Nazım Hikmet Gedichten: Zijn 10 Mooiste Werken Vertaald

De gedichten van Nazım Hikmet behoren tot de meest bepalende en tegelijkertijd emotionele werken van de moderne Turkse lyriek. Als “romantische communist” en revolutionair dichter bracht Hikmet een groot deel van zijn leven door in de gevangenis of in ballingschap, maar zijn verzen over liefde, vrijheid en menselijkheid vonden hun weg over de hele wereld.

Geboren in een welgestelde familie, werd Nazım Hikmet vervolgd vanwege zijn politieke overtuigingen. Na jaren in Turkse gevangenissen wist hij in 1951 naar de Sovjet Unie te vluchten. Als gevolg hiervan ontnam Turkije hem zijn staatsburgerschap een pijnlijke daad voor de patriot die zijn vaderland in zijn verzen onsterfelijk maakte. Pas op 5 januari 2009, bijna een halve eeuw na zijn dood, kreeg hij van de toenmalige regering postuum zijn Turkse staatsburgerschap terug.

Opmerking: De volgende teksten zijn vrije, poëtische bewerkingen in het Nederlands, geïnspireerd op de originelen van Nazım Hikmet. Ze zijn bedoeld om de sfeer, de beelden en de emotionele houding van de dichter tastbaar te maken voor de lezers van nu.

1. De blauwogige reus (Mavi Gözlü Dev)

Dit gedicht reflecteert het conflict tussen de revolutionaire strijd en het verlangen naar huiselijke vrede.

Er was eens een reus met blauwe ogen,
die hield van een piepkleine vrouw.
De vrouw droomde echter van een klein huis,
van een tuin waar de kamperfoelie geurt.

De reus hield gigantisch veel, zoals reuzen dat doen,
met handen geschapen voor grootse daden,
niet voor het metselen van een klein tehuis,
niet voor het kloppen op een stille poort.

Hij kon haar droom niet bouwen.
In zijn blauwe ogen stonden tranen als sterren.
De kleine vrouw, moe van de geweldige stappen,
koos uiteindelijk een dwerg, rijk aan goud en rust.

Zij vond haar kamperfoelie in de marmeren tuin.
En de reus begreep nu eenzaam in zijn grootheid –:
Voor een liefhebbende reus is er geen huis met kamperfoelie,
maar slechts de verre weg en de herinnering.

2. De walnootboom (Ceviz Ağacı)

Een van zijn beroemdste werken, dat ook als lied onsterfelijk werd. Het speelt zich af in het historische Gülhane Park in Istanbul.

Mijn hoofd schuimt als een wolk boven de zee;
ik ben een walnootboom in het Gülhane Park.

Een oude knoop in de keel, vergroeid en sterk,
toch weten noch jij, noch de politie: dat ben ik.

In het Gülhane Park sta ik, een walnootboom, groot en stil.
Mijn bladeren, spartelend als vissen in het water, glinsteren in het licht.
Ze zwaaien naar je, zijdeachtig en toch vol weemoed –
pluk er een af, o roos, en droog er je tranen mee.

Met honderdduizend handen grijpen mijn bladeren naar Istanbul,
met honderdduizend ogen bewonder ik de stad.
In elk blad slaat een hart dat leeft en beeft.

In het Gülhane Park ruis ik mijn eigen lied.
Noch jij, noch de wachter vermoeden het:
Ik ben de boom. Ik ben hier.

3. Groeten aan de arbeidersklasse

Een krachtig appel voor solidariteit en hoop.

Een groet van de arbeidersklasse van Turkije!
Moge de vrede wortel schieten als een oude boom.
In elke draad van de arbeid moet de toekomst rijpen,
want lichter wordende dagen liggen in jullie handen.

Dagen van rechtvaardigheid, waarin kracht telt:
Niemand mag overdag worden afgebeuld, ’s nachts honger lijden.
Dagen vol brood, rozen en vrijheid –
voor hen die de wereld scheppen.

Jullie die op de pleinen staan,
met dromen over aarde, onderwijs en goed werk –
Jullie stem zal het lot doen keren.

Onze klasse treedt de duisternis tegemoet –
het sultanaat van geld en vrees.
Sta rechtop! Laat de vrijheid lichten.

Een groet aan jullie, arbeiders en arbeidsters –
opdat jullie kracht nooit wankelt,
voor een stralend morgen en een waardig vandaag.

4. Martelaren (Kuvâyi Milliye)

Een eerbetoon aan de gevallenen van de Turkse Onafhankelijkheidsoorlog.

Martelaren, jullie trotse zielen onder de aarde –
het is tijd om nog eenmaal op te staan:
Van Sakarya tot &İnönü,
over de vlaktes van Afyon tot Dumlupınar.

Jullie vielen geketend, maar jullie geest brak de boeien.
Jullie wortels drinken het bloed van de geschiedenis –
wij buigen voor jullie offer.

Daar waar jullie rusten, toetst het lot ons opnieuw.
Kom, wek ons uit onze slaap!
We mogen niet vergeten wat jullie gaven.

Vervul de belofte van vrijheid,
schud de moedeloosheid van onze schouders.
Martelaren, naam van onze waardigheid –
nu is het moment van ontwaken.

5. Jouw ogen (Gözlerin)

Nazım Hikmet schreef enkele van de tederste liefdesgedichten uit de wereldliteratuur, vaak vanuit de