De Turkse Grondwet: wat erin staat en hoe ze verandert
De Turkse Grondwet sinds 1982: opbouw, machtsverdeling, wat vaststaat, wijzigingen en hoe je het Grondwettelijk Hof benadert.
Inhoudsopgave
De Grondwet van de Republiek Turkije trad op 09‑11‑1982 in werking, na een referendum op 07‑11‑1982. Ze telt 177 artikelen en is 19 keer gewijzigd; de laatste wijziging werd goedgekeurd in een referendum op 16‑04‑2017. Deze pagina laat zien hoe de tekst is opgebouwd, wie volgens de Grondwet de macht heeft, wat niet kan worden gewijzigd, hoe ze wordt gewijzigd en waar je haar in het Engels en Turks kunt lezen.
Kort gezegd · gecontroleerd op 22‑10‑2026
Eén tekst met 177 artikelen, 19 keer gewijzigd.
- Van kracht: sinds 09‑11‑1982. In een referendum op 07‑11‑1982 werd de Grondwet goedgekeurd met ongeveer 91% van de geldige stemmen.
- Wie de macht heeft: de uitvoerende macht berust bij een president die rechtstreeks door de bevolking wordt gekozen voor vijf jaar, voor maximaal twee ambtstermijnen. De Grote Nationale Assemblee van Turkije (de Assemblee) telt 600 leden.
- Wat niet kan veranderen: de republiek als staatsvorm, de kenmerken van de Republiek en de bepalingen over grondgebied, taal, vlag, volkslied en hoofdstad. Ze kunnen niet worden gewijzigd; zelfs een voorstel tot wijziging is niet toegestaan.
- Waar je de tekst kunt lezen: de Assemblee publiceert de Turkse tekst en een Engelse vertaling van mei 2019, waarin de wijzigingen van 2017 zijn opgenomen. De links naar beide staan hieronder.
Het boek · vind je deel
Sla het boek open bij het deel dat je nodig hebt
Tik op een tab aan de rand van het boek. De bladzijden laten zien waar dat deel over gaat en geven er drie feiten uit. Daaronder staan een regel die je kunt kopiëren om naar het deel te verwijzen en links naar de betreffende pagina in de Engelse en Turkse tekst.
Preambule en deel één
Grondbeginselen
De preambule en de algemene beginselen: wat voor staat Turkije is, bij wie de soevereiniteit berust, hoe de macht is verdeeld en dat de Grondwet voor iedereen bindend is.
- De Turkse staat is een republiek en een democratische, seculiere en sociale rechtsstaat. artikelen 1–2
- De soevereiniteit berust zonder enige beperking of voorwaarde bij de natie. artikel 6
- De taal is Turks, de hoofdstad is Ankara en de vlag toont een witte halve maan en ster op een rode achtergrond. artikel 3
Constitution of the Republic of Türkiye, Preamble and Part One, General Principles. English translation, Grand National Assembly of Türkiye, May 2019.
Deel twee
Rechten
De rechten en plichten van het individu: algemene bepalingen, persoonlijke rechten, sociale en economische rechten en plichten, en politieke rechten en plichten.
- Iedereen bezit van nature grondrechten en vrijheden die onschendbaar en onvervreemdbaar zijn. artikel 12
- Grondrechten en vrijheden mogen alleen bij wet worden beperkt, om de redenen die de betreffende artikelen noemen en zonder hun wezen aan te tasten. artikel 13
- Iedereen heeft recht op leven en niemand mag worden onderworpen aan foltering of mishandeling. artikel 17
Constitution of the Republic of Türkiye, Part Two, Fundamental Rights and Duties. English translation, Grand National Assembly of Türkiye, May 2019.
Deel drie, hoofdstuk één
De Assemblee
De wetgevende macht: de Grote Nationale Assemblee van Turkije, haar leden, verkiezingen, taken en werkwijze.
- De Assemblee bestaat uit 600 afgevaardigden die via algemeen kiesrecht worden gekozen. artikel 75
- De verkiezingen voor de Assemblee en de president vinden elke vijf jaar op dezelfde dag plaats. artikel 77
- Elke Turkse burger ouder dan 18 kan afgevaardigde worden, behalve de groepen die de tekst opsomt. artikel 76
Constitution of the Republic of Türkiye, Part Three, Chapter One, Legislative Power. English translation, Grand National Assembly of Türkiye, May 2019.
