Mustafa Kemal Nasıl Atatürk Oldu? Soyadı Kanunu Geçerli bölüm:
0% 6 dk kaldı

Mustafa Kemal Nasıl Atatürk Oldu? Soyadı Kanunu

“Kemal” adı nereden geldi, herkes neden soyadı almak zorundaydı ve Meclis Mustafa Kemal’e Atatürk soyadını tek oturumda nasıl verdi?

Yazar:Abdullah Habib
6 dk okuma Güncellendi: 22.10.2026
Yapay zekâ ile özetle:
Çizim: ortada bir koridor bırakan kavisli ahşap sıralarla çevrili, karşıda yükseltilmiş bir kürsüde masa, yüksek arkalıklı bir sandalye ve küçük bir pirinç zil bulunan boş bir meclis salonu
Çizim: yükseltilmiş bir kürsüye bakan kavisli sıralarla boş bir meclis salonu.

Mustafa Kemal Atatürk, Mustafa adıyla doğdu. Millî Eğitim Bakanlığı, matematik öğretmeninin okulda adına “Kemal”i eklediğini; Türkiye Büyük Millet Meclisinin ise ona 24.11.1934’te Atatürk soyadını verdiğini anlatıyor.

Bir bakışta · kontrol: 22.10.2026

Annesi ve babası ona Mustafa adını verdi; Meclis ona 24.11.1934’teki tek bir oturumda Atatürk soyadını verdi.

  • Mustafa: Ali Rıza Efendi ile Zübeyde Hanım ona Mustafa adını verdi. Bakanlığın hayat kronolojisine göre 19.05.1881’de Selanik’te (bugün Yunanistan sınırları içinde) doğdu.
  • Kemal: Bakanlığın okul yıllarına ilişkin sayfasına göre matematik öğretmeni, 1893’te girdiği askerî rüştiyede adının sonuna “Kemal”i ekledi.
  • Atatürk: 21.06.1934 tarihli Soyadı Kanunu her yurttaşın soyadı almasını zorunlu kıldı. Meclis ona 24.11.1934’te “Atatürk” soyadını verdi; ikinci bir kanun bu adı yalnızca ona ayırdı.

Oturum · 24.11.1934

Teklifin Meclis salonundaki yolculuğu

Planın üzerine ya da bir numaraya dokunun: teklif sonraki durağa geçsin. Her durakta oturum tutanağındaki asıl sözler görünür.

  1. 1

    Teklif okunur ve komisyona gönderilir

    Teklif

    Teklif Malatya milletvekili ve Başbakan İsmet Paşa’dan geldi. İlk imza onundur; toplam 23 imza var. Oturumu yöneten başkan teklifi Meclisin İçişleri Komisyonuna (kayıttaki adıyla Dahiliye Encümeni) gönderdi ve raporunu istedi.

    Efendim, Cumhur Reisimizin soy adı hakkında bir kanun teklifi var, bunu Dahiliye encümenine havale ediyoruz. Encümen mazbatasını yapsın.

  2. 2

    Komisyon aynı gün raporunu verir

    Encümen

    Komisyon, teklifi 24.11.1934 tarihli toplantısında okuduğunu ve görüştüğünü bildiriyor. Gerekçesini yazıyor ve teklifi Meclise öneriyor. Kayıttaki “encümen” bugün “komisyon” demektir.

    Türk ulusuna tam istiklâlini kazandıran ve ulusa gerçek tarihinin ve öz dilinin yolunu gösteren Ulu Cumhur Reisimize (Atatürk) soy adının verilmesi çok yerinde görülmüş ve teklif cümlece kabul olunmuş …

  3. 3

    Hükümet hemen görüşülmesini ister

    Müstaceliyet

    Hükümet, teklifin gündeme alınıp ivedilikle görüşülmesini istedi; Meclis kabul etti. Kayıttaki “müstaceliyet” bugün “ivedilik”, “ruzname” “gündem”, “müzakere” “görüşme” demektir.

    Kanun teklifinin ruznameye alınarak müstaceliyetle müzakeresini Hükümet teklif ediyor. Müstaceliyetle müzakeresini kabul edenler … Etmeyenler … Kabul edilmiştir.

  4. 4

    Başbakan konuşur

    Söz

    İsmet Paşa, Meclisin neden bu adı önerdiğini anlattı. Kayıt, konuşmasında iki kez alkış olduğunu not ediyor.

    Büyük Önderimiz Cumhur Reisimizin soy adı için bir kanun teklif ediyoruz. Düşündük ki; soy adı kanunu tatbik olunurken Büyük Önderin taşıyacağı adı tayin etmek Büyük Meclisin borcu ve hakkıdır. Kanunda biz (Atatürk) adını teklif ediyoruz.

