastalığının tam olarak iyileşemeyeceğine dair rapor vermiştir.» | οι γιατροί που μετακλήθηκαν από την Ευρώπη ανέφεραν ότι η ασθένεια του σουλτάνου δεν μπορούσε να θεραπευτεί πλήρως |
Ο Αμπντούλ Χαμίτ Β΄ είχε δηλώσει ότι ήταν υπέρ ενός συντάγματος και είχε υποσχεθεί στον Μιντχάτ Πασά, χωρίς να το ανακοινώσει, ότι θα προκήρυσσε ένα.
Τι ακολούθησε, το σύνταγμα και το πρώτο κοινοβούλιό του
Το πρώτο οθωμανικό σύνταγμα, το Kanun-ı Esasi, θεσπίστηκε επί της βασιλείας του αδελφού του Μουράτ Ε΄.
Kanun-ı Esasi
Πώς γράφτηκε το κείμενο του 1876
- Το γαλλικό σύνταγμα του 1875
- Το βελγικό σύνταγμα του 1831
- Αλλαγές του ίδιου του σουλτάνου
Οι χρωματιστές γραμμές είναι σχηματικές: δείχνουν τη συμβολή τριών πλευρών, όχι πόσο συνεισέφερε η καθεμία.
- Δύο πρότυπα
Δύο παλαιότερα συντάγματα
Η επιτροπή άντλησε στοιχεία από το γαλλικό σύνταγμα του 1875 και το βελγικό του 1831. Συγκροτήθηκε αφού ο Αμπντούλ Χαμίτ Β΄ ανέβηκε στον θρόνο, υπό την πίεση του Μιντχάτ Πασά.
- Η επιτροπή
Επιτροπή 28 μελών
Μια επιτροπή 28 μελών, διορισμένων όλων από τον σουλτάνο, ετοίμασε το κείμενο. Κανένα αιρετό σώμα δεν το συνέταξε.
- Νέος έλεγχος
Μια δεύτερη επιτροπή
Ο σουλτάνος ανέθεσε σε μια δεύτερη επιτροπή, στην οποία συμμετείχε ο ιστορικός Αχμέτ Τζεβντέτ Πασάς (Ahmed Cevdet Paşa), να εξετάσει το σχέδιο.
- Η πένα του σουλτάνου
Αλλαγές που διεύρυναν τις εξουσίες του
Ο σουλτάνος έκανε αλλαγές που διεύρυναν τις δικές του εξουσίες, ανάμεσά τους μια διάταξη που του επέτρεπε να στέλνει ανθρώπους στην εξορία.
- 23.12.1876
Έγκριση και προκήρυξη
Το κείμενο εγκρίθηκε στις 23.12.1876 και προκηρύχθηκε με αυτοκρατορικό διάταγμα (hatt-ı hümâyun) στις 23 ή 24.12.1876. Εκείνη την εποχή συνεδρίαζε στην Κωνσταντινούπολη διάσκεψη των μεγάλων δυνάμεων για τη βαλκανική κρίση και για την προκήρυξη έπεσαν 101 κανονιοβολισμοί. Με το σύνταγμα το κράτος πέρασε από την απόλυτη στη συνταγματική μοναρχία, όπου ο ηγεμόνας δεσμεύεται από γραπτό νόμο και κοινοβούλιο. Το κείμενο είχε 119 άρθρα και τροποποιήθηκε επτά φορές όσο ίσχυε.
- 28
- μέλη της επιτροπής
- 119
- άρθρα
- 7
- τροποποιήσεις όσο ίσχυε
- 101
- κανονιοβολισμοί στην προκήρυξη
Κοινοβούλιο
Το πρώτο κοινοβούλιο, 141 έδρες
- 115 βουλευτές (Meclis-i Mebusan)
- 26 μέλη της άνω βουλής (Meclis-i Âyan)
- 19.03.1877
Ανοίγει το πρώτο κοινοβούλιο
Το πρώτο κοινοβούλιο άνοιξε στις 19.03.1877, με 141 μέλη: 115 βουλευτές και 26 μέλη της άνω βουλής.