Deel drie, hoofdstuk twee
De president
De uitvoerende macht: de president van de Republiek en de door de president benoemde vicepresidenten, defensie en noodtoestanden, en het openbaar bestuur.
- De president van de Republiek is het staatshoofd en de uitvoerende macht berust bij de president. artikel 104
- De president wordt rechtstreeks door de bevolking gekozen voor vijf jaar, voor maximaal twee ambtstermijnen. artikel 101
- De president kan één of meer vicepresidenten benoemen. Als het ambt vacant wordt, vinden binnen 45 dagen verkiezingen plaats. artikel 106
Constitution of the Republic of Türkiye, Part Three, Chapter Two, The Executive Power. English translation, Grand National Assembly of Türkiye, May 2019.
Deel drie, hoofdstuk drie
De rechtbanken
De rechterlijke macht: onafhankelijke rechtbanken, de hoogste rechtscolleges, het Grondwettelijk Hof, de Raad van Rechters en Openbaar Aanklagers en het Rekenhof.
- Rechters zijn onafhankelijk. Geen orgaan, gezag, instantie of persoon mag een rechtbank bevelen of aanwijzingen geven over de uitoefening van de rechterlijke macht. artikel 138
- Het Grondwettelijk Hof bestaat uit 15 leden. artikel 146
- Iedereen kan zich tot het Grondwettelijk Hof wenden als een overheidsinstantie een recht schendt dat de Grondwet waarborgt en dat onder het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens valt, nadat de gewone rechtsmiddelen zijn uitgeput. artikel 148
Constitution of the Republic of Türkiye, Part Three, Chapter Three, Judicial Power. English translation, Grand National Assembly of Türkiye, May 2019.
Deel vier
Financiën en economie
De begroting en de economie: jaarlijkse begrotingen, de eindafrekening, planning, markten, natuurlijke hulpbronnen, bossen, coöperaties en consumenten. Belastingen staan in deel twee.
- De staatsuitgaven worden vastgesteld in jaarlijkse begrotingen. artikel 161
- Iedereen moet naar draagkracht belasting betalen. Belastingen worden bij wet ingevoerd, gewijzigd of afgeschaft. artikel 73
- De staat voorkomt de vorming van monopolies en kartels op de markten. artikel 167
Constitution of the Republic of Türkiye, Part Four, Financial and Economic Provisions. English translation, Grand National Assembly of Türkiye, May 2019.
Deel zeven
De tekst wijzigen
De slotbepalingen: hoe de Grondwet wordt gewijzigd, dat de preambule er deel van uitmaakt en wanneer ze in werking trad. Het verbod om enkele bepalingen te wijzigen staat in deel één.
- Een wijziging wordt schriftelijk voorgesteld door ten minste een derde van de leden, tweemaal besproken en bij geheime stemming aangenomen door drie vijfde van de leden. artikel 175
- Een wet die aan een referendum wordt onderworpen, treedt in werking met meer dan de helft van de uitgebrachte geldige stemmen. artikel 175
- De republiek als staatsvorm, haar kenmerken en de bepalingen over grondgebied, taal, vlag, volkslied en hoofdstad kunnen niet worden gewijzigd. Ook een voorstel tot wijziging is niet toegestaan. artikel 4
Constitution of the Republic of Türkiye, Part Seven, Final Provisions. English translation, Grand National Assembly of Türkiye, May 2019.
Lees de tekst zelf
De Grote Nationale Assemblee van Turkije (TBMM, naar haar Turkse naam) publiceert de Grondwet in het Turks en in een Engelse vertaling. De vertaling dateert van mei 2019 en bevat dus al de wijzigingen die op 16‑04‑2017 zijn goedgekeurd. Het Grondwettelijk Hof biedt op zijn eigen site een pdf van dezelfde vertaling aan.
- Turkse tekst. De Grondwet, zoals de Assemblee haar publiceert (pdf, 44 pagina’s).