    İnanıyoruz ki (Atatürk) adı ile Büyük Türk ulusu en büyük oğluna en büyük, en saygılı hitabını yapmış olacaktır.

  5. 5

    Üç madde, sonra teklifin tümü

    Oylama

    Teklifin tümü hakkında kimse söz istemedi; Meclis maddelere geçti. Üç maddeyi tek tek kabul etti, ardından teklifin tümünü oybirliğiyle kabul etti. Kayıttaki “heyeti umumiyesi” teklifin tümü, “ittifakla” oybirliğiyle demektir. Oturum 15:18’de kapandı.

    Kemal Öz adlı Cumhur Reisimize Atatürk soy adı verilmiştir.

    Heyeti umumiyesini reyinize arzediyorum. Kabul edenler… Etmeyenler… İttifakla kabul edilmiştir.

Yanınıza alın

Tutanaktan satırlar, kopyalamaya hazır

İstediğiniz satırları işaretleyin. Kopyada Türkçe satırlar ve nereden alındıkları yer alır.

  • Kanunun asıl cümlesi

    Kemal Öz adlı Cumhur Reisimize Atatürk soy adı verilmiştir.

  • İsmet Paşa’nın kapanış sözleri

    İnanıyoruz ki (Atatürk) adı ile Büyük Türk ulusu en büyük oğluna en büyük, en saygılı hitabını yapmış olacaktır.

  • Komisyonun gerekçesi

    Türk ulusuna tam istiklâlini kazandıran ve ulusa gerçek tarihinin ve öz dilinin yolunu gösteren Ulu Cumhur Reisimize (Atatürk) soy adının verilmesi çok yerinde görülmüş ve teklif cümlece kabul olunmuş …

Plan şematiktir: gerçek oturma düzenini ve kimseyi göstermez. Dokunduğunuz hiçbir şey kaydedilmez; sayfayı yenilediğinizde kâğıt ilk durağa döner.

“Kemal” adı nereden geldi

Annesi ve babası ona Mustafa adını verdi. Millî Eğitim Bakanlığının hayat kronolojisine göre 19.05.1881’de Selanik’te, bugün müze olarak kullanılan iki katlı pembe bir evde doğdu. Selanik bugün Yunanistan sınırları içindedir; Yunanca adı Thessaloniki’dir.

Bakanlığın okul yıllarına ilişkin sayfası “Kemal” adının nasıl eklendiğini anlatıyor. 1893’te Selanik’teki askerî rüştiyeye (askerî ortaokul) alındı. Sayfaya göre bu okulda matematik öğretmeni olan Yüzbaşı Mustafa Efendi, öğrencisinin yeteneği ve zekâsı karşısında onu sınıftaki diğer Mustafa’lardan ayırmak için adının sonuna “Kemal”i ekledi. Sayfaya göre artık genç öğrenci Mustafa Kemal olmuştu.

…sınıftaki diğer Mustafa’larla aralarındaki farkı belirtmek üzere öğrencisinin adının sonuna “Kemal” ismini ilâve etti.

Millî Eğitim Bakanlığı, okul yıllarına ilişkin sayfa, kontrol: 22.10.2026
Çizim: üzerine tebeşirle bir üçgen, bir daire ve bir pergel yayı çizilmiş yeşil bir kara tahta; rafında ahşap bir pergel ile gönye; önünde iki boş ahşap okul sırası
Çizim: tebeşirle geometri çizilmiş bir kara tahta ve iki okul sırası.

Herkes neden soyadı almak zorundaydı

Soyadı Kanunu 21.06.1934’te kabul edildi. Millî Eğitim Bakanlığının kronolojisine göre bu kanun her Türk yurttaşının öz adından başka bir soyadı taşımasını zorunlu kıldı.

Atatürk Araştırma Merkezi kanunu şöyle anlatıyor: her aile reisi ortak bir soyadı taşıyacaktı ve soyadı öz adından sonra kullanılacaktı. Merkez, kanunun toplumdaki isim kargaşasını önlediğini ve isimlerin başına takılan pek çok yersiz, özenti sıfatı ortadan kaldırdığını belirtiyor. Merkez, bu kanundan sonra Mustafa Kemal’e de bir yasayla “Atatürk” soyadı verildiğini ekliyor.

Çizim: ahşap bir masada boş cetvelli sütunları olan büyük açık bir defter, kalemli pirinç bir hokka ve düz bir kurutma kâğıdı
Çizim: boş cetvelli sütunları olan açık bir kayıt defteri.

