Yunus Emre Gedichten: Tijdloze Wijsheid in het Nederlands

Waarom zouden we in het jaar 2025 de verzen lezen van een man die ruim 700 jaar geleden in Centraal Anatolië leefde? Het antwoord is simpel: omdat Yunus Emre niet alleen een dichter was, maar een heelmeester van de menselijke ziel. In een tijd waarin we vaak de weg kwijtraken, werken zijn woorden als een kompas dat ons terugleidt naar de essentie: naar liefde, tolerantie en naar onszelf.

Yunus Emre (ca. 1240-1320) is de belangrijkste stem van de Turkse soefi traditie. Terwijl zijn tijdgenoten vaak in het Perzisch of Arabisch dichtten, koos Yunus voor het eenvoudige Turks van het volk. Hij bracht verheven mystieke filosofie naar de stoffige wegen van de Anatolische regio. Zijn boodschap was radicaal en is dat nog steeds: de weg naar het goddelijke loopt niet via dogma’s, maar via het menselijk hart.

Een persoonlijke noot bij de vertaling

Ik woon in Eskişehir, de stad in wiens aarde Yunus Emre zijn laatste rustplaats vond (in het dorp Sarıköy). Als liefhebber van zijn filosofie heb ik het tot mijn missie gemaakt om zijn gedachten naar het Nederlands te vertalen. Daarbij gaat het mij niet om een academische, letterlijke vertaling die vaak de geest van het gedicht doodt. In plaats daarvan heb ik geprobeerd het ritme en de kern van zijn boodschap te vangen.

Gebaseerd op de werken van het Ministerie van Cultuur en Toerisme, heb ik deze verzen zo geïnterpreteerd dat ze toegankelijk zijn voor de moderne lezer, zonder hun mystieke diepgang te verliezen. De teksten worden vergezeld door mijn eigen illustraties, geïnspireerd op zijn visioenen.

1. De ballingschap van de ziel

Dit gedicht herinnert ons eraan dat we allemaal reizigers zijn en dat ons ware thuis niet in de materiële wereld ligt.

Gods glorie vult de wereld, wijd en zijd,
Maar Zijn ware wezen blijft verborgen in de tijd.
Zoek niet daarbuiten, kijk diep in jezelf,
Want de waarheid in het hart is de wijsheid van ’t gewelf.

Het hiernamaals blijft voor het oog nog gesluierd,
Zorg dus dat je daden op aarde worden gewaardeerd.
Ballingschap brengt pijn, als een zware last,
Wie eenmaal vertrekt, houdt aan het aardse niet meer vast.

Laten we vrienden zijn, het leven kleur geven,
Lasten delen in dit kortstondige leven.
Heb lief en word geliefd, koester het zonlicht,
Want deze aarde is niemands eigendom of plicht.

Yunus spreekt helder, zodat iedereen het hoort,
Woorden die galmen, door het hart gevoed en voort:
Leef goed en oprecht op dit aardse terrein,
Want niemand zal eeuwig in deze vallei zijn.

2. De maan in het hart

Wanneer ik mijn gezicht ter aarde neerbuig,
Zie ik de halve maan als een hemels getuige.
Of het nu winter is of zomer, ze streven naar de vree,
Voor mij is elke dag een feest, ik doe met het leven mee.

Geen wolk zal het wagen het licht te verhullen,
De maanlichte glans, die harten zal vullen.
Van de grond tot de hemel ontwaakt een gloed,
Als dansende sterren die het duister doen goed.

In de kamer van het hart ontstaat het licht,
Dat de duisternis bant en nooit voor de nacht zwicht.
Hoe kan in deze ruimte, zo helder en rein,
Nog plek voor schaduwen of somberheid zijn?

3. Ware kennis (İlim İlim Bilmektir)

Dit is een van de beroemdste gedichten van Yunus Emre. Het bekritiseert lege boekenkennis die niet leidt tot zelfkennis.

Kennis is de wereld begrijpen in al haar facetten,
Maar ware kennis is jezelf op de juiste plek zetten.
Als je niet weet wie je in de kern werkelijk bent,
Wat is dan de waarde van de kennis die je ontleent?

Je leest en studeert om de waarheid te vinden,
Maar laat je slechts door woorden aan regels binden.
Als je leest, maar de diepere zin niet beleeft,
Is het vergeefs wat je aan studie hebt gegeven.

Zeg niet: “Ik heb gelezen, ik ben een geleerd man”,
Als je hart de waarheid niet recht aankijken kan.
Als je de essentie niet herkent, de zuivere staat,
Blijft je reis een lege weg, een zinloze daad.

Vier heilige boeken, met wijsheid zo zwaar,
Maar één enkele letter is vaak evenveel waard.
Als je de Eenheid in de veelheid niet ziet,
Zeg me, waarom lees je dan en begrijp je het niet?

Yunus Emre spreekt tot je, luid en klaar:
“Bedevaart duizendmaal, jaar na jaar.
Maar vraag je me wat God het meest bemint?
Het is het hart dat een medemens vindt.”