- 13.02.1878
Οι βουλευτές στέλνονται σπίτι
Στις 13.02.1878 ο σουλτάνος ανέστειλε τις εργασίες της βουλής των αντιπροσώπων για απεριόριστο χρόνο, χωρίς να ανακοινώσει ότι είχε εγκαταλείψει το σύνταγμα.
- 23.07.1908
Το σύνταγμα επανέρχεται
Ο Αμπντούλ Χαμίτ Β΄ επανέφερε σε ισχύ το Kanun-ı Esasi στις 23.07.1908.
- Απρίλιος 1909
Ο σουλτάνος καθαιρείται
Ο Αμπντούλ Χαμίτ Β΄ καθαιρέθηκε τον Απρίλιο του 1909.
Ήταν τέκτονας;
Γνώρισε τον πρίγκιπα της Ουαλίας, τον μετέπειτα Εδουάρδο Ζ΄, στο ταξίδι του 1867 και υπό την επιρροή του εντάχθηκε στους τέκτονες. Τούρκοι ιστορικοί το χρονολογούν στις 23.10.1872. Οι αδελφοί του δεν το είδαν θετικά.
Τσιραγάν, 1876 έως 1904, τρεις απόπειρες και ένα ήσυχο τέλος
Μετά την καθαίρεση επιτράπηκε στον Μουράτ να ζήσει στο ανάκτορο Τσιραγάν στην Κωνσταντινούπολη. Έζησε στο ανάκτορο για άλλα 28 χρόνια.
Ανάκτορο Τσιραγάν
Η μαρμάρινη πρόσοψη, από το 1871 έως το 1910
120 m
Σχηματικό σχέδιο: μόνο το μήκος της πρόσοψης, 120 μέτρα, είναι πραγματική διάσταση.
- 1863–71
Χτίστηκε το 1863–1871
- Το ανάκτορο βρίσκεται στην ακτή ανάμεσα στο Μπεσίκτας και το Ορτάκιοϊ.
- Εκεί υπήρχε ένα ξύλινο ανάκτορο. Ο σουλτάνος Αμπντούλ Μετζίτ το είχε κατεδαφίσει το 1859–60 για να χτίσει ένα πέτρινο, αλλά ο θάνατός του ανέβαλε το σχέδιο.
- Αφού ο Αμπντούλ Αζίζ ανέβηκε στον θρόνο, το έργο προχώρησε με σχέδιο του αρχιτέκτονα Νίκογος Μπαλιάν (Nikogos Balyan), το οποίο υλοποίησαν οι γιοι του, Σαρκίς Μπαλιάν (Sarkis Balyan) και Αγκόπ Μπαλιάν (Agop Balyan). Η οικοδόμηση άρχισε εντατικά το 1863 και ολοκληρώθηκε το 1871.
- Ήταν ένα τριώροφο κτίριο νεοκλασικού ρυθμού, με μαρμάρινη πρόσοψη μήκους 120 μέτρων προς τη θάλασσα. Το κόστος ήταν τέσσερα έως πέντε εκατομμύρια χρυσές λίρες.
- Αμπντούλ Αζίζ
Υγροί τοίχοι
Ο Αμπντούλ Αζίζ εγκαταστάθηκε εκεί αλλά έφυγε λίγους μήνες αργότερα, επειδή το κτίριο είχε υγρασία, και επέστρεψε στο Ντολμάμπαχτσε.
- 1876–1904
Σπίτι του Μουράτ για 28 χρόνια
Όταν ο Αμπντούλ Χαμίτ Β΄ ανέβηκε στον θρόνο, παραχώρησε το ανάκτορο στον έκπτωτο αδελφό του. Για 28 χρόνια, μέχρι τον θάνατο του Μουράτ το 1904, ήταν το σπίτι του πρώην σουλτάνου και της οικογένειάς του.
- 1909
Έδρα του κοινοβουλίου
Περίπου τέσσερις μήνες μετά την επαναφορά του συντάγματος τον Ιούλιο του 1908, το ανάκτορο παραχωρήθηκε στο κοινοβούλιο. Η δεύτερη σύνοδος της βουλής των αντιπροσώπων άνοιξε εκεί στις 14.11.1909.