Meclisin 24.11.1934 oturumu

Atatürk soyadı, Malatya milletvekili ve Başbakan İsmet Paşa ile 22 milletvekilinin imzaladığı bir teklifle Meclise geldi. Meclisin 24.11.1934 Cumartesi günkü oturumunun tutanağı adımları sırasıyla gösteriyor; yukarıdaki plan onu izliyor. Oturum 15:00’te açıldı, 15:18’de kapandı.

İsmet Paşa, Meclisin neden bu adı önerdiğini anlattı. Tutanakta kapanış sözleri şöyle:

İnanıyoruz ki (Atatürk) adı ile Büyük Türk ulusu en büyük oğluna en büyük, en saygılı hitabını yapmış olacaktır.

Tutanak, bu sözlerin hemen ardından alkış olduğunu not ediyor.

Komisyonun raporu kendi gerekçesini veriyor: Türk ulusuna tam bağımsızlığını kazandıran ve ulusa gerçek tarihinin ve öz dilinin yolunu gösteren Cumhur Reisine (bugünkü deyişle Cumhurbaşkanına) soyadı verilmesini çok yerinde buluyor.

Kanunun asıl cümlesi, Atatürk soyadının Kemal öz adlı Cumhur Reisimize (öz adı Kemal olan Cumhurbaşkanına) verildiğini söylüyor. Meclis teklifi tutanağın deyişiyle ittifakla, yani oybirliğiyle kabul etti; kanun 27.11.1934’te yayımlandı.

Bir ad, bir kişi

17.12.1934’te kabul edilen ikinci bir kanun adın kendisiyle ilgilidir. Atatürk soyadının yalnızca ona ait olduğunu söyler: kimse bu adı öz ad ya da soyadı olarak alamaz, kullanamaz ve başkasına veremez.

Kanun ayrıca “Atatürk” adının başına ya da sonuna başka söz konarak öz ad ya da soyadı yapılamayacağını söyler. Kanunun hükmü, soyadının verildiği gün olan 24.11.1934’ten başlar; kanun 24.12.1934’te yayımlandı.

Çizim: koyu kırmızı bir kurdele ve yuvarlak pirinç bir mühürle bağlanmış rulo bir parşömen; ahşap bir masada pirinç bir el zili ile küçük bir kalemlik arasında duruyor
Çizim: bir pirinç zilin yanında mühürlü, kurdeleli bir teklif.

İki kısa yanıt

Türkiye’nin adı Atatürk’ten mi geliyor?

Tarihler yanıtlıyor. Millî Eğitim Bakanlığının kronolojisine göre Cumhuriyet 29.10.1923’te ilan edildi. Atatürk soyadı ona on bir yıl sonra, 24.11.1934’te verildi.

Nerede doğdu?

Millî Eğitim Bakanlığının kronolojisine göre Selanik’te (bugün Yunanistan sınırları içinde), 19.05.1881’de, bugün müze olarak kullanılan iki katlı pembe bir evde doğdu.

Kaynaklar

  1. Atatürk: Öğrenim Yılları, Ünvan-Madalya, Kronoloji (okul yılları, ünvan ve madalyalar, kronoloji; hayatına ilişkin üç sayfa) – Millî Eğitim Bakanlığı, kontrol 22.10.2026
  2. T. B. M. M. Zabıt Ceridesi, Devre IV, Cilt 25, Yedinci inikat, 24-XI-1934 (PDF; Meclisin oturum tutanağı, cilt 25, sayfa 32–35) – Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM), kontrol 22.10.2026
  3. Kemal öz adlı Cumhur Reisimize verilen soyadı hakkında kanun (PDF; kanun no. 2587, kabul 24.11.1934, Resmî Gazete’de yayımı 27.11.1934, sayı 2865) – Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM), kontrol 22.10.2026
  4. 24-XI-1934 tarih ve 2587 sayılı kanunla Kemal öz adlı Türkiye Cumhur Reisine verilen « ATATÜRK » adının veya bunun başına ve sonuna söz konarak yapılan adların hiç bir kimse tarafından alınamayacağını buyuran kanun (PDF; kanun no. 2622, kabul 17.12.1934, Resmî Gazete’de yayımı 24.12.1934, sayı 2888) – Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM), kontrol 22.10.2026
  5. Soyadı Yasası (sayfa; 1934 Soyadı Yasası’nın ne yaptığı) – Atatürk Araştırma Merkezi (ATAM), kontrol 22.10.2026

Bu sayfadaki bütün resimler çizimdir.

Makale bilgileri

Yazan: Abdullah Habib
Yayınlandı: 07.10.2021
Kategori: Tarih

Benzer yazılar