Porcelana Kütahya i çini: jak je odróżnić

Słowo „Kütahya” na talerzu znaczy jedno z dwóch. Kütahya Porselen to firma, która robi porcelanę stołową; na swojej stronie pisze, że jej fundamenty położono w 1970 roku. Çini (czyt. „czini”) to ręcznie zdobiona ceramika z miasta Kütahya, a jej nazwa jest zarejestrowana jako oznaczenie pochodzenia w TürkPatent pod numerem 77. Z porcelany stołowej się je. Çini ze szkliwem z ołowiem, jak mówi rejestr, jest tylko dekoracją.

Odwróć talerz przód i spód

Wzór widać z daleka, a o pochodzeniu mówi spód. Rejestr TürkPatent opisuje oba: kolory i wzór na przodzie oraz pieczęć w glinie z tyłu. Obróć talerz, dotykaj kropek, a na dole zaznacz, co sprzedawca mówi o szkliwie.

Talerz çini · rejestr TürkPatent nr 77 · sprawdzono 20.10.2026

Obejrzyj talerz z obu stron

Dotknij kropki na talerzu albo obróć go przyciskiem „Spód”. Na dole zaznacz, co o szkliwie mówi sprzedawca lub wytwórca.

Poniżej: przód i spód talerza, opis każdego znaku i trzy możliwe odpowiedzi sprzedawcy.

PrzódSpód

1. 1
2. 2
3. 3

1. 1
2. 2

Ilustracja: talerz çini z obu stron.

1. 1PrzódKolory

   Rejestr podaje sześć kolorów wzoru: czerwony, zielony, turkusowy, kobaltowy (niebieski), żółty i fioletowy.

   • czerwony
   • zielony
   • turkusowy
   • kobaltowy
   • żółty
   • fioletowy
2. 2PrzódWzór

   Goździki i tulipany na spiralnych gałązkach, które nie mają początku ani końca. Rejestr opisuje ten styl jako spotykany wyłącznie w çini z Kütahyi.

3. 3PrzódSzkliwo

   Wzór leży pod przezroczystym szkliwem. Rejestr tłumaczy, że dzięki temu barwy z czasem nie blakną. Połysk i odblask na talerzu to właśnie ta warstwa szkła.

4. 1SpódPieczęć w glinie

   Znak pochodzenia ma być odciśnięty albo wkładany w wilgotną glinę na etapie formowania. Dzięki temu po szkliwieniu leży pod szkliwem i nie da się go zetrzeć.

   
5. 2SpódNazwa lub marka wytwórcy

   Obok znaku ma stać nazwa lub marka producenta. Naklejka albo nadruk na wierzchu szkliwa nie pasuje do tego opisu z rejestru.

   

Stół czy ściana?

Zaznacz, co o szkliwie mówi sprzedawca lub wytwórca.

Zawiera ołówBez ołowiu, do żywnościNikt nic nie mówi

Dekoracja, nie zastawa.

Tak mówi rejestr o çini z ołowiem w szkliwie:

„Wyroby çini zawierające ołów (w szkliwie) nie mogą być używane jako zastawa stołowa. Mogą być jednak używane jako przedmioty dekoracyjne i ozdobne.”Rejestr oznaczeń geograficznych TürkPatent, nr 77

Zastawa, jeśli masz to na piśmie.

Poproś o pisemną deklarację zgodności. W UE wyrobom ceramicznym przeznaczonym do kontaktu z żywnością towarzyszy taka deklaracja aż do sprzedaży detalicznej (art. 2a dyrektywy 84/500/EWG, dodany dyrektywą 2005/31/WE). Przepis mówi o wytwórcy lub sprzedawcy z UE, więc w sklepie w Turcji nie masz gwarancji, że ją dostaniesz. Bez pisemnego oświadczenia traktuj talerz jak dekorację.

Dekoracja, dopóki sprzedawca nie powie wprost.

Rejestr mówi, że szkliwo çini może być ołowiowe lub borowe, a z samego wyglądu talerza nie da się tego odczytać. Zapytaj sprzedawcę:

Sır kurşunsuz mu?Czy szkliwo jest bezołowiowe?Sofra eşyası olarak kullanılabilir mi?Czy można tego używać jako zastawy stołowej?Yazılı bir beyan verebilir misiniz?Czy dostanę pisemne oświadczenie?

Źródła: rejestr oznaczeń geograficznych TürkPatent, nr 77 (sprawdzono 20.10.2026); art. 2a dyrektywy 84/500/EWG, dodany dyrektywą Komisji 2005/31/WE.

Dwa rzemiosła, jedno słowo Kütahya Porselen i çini

Obie rzeczy pochodzą z miasta Kütahya, ale to nie to samo: jedna jest firmą, druga rzemiosłem z zarejestrowaną nazwą pochodzenia.

Jak powstaje talerz çini dwa wypały

Rejestr opisuje kolejność: glina, kształt, pierwszy wypał, wzór, szkliwo, drugi wypał. Przesuń suwak: to ten sam talerz w sześciu krokach, a temperatury i czasy pochodzą z rejestru.

Rejestr TürkPatent nr 77 · sprawdzono 20.10.2026

Ten sam talerz w sześciu krokach

Przesuń suwak albo dotknij słupka kroku. Wysokość słupka to temperatura pieca, szerokość to czas wypału.

Poniżej sześć kroków po kolei; w pierwszym i ostatnim działa piec.

1. 1
2. 2
3. 3
4. 4
5. 5
6. 6

Krok 1 z 6 · Glina i kształt

Glina, kaolin, kwarc, skaleń i wapień

Składniki miele się w wodzie. Płaskie kafle prasuje się na sucho, talerze formuje się na gipsowych formach na kole, a wysokie kształty odlewa w gipsie albo lepi ręcznie na kole.