- 1910
Η πυρκαγιά της 19.01.1910
Το ανάκτορο επέζησε του Μουράτ κατά λίγο περισσότερο από πέντε χρόνια. Γύρω στο μεσημέρι ξέσπασε πυρκαγιά, που θεωρείται ότι ξεκίνησε σε καπναγωγό θέρμανσης ή από ηλεκτρική βλάβη, έκαιγε για πέντε ώρες και κατέστρεψε το κεντρικό κτίριο. Έμειναν μόνο οι εξωτερικοί τοίχοι. Αργότερα αποκαταστάθηκε ως μέρος ενός μεγάλου ξενοδοχείου που χτίστηκε στον κήπο του.
- Νοέμβριος 1876. Τέσσερα άτομα, δύο Τούρκοι και δύο ξένοι, προσπαθούν να μπουν στο Τσιραγάν με γυναικεία ρούχα, για να τον μεταφέρουν στην Ευρώπη και να πετύχουν την αναγνώριση της βασιλείας του. Συλλαμβάνονται.
- 15.04.1877. Μια επιτροπή με επικεφαλής τον Κλεάνθη Σκαλιέρη και τον Αζίζ Μπέη σχεδιάζει να τον μεταφέρει σε τζαμί και να τον ανακηρύξει ξανά σουλτάνο. Ένα μέλος ενημερώνει τις αρχές και τα μέλη συλλαμβάνονται πριν δράσουν.
- 20.05.1878. Το επεισόδιο του Τσιραγάν (Çırağan Vak‘ası). Ο Αλή Σουαβί εισβάλλει στο ανάκτορο για να επαναφέρει τον Μουράτ στον θρόνο. Φρουροί από τον αστυνομικό σταθμό του Μπεσίκτας σταμάτησαν την έφοδο και ο Αλή Σουαβί και οι οπαδοί του σκοτώθηκαν. Ο Αλή Σουαβί είχε έρθει μαζί με πρόσφυγες από τη Ρούμελη.
Μετά τις τρεις απόπειρες η φρούρησή του έγινε αυστηρότερη και για 28 χρόνια έζησε, στην πράξη, ως κρατούμενος.
- 29.08.1904
- Πέθανε και τάφηκε δίπλα στη μητέρα του, στο Νέο Τζαμί (Yeni Cami) στην Κωνσταντινούπολη, στον τάφο που είναι γνωστός ως Cedîd Havâtîn.
- Τον θυμούνται ως
- Ο Οθωμανός σουλτάνος με τη συντομότερη βασιλεία. Ενδιαφερόταν για τη ζωγραφική, τη μουσική και την αρχιτεκτονική και έπαιζε πιάνο.
Σύντομες απαντήσεις και οι πηγές
Πόσο καιρό ήταν σουλτάνος ο Μουράτ Ε΄;
93 ημέρες, από τις 30.05.1876 έως τις 31.08.1876.
Ήταν τέκτονας ο Μουράτ Ε΄;
Γνώρισε τον πρίγκιπα της Ουαλίας, τον μετέπειτα Εδουάρδο Ζ΄, στο ταξίδι του 1867 και υπό την επιρροή του εντάχθηκε στους τέκτονες. Τούρκοι ιστορικοί το χρονολογούν στις 23.10.1872. Οι αδελφοί του δεν το είδαν θετικά.
Γιατί καθαιρέθηκε ο Μουράτ Ε΄;
Ένας φετφάς που διαβάστηκε στις 31.08.1876 τον καθαίρεσε, επικαλούμενος την υγεία του.
Τι έκανε ως σουλτάνος ο Μουράτ Ε΄;
Στο ανάκτορο Ντολμάμπαχτσε του ορκίστηκαν πίστη για δεύτερη φορά, διόρισε τον Ζιγιά Πασά αρχιγραμματέα του και ζήτησε να επιστρέψουν οι συγγραφείς που είχε εξορίσει ο Αμπντούλ Αζίζ. Δύο τελετές, η περίζωση του ξίφους και η επίδοση των διαπιστευτηρίων των πρεσβευτών, δεν έγιναν ποτέ.
Πού έζησε μετά την καθαίρεση;
Στο ανάκτορο Τσιραγάν στην Κωνσταντινούπολη, για 28 χρόνια.