- Engelse vertaling. De vertaling van de Assemblee, mei 2019 (pdf; de Grondwet begint op pagina 19, gevolgd door het reglement van orde van de Assemblee).
- Dezelfde vertaling bij het Hof. De pdf van het Grondwettelijk Hof (162 pagina’s, alleen de Grondwet).
De paginanummers bij het boek hierboven verwijzen naar de twee bestanden van de Assemblee.
Hoe de tekst is opgebouwd
De tekst heeft een preambule en zeven delen. De preambule maakt integraal deel uit van de Grondwet. De artikelkoppen doen dat niet: ze geven alleen het onderwerp van elk artikel aan.
| Deel | Inhoud | Artikelen |
|---|---|---|
| Preambule | De basisopvattingen en beginselen waarop de Grondwet berust. | Preambule |
| Deel één: algemene beginselen | De Republiek en haar kenmerken; grondgebied, taal, vlag, volkslied en hoofdstad; de doelen van de staat; soevereiniteit; de drie machten; gelijkheid voor de wet; de bindende kracht van de Grondwet. | artikelen 1–11 |
| Deel twee: grondrechten en plichten | Algemene bepalingen; de rechten en plichten van het individu; sociale en economische rechten en plichten; politieke rechten en plichten. | artikelen 12–74 |
| Deel drie: fundamentele staatsorganen | De wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht. | artikelen 75–160 |
| Deel vier: financiële en economische bepalingen | De begroting en eindafrekening; planning, markten, natuurlijke hulpbronnen, bossen, coöperaties, consumenten. | artikelen 161–173 |
| Deel vijf: overige bepalingen | Een lijst van hervormingswetten die op grond van geen enkele bepaling van de Grondwet als ongrondwettig mogen worden beschouwd. | artikel 174 |
| Deel zes: voorlopige artikelen | Regels voor de overgang toen de Grondwet in werking trad. Ze zijn afzonderlijk genummerd. | voorlopige artikelen 1–21 |
| Deel zeven: slotbepalingen | Hoe de Grondwet wordt gewijzigd; de preambule en koppen; inwerkingtreding. | artikelen 175–177 |
Wie heeft de macht
De Grondwet verdeelt de macht in drieën. De wetgevende macht berust bij de Grote Nationale Assemblee van Turkije en kan niet worden gedelegeerd. De uitvoerende macht berust bij de president van de Republiek. De rechterlijke macht wordt uitgeoefend door onafhankelijke en onpartijdige rechtbanken.
De Assemblee: 600 afgevaardigden
De Assemblee bestaat uit 600 afgevaardigden die via algemeen kiesrecht worden gekozen. De verkiezingen voor de Assemblee en de president vinden elke vijf jaar op dezelfde dag plaats.
Elke Turkse burger ouder dan 18 kan afgevaardigde worden. De tekst noemt uitzonderingen, zoals mensen die het basisonderwijs niet hebben voltooid of die handelingsonbekwaam zijn verklaard.
De Assemblee neemt wetten aan, wijzigt ze en trekt ze in, bespreekt de begroting en stelt die vast, besluit tot het drukken van geld en het verklaren van oorlog, en keurt de ratificatie van internationale verdragen goed.
De rechtbanken en het Grondwettelijk Hof
Rechters zijn onafhankelijk bij de uitoefening van hun functie. Geen orgaan, gezag, instantie of persoon mag rechtbanken of rechters bevelen of aanwijzingen geven over de uitoefening van de rechterlijke macht.
Het Grondwettelijk Hof telt 15 leden. De Assemblee kiest er drie: twee uit kandidaten die het Rekenhof voordraagt en één uit kandidaten die de voorzitters van de balies voordragen. De president benoemt de overige 12, uit kandidaten die de hoogste rechtscolleges en de Raad voor Hoger Onderwijs voordragen en uit hoge ambtenaren, advocaten, rechters en openbaar aanklagers.
Een lid heeft een ambtstermijn van 12 jaar, kan niet opnieuw worden gekozen en gaat met pensioen wanneer het ouder is dan 65. Het Hof toetst wetten, presidentiële decreten en het reglement van orde van de Assemblee, en beslist over individuele verzoeken. Het toetst grondwetswijzigingen alleen op hun vorm.