4. De alchemistische kracht van de liefde

Luister goed, vrienden, zo dierbaar en trouw,
De liefde is de kracht waar ik op bouw.
Een hart dat nooit de ware liefde heeft gekend,
Is als een koude steen in een zandwoestijn gewend.

Wat groeit er in harten, zo hard en zo kil?
Eerst zachte woorden, maar woede ligt stil.
Een klein gefluister wordt snel tot een kreet,
Een vonk is genoeg voor een oorlog zo heet.

Maar liefde laat zielen als was doen smelten,
Laat bloemen bloeien in bevroren velden.
Alleen harten van steen, duister en zwaar,
Vinden het warme licht nooit, nergens, niet daar.

Wie de goddelijke wijsheid echt doorziet,
Is als een oceaan die zijn diepte niet verliet.
In de diepten moet men duiken, ver weg van de kade,
Om parels te vinden door Gods eigen genade.

5. In graven vond ik naties

Een “Memento Mori” (gedenk te sterven), dat ons herinnert aan de gelijkheid van alle mensen voor de dood of men nu koning is of bedelaar. Ook al verzamel je Turkse Lira als schat, de dood kent geen onderscheid.

In graven vond ik volkeren, ooit vol van vuur,
Machtig en trots, jagend op elk uur.
Dappere zielen, verhalen verwaaid,
Waar nu de wind slechts over grafstenen draait.

Ministers, meesters en helden van faam,
De dood maakt geen onderscheid naar rang of naam.
Hun dagen zijn nu in de nacht gehuld,
Het lot van eenieder is hier vervuld.

Recht was hun pad, ze wankelden niet,
Met pennen schreven ze poëzie en lied.
Als nachtegalen klonk hun gezang,
Nu rusten ze allen, de gangen langs.

Paarden deden stof opwaaien, bazuinen klonken luid,
Met trommels trokken ze voorwaarts, voluit.
Ooit boog de wereld voor hun vloot en hun leger,
Nu is hun macht slechts een legende, een verre veger.

Lees ook: Nazim Hikmet Gedichten: Leven en Werk van een Romantische Communist

6. Het boek van het lichaam

Wij traden binnen in het rijk van verstaan,
Zagen de geheimen van het aardse gaan.
Met de hemel in een wervel, de aarde als grond,
Vonden wij licht waar de mensheid het vond.

Nacht en dag, de banen van de planeten,
Heilige woorden om nooit te vergeten.
De reis van Mozes, de tempel zo groot,
Alles wat Israfils bazuin ooit besloot.
Al deze wijsheid, zo puur en zo waar,
Vonden we in het lichaam, in onszelf daar.

Tora, Psalmen of de Koran in zang,
Hun diepste betekenis kent geen dwang.
Hun waarheden, zonder sluier of sier,
Ontdekten we in de mens, niet op papier.

7. De taal van de 72 naties

Laten we in stilte naar de doven horen,
Wanneer hun zielen in wijsheid zijn herboren.
Wij begrepen alles zonder een gesproken woord,
Omdat echt begrijpen aan geen taal toebehoort.

Wij omarmden de liefde, werden minnaars puur,
In elk moment, in elk vluchtig uur.
God deelde de volkeren in talen zo vel,
Maar in de liefde vonden wij de eenheid wel.

De nederige Yunus vult aarde en lucht,
Als een bloem met haar geur en haar zachte zucht.
Onder elke steen wacht een sprankel van licht,
En de waarheid vertelt ons een eerlijk bericht.

8. Voorbij de rituelen

Onze wetten zijn anders geschreven,
Geen dogma kan onze liefde verdrijven.
Wij scheiden ons niet af in sekten of vromen,
Wij wachten tot de waarheid zal komen.

Zonder water voor de wassing en plicht,
Hebben we geen handen of voeten in zicht.
Want ons gebed is een innerlijke klank,
Een eeuwige, stille lofzang en dank.

Of het nu de Kaäba is, moskee of gebed,
Ieder gaat de weg die hij zelf heeft gezet.
Wie is wie? Wie heeft gelijk? Wie dwaalt?
Morgen zien we wie de waarheid behaalt.

Yunus, vernieuw je ziel nu gezwind,
Houd vrienden in je hart als een zachte wind.
Erken de kracht die in je eigen wezen rust,
En luister naar de liefde, die alles bewust kust.

9. De rivier van eenheid

Uit de bron van de waarheid drinken we klaar,
En roepen vol ontzag: Allah u-Akbar.
Op de oceaan van macht varen we voort,
Met kracht bereiken we de veilige poort.

Voorbij de heuvels, de bossen en dalen,
Leren we het goddelijke vertrouwen te halen.
Onze reis is gezegend, stap voor stap,
Met de lof van de Schepper als onze dagsap.

Als een rivier hebben we vlaktes doorkruist,
Zijn in de zee gevloeid, waar de branding bruist.
Toen in overvloed, als de regen zo zwaar,
Zijn we één geworden met de zee, daar.

Als dienaar aan Taptuks deur staat hij hier,
Yunus de arme, op weg naar Zijn vertier.
Ooit was hij ruw, nu is hij “gekookt” en puur,
In voltooiing mag hij nu zijn, elk uur.