Πότε πέθανε και πού είναι θαμμένος;
Πέθανε στις 29.08.1904. Είναι θαμμένος δίπλα στη μητέρα του, στο Νέο Τζαμί (Yeni Cami) στην Κωνσταντινούπολη.
Γράφεται Murad ή Murat;
Και τα δύο. Το Murad είναι η παλαιότερη γραφή, το Murat η σύγχρονη τουρκική.
Ποιοι ήταν οι άλλοι σουλτάνοι το 1876;
Ο Αμπντούλ Αζίζ βασίλεψε έως τη νύχτα 29–30.05.1876, ο Μουράτ Ε΄ από τις 30.05.1876 και ο Αμπντούλ Χαμίτ Β΄ από τις 31.08.1876.
Τι ακολούθησε τη βασιλεία του Μουράτ Ε΄;
Ο αδελφός του, Αμπντούλ Χαμίτ Β΄, ανέβηκε στον θρόνο στις 31.08.1876. Το πρώτο οθωμανικό σύνταγμα εγκρίθηκε στις 23.12.1876 και το πρώτο κοινοβούλιο άνοιξε στις 19.03.1877.
Τι απέγινε το ανάκτορο Τσιραγάν;
Ο Αμπντούλ Αζίζ το έχτισε από το 1863 έως το 1871. Το 1909 έγινε έδρα του κοινοβουλίου και μια πυρκαγιά στις 19.01.1910 κατέστρεψε το κεντρικό κτίριο, αφήνοντας μόνο τους εξωτερικούς τοίχους.
Διαβάστε τις πηγές
- MURAD V, του Cevdet Küçük (τόμος 31, σελίδες 183–185) — Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, η εγκυκλοπαίδεια του Τουρκικού Θρησκευτικού Ιδρύματος, ελέγχθηκε στις 22.10.2026
- ABDÜLAZİZ, του Cevdet Küçük (τόμος 1, σελίδες 179–185) — Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, η εγκυκλοπαίδεια του Τουρκικού Θρησκευτικού Ιδρύματος, ελέγχθηκε στις 22.10.2026
- MİDHAT PAŞA, των Gökhan Çetinsaya και Ş. Tufan Buzpınar (τόμος 30, σελίδες 7–11) — Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, η εγκυκλοπαίδεια του Τουρκικού Θρησκευτικού Ιδρύματος, ελέγχθηκε στις 22.10.2026
- HÜSEYİN AVNİ PAŞA, του Ali İhsan Gencer (τόμος 18, σελίδες 526–527) — Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, η εγκυκλοπαίδεια του Τουρκικού Θρησκευτικού Ιδρύματος, ελέγχθηκε στις 22.10.2026
- ABDÜLHAMİD II, του Cevdet Küçük (τόμος 1, σελίδες 216–224) — Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, η εγκυκλοπαίδεια του Τουρκικού Θρησκευτικού Ιδρύματος, ελέγχθηκε στις 22.10.2026
- ÇIRAĞAN SAHİLSARAYI, του Selda Kalfazade (τόμος 8, σελίδες 304–306) — Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, η εγκυκλοπαίδεια του Τουρκικού Θρησκευτικού Ιδρύματος, ελέγχθηκε στις 22.10.2026
- Osmanlı Padişahları (οι Οθωμανοί σουλτάνοι) — Τουρκική Ιστορική Εταιρεία (Türk Tarih Kurumu), ελέγχθηκε στις 22.10.2026
- 1876 Kanun-ı Esasi: Genel Bilgiler (το σύνταγμα του 1876: γενικές πληροφορίες) — Μεγάλη Εθνοσυνέλευση της Τουρκίας, ελέγχθηκε στις 22.10.2026
- Dolmabahçe Sarayı — Διεύθυνση Εθνικών Ανακτόρων, ελέγχθηκε στις 22.10.2026
- Tarih 11, Ünite 4, σελίδα βιβλίου 165 (σχολικό βιβλίο ιστορίας για την 11η τάξη) και σελίδα 177 — Υπουργείο Εθνικής Παιδείας, ελέγχθηκε στις 22.10.2026