De president: hoofd van de staat en de uitvoerende macht
- De president is het staatshoofd en de uitvoerende macht berust bij de president.
- De president wordt rechtstreeks door de bevolking gekozen voor vijf jaar, voor maximaal twee ambtstermijnen. Kandidaten moeten ouder zijn dan 40, verkiesbaar zijn als afgevaardigde en hoger onderwijs hebben voltooid.
- Fracties, partijen die bij de laatste parlementsverkiezingen alleen of samen ten minste 5% van de geldige stemmen behaalden, of ten minste 100.000 kiezers kunnen een kandidaat voordragen.
- De president kan één of meer vicepresidenten benoemen. Als het ambt vacant wordt, vinden binnen 45 dagen verkiezingen plaats.
Sinds 2017
De artikelen over de ministerraad zijn ingetrokken en de president oefent de uitvoerende macht rechtstreeks uit.
Wat niet kan worden gewijzigd
De tekst noemt enkele bepalingen die niet kunnen worden gewijzigd en waarvoor zelfs geen wijziging mag worden voorgesteld.
- De staatsvorm. De Turkse staat is een republiek.
- De kenmerken van de Republiek. Een democratische, seculiere en sociale rechtsstaat, met de overige kenmerken die de tekst noemt.
- De eenheid van de staat en zijn symbolen. De staat vormt met zijn grondgebied en natie een ondeelbaar geheel. Zijn taal is Turks; zijn vlag, volkslied en hoofdstad worden genoemd.
Al het andere kan via de onderstaande procedure worden gewijzigd.
Hoe de tekst verandert
Het wijzigen van de tekst volgt een vaste procedure met vaste aantallen. Verander hieronder het aantal zetels om te zien waar een aantal stemmen toe leidt.
De 600 zetels · de wijzigingsregel
Laat de zetels oplichten en zie waar de stemming toe leidt
Verschuif de schuifregelaar of gebruik de knoppen om in te stellen hoeveel van de 600 leden voor stemmen bij de eindstemming over een grondwetswijziging. De messing plaquette die oplicht, laat zien wat er daarna gebeurt.
360 van de 600 leden stemmen voor
Minder dan 360 voorstemmen: niet aangenomen
Een voorstel tot grondwetswijziging moet bij geheime stemming worden aangenomen door drie vijfde van alle leden, 360 van de 600. Met minder stemmen wordt het niet aangenomen.
360 tot 399 voorstemmen: aangenomen met drie vijfde
Als de president de wet niet terugstuurt, wordt ze gepubliceerd en aan een referendum onderworpen. De president kan haar ook terugsturen naar de Assemblee. Ze kan dan met 400 stemmen opnieuw ongewijzigd worden aangenomen, waarna de president haar aan een referendum kan onderwerpen.
400 of meer voorstemmen: aangenomen met twee derde
De president kan de wet of enkele artikelen ervan aan een referendum onderwerpen. Een wet die niet aan een referendum wordt onderworpen, wordt gepubliceerd.
Eerst is een schriftelijk voorstel van ten minste 200 leden nodig. Bij een referendum is meer dan de helft van de uitgebrachte geldige stemmen nodig.
- Voorstel Ten minste een derde van de leden, 200 van de 600, stelt de wijziging op schrift. artikel 175
- Debat De Assemblee bespreekt het wetsvoorstel tweemaal in de plenaire vergadering.
- Stemming Drie vijfde van alle leden, 360, moet het bij geheime stemming aannemen.
- Daarna Wat er daarna gebeurt, hangt af van het aantal stemmen: zie de drie plaquettes hierboven.
Als de wet aan een referendum wordt onderworpen
Een wet die aan een referendum wordt onderworpen, treedt alleen in werking als meer dan de helft van de uitgebrachte geldige stemmen voor is. Wanneer de Assemblee de wet aanneemt, bepaalt ze ook welke bepalingen samen aan het referendum worden onderworpen en welke afzonderlijk.
Wat er veranderde, in drie voorbeelden
- 2004. Het gelijkheidsartikel kreeg een extra alinea: mannen en vrouwen hebben gelijke rechten en de staat is verplicht ervoor te zorgen dat deze gelijkheid in de praktijk bestaat.