Krok 2 z 6 · Pierwszy wypał

Biskwit

Wyrób wypala się w piecu komorowym. Powstaje biały półwyrób zwany biskwitem, jeszcze bez wzoru.

1050–1100 °C · 12–20 godz.

Krok 3 z 6 · Wzór

Papier, igła i węgiel

Wzór rysuje się na papierze i nakłuwa igłą w gęstych odstępach. Papier przykłada się do biskwitu i przepuszcza przez dziurki worek z pyłem węglowym, który zostawia kropkowane kontury.

Krok 4 z 6 · Kolor

Pędzel i sześć barw

Kontury obrysowuje się pędzlem, a wnętrza wypełnia żywymi kolorami: czerwonym, zielonym, turkusowym, kobaltowym, żółtym i fioletowym.

Krok 5 z 6 · Szkliwo

Warstwa szkła

Wzór pokrywa się przezroczystym albo kolorowym szkliwem. Rejestr mówi, że może ono być ołowiowe lub borowe, a w tabeli składu podaje tlenek ołowiu (PbO) w ilości 30–40 %.

Krok 6 z 6 · Drugi wypał

Wzór pod szkłem

Szkliwo tworzy szklistą warstwę, a wzór zostaje pod nią. Dlatego, jak pisze rejestr, wzór i barwy nie blakną i çini przetrwa całe wieki.

900–1000 °C · 8–12 godz.

Źródło: rejestr oznaczeń geograficznych TürkPatent, nr 77 (sprawdzono 20.10.2026). Zakresy pochodzą z opisu metody produkcji; w innym miejscu rejestr podaje wartości przybliżone (ok. 1000 °C i 870–950 °C). Kroki bez pieca nie mają temperatury, więc ich słupki są niskie.

Kolory i kwiaty sześć plus sześć

Rejestr podaje sześć kolorów wzoru i, opisując rzemiosło, wymienia sześć kwiatów: tulipan, różę, goździk, krokus, lilię i hiacynt. Poniżej po jednym na kaflu, z tureckimi nazwami, bo tak je usłyszysz u sprzedawcy.

Według rejestru style dzielą się na cztery rodziny:

Znak na spodzie pieczęć pod szkliwem

„Kütahya Çinisi” to znak pochodzenia, a nie ocena jakości: mówi, że wyrób powstał w prowincji Kütahya. Rejestr opisuje, jak ma wyglądać.

1. Pieczęć w glinie. Znak jest odciśnięty albo wkładany w wilgotną glinę na etapie formowania. Dlatego po szkliwieniu leży pod szkliwem i nie da się go zetrzeć.
2. Nazwa lub marka. Obok znaku stoi nazwa lub marka wytwórcy; sam znak nie wystarcza.
3. Nie naklejka. Naklejka albo nadruk na wierzchu szkliwa nie jest znakiem opisanym w rejestrze.

Kto tego pilnuje? Rejestr przewiduje komisję z przedstawicieli dyrekcji kultury i turystyki przy gubernatorze, wydziału sztuk pięknych uniwersytetu, urzędu miasta, izby handlu i przemysłu oraz izby çiniciler. Według rejestru sprawdza ona warsztaty w prowincji raz w miesiącu, a w całym kraju co trzy miesiące szuka podróbek.

Czy jeść z talerza çini szkliwo i ołów

Najkrócej: nie, jeśli w szkliwie jest ołów. Tak mówi rejestr nr 77.

Ten sam rejestr mówi, że szkliwo może być ołowiowe lub borowe, a w tabeli składu szkliwa podaje tlenek ołowiu (PbO) w ilości 30–40 %. Z samego wyglądu talerza nie da się tego odczytać.

W UE wyrobom ceramicznym przeznaczonym do kontaktu z żywnością towarzyszy pisemna deklaracja wytwórcy lub sprzedawcy z UE, aż do sprzedaży detalicznej (art. 2a dyrektywy 84/500/EWG, dodany dyrektywą 2005/31/WE). Wytwórca lub importer musi mieć dokumentację badań, że wyrób mieści się w limitach przenikania ołowiu i kadmu. Sklep w Turcji nie musi być sprzedawcą z UE, więc o papier trzeba poprosić.

Co zrobić w sklepie:

1. Zapytaj o szkliwo. Sır kurşunsuz mu?Czy szkliwo jest bezołowiowe?
2. Zapytaj o przeznaczenie. Sofra eşyası olarak kullanılabilir mi?Czy można tego używać jako zastawy stołowej?
3. Poproś o pisemne oświadczenie. Yazılı bir beyan verebilir misiniz?Czy dostanę pisemne oświadczenie? Bez odpowiedzi traktuj talerz jak dekorację.

Pytania krótko

Źródła

1. Rejestr oznaczeń geograficznych TürkPatent, nr 77, „Kütahya Çinisi” (zmiana ogłoszona w biuletynie nr 47 z 15.02.2019) — TürkPatent, sprawdzono 20.10.2026
2. Historia firmy — Kütahya Porselen, sprawdzono 20.10.2026
3. Strona główna i linie produktów — Kütahya Porselen, sprawdzono 20.10.2026
4. Punkty sprzedaży — Kütahya Porselen, sprawdzono 20.10.2026
5. Dyrektywa Komisji 2005/31/WE z 29 kwietnia 2005 r. zmieniająca dyrektywę 84/500/EWG (art. 2a) — legislation.gov.uk, sprawdzono 20.10.2026