- 2010. Iedereen kreeg het recht zich tot het Grondwettelijk Hof te wenden. De ambtstermijn van de leden van het Hof is 12 jaar.
- 2017. De uitvoerende macht ging over naar de president, de artikelen over de ministerraad werden ingetrokken en het artikel over het aantal leden van de Assemblee werd gewijzigd; daarin staat nu 600.
De 19 wijzigingen, met de datum waarop de Assemblee ze aannam: 17‑05‑1987 08‑07‑1993 23‑07‑1995 18‑06‑1999 13‑08‑1999 03‑10‑2001 21‑11‑2001 27‑12‑2002 07‑05‑2004 21‑06‑2005 29‑10‑2005 13‑10‑2006 10‑05‑2007 31‑05‑2007 09‑02‑2008 07‑05‑2010 17‑03‑2011 20‑05‑2016 21‑01‑2017. De laatste werd goedgekeurd in een referendum op 16‑04‑2017.
Vijf grondwetten in het kort
Turkije heeft vijf grondwetsteksten gehad, van de Ottomaanse tekst van 1876 tot de huidige. De eigen pagina’s van de Assemblee geven de datums en aantallen van elke tekst.
De boekenplank · vijf grondwetten
Vijf teksten op één plank
De breedte van elke boekrug komt overeen met het aantal artikelen.
- 1876
- 1921
- 1924
- 1961
- 1982
Datums, aantallen en het aantal wijzigingen zoals vermeld op de pagina’s van de Grote Nationale Assemblee van Turkije; het aantal artikelen van de tekst uit 1924 komt van de pagina van het Grondwettelijk Hof.
Als je denkt dat een recht is geschonden
Sinds 23‑09‑2012 kan iedereen zich tot het Grondwettelijk Hof wenden als een overheidsinstantie een grondrecht heeft geschonden dat de Grondwet waarborgt en dat onder het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens valt. De gewone rechtsmiddelen moeten eerst zijn uitgeput.
- De termijn. 30 dagen vanaf de dag waarop de gewone rechtsmiddelen zijn uitgeput of, als er geen rechtsmiddel bestaat, vanaf de dag waarop je van de schending hoorde.
- Het formulier. Gebruik het Turkstalige verzoekformulier op de website van het Hof. Je hebt geen advocaat nodig, noch om een verzoek in te dienen, noch tijdens de behandeling van de zaak door het Hof.
- Waar je het indient. Rechtstreeks bij het Grondwettelijk Hof, of via een andere rechtbank of een Turkse diplomatieke vertegenwoordiging in het buitenland.
- De kosten. Er zijn kosten aan verbonden en je moet een betalingsbewijs bij het formulier voegen. De vragen en antwoorden van het Hof vermelden het bedrag voor 2025. Vraag daarom vóór betaling het huidige bedrag na bij het Hof. Als je niet kunt betalen, kun je op het formulier om rechtsbijstand vragen; daarvoor gelden voorwaarden.
- Wie een verzoek kan indienen. Natuurlijke personen. Buitenlanders kunnen geen verzoek indienen voor rechten die alleen aan Turkse burgers zijn toegekend. Publiekrechtelijke rechtspersonen kunnen geen verzoek indienen. Privaatrechtelijke rechtspersonen kunnen dat alleen voor rechten die aan een rechtspersoon toekomen.
- Wat het verzoek niet doet. Het indienen van een verzoek schort de uitvoering van de bestreden handeling niet op. Het Hof kan alleen een maatregel opleggen als het een ernstig gevaar voor het leven of de lichamelijke of geestelijke integriteit vaststelt. Het formulier heeft een veld voor zo’n verzoek.
Deze pagina legt uit hoe het Hof het verzoek beschrijft; dit is geen juridisch advies. De pagina’s van het Hof: vragen en antwoorden en het individuele verzoek.
Korte antwoorden
Kan de Grondwet worden gewijzigd?
Ja, behalve de republiek als staatsvorm, haar kenmerken en de bepalingen over grondgebied, taal, vlag, volkslied en hoofdstad. Voor een wijziging zijn een schriftelijk voorstel van ten minste 200 leden en 360 voorstemmen op 600 bij geheime stemming nodig. De wijziging kan aan een referendum worden onderworpen.
Hoeveel artikelen telt ze en hoe vaak is ze gewijzigd?
Ze telt 177 artikelen; de 21 voorlopige artikelen in deel zes zijn afzonderlijk genummerd. De pagina van de Assemblee vermeldt 19 wijzigingen sinds 1982; de laatste werd goedgekeurd in een referendum op 16‑04‑2017.
Is er een Engelse tekst?
Ja. De Grote Nationale Assemblee van Turkije publiceert een Engelse vertaling van mei 2019, waarin de wijzigingen van 2017 zijn opgenomen. Het Grondwettelijk Hof biedt een pdf van dezelfde vertaling aan.
Wie is het staatshoofd?
De president van de Republiek, bij wie ook de uitvoerende macht berust. De president wordt rechtstreeks door de bevolking gekozen voor vijf jaar, voor maximaal twee ambtstermijnen.
Hoeveel leden heeft de Assemblee?
600 afgevaardigden, gekozen via algemeen kiesrecht. De verkiezingen voor de Assemblee en de president vinden elke vijf jaar op dezelfde dag plaats.
Kan een buitenlander het Grondwettelijk Hof benaderen?
De Grondwet zegt dat iedereen een verzoek kan indienen. De vragen en antwoorden van het Hof voegen daaraan toe dat buitenlanders geen verzoek kunnen indienen voor rechten die alleen aan Turkse burgers zijn toegekend. De termijn van 30 dagen en de regel dat de gewone rechtsmiddelen moeten zijn uitgeput, gelden voor elke verzoeker.
Bronnen
De Engelse vertaling en de Turkse tekst van de Grondwet, gepubliceerd door de Grote Nationale Assemblee van Turkije, haar pagina’s over de vijf grondwetten en de pagina’s van het Grondwettelijk Hof, allemaal gelezen op 22‑10‑2026. De illustraties beelden het onderwerp uit, geen echte locatie.
- Constitution of the Republic of Türkiye, English translation, May 2019: Preambule en artikelen 1–4, 6–13, 16, 17, 73, 75–77, 87, 101, 104, 106, 138, 146–148, 161, 167, 174–177 — Grote Nationale Assemblee van Turkije, Afdeling Wetten en Besluiten, gecontroleerd op 22‑10‑2026
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (wet nr. 2709, Turkse tekst met de wijzigingen van 2017) — Grote Nationale Assemblee van Turkije, gecontroleerd op 22‑10‑2026
- Constitution of the Republic of Türkiye, Engelse pdf — Grondwettelijk Hof, gecontroleerd op 22‑10‑2026
- 1982 Anayasası: Genel Bilgiler — Grote Nationale Assemblee van Turkije, gecontroleerd op 22‑10‑2026
- 1982 Anayasası: Metin ve Değişiklik Bilgileri (de 19 wijzigingen en hun datums) — Grote Nationale Assemblee van Turkije, gecontroleerd op 22‑10‑2026
- 1961 Anayasası: Genel Bilgiler — Grote Nationale Assemblee van Turkije, gecontroleerd op 22‑10‑2026
- 1924 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu: Genel Bilgiler — Grote Nationale Assemblee van Turkije, gecontroleerd op 22‑10‑2026
- 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu: Genel Bilgiler — Grote Nationale Assemblee van Turkije, gecontroleerd op 22‑10‑2026
- 1876 Kanun-ı Esasi: Genel Bilgiler — Grote Nationale Assemblee van Turkije, gecontroleerd op 22‑10‑2026
- 1924 Anayasası (de tekst, 105 artikelen) — Grondwettelijk Hof, gecontroleerd op 22‑10‑2026
- Üyelerin Seçimi (hoe de leden worden gekozen) — Grondwettelijk Hof, gecontroleerd op 22‑10‑2026
- Bireysel Başvuru (het individuele verzoek) — Grondwettelijk Hof, gecontroleerd op 22‑10‑2026
- Sıkça Sorulan Sorular (vragen en antwoorden over het individuele verzoek) — Grondwettelijk Hof, gecontroleerd op 22‑10‑2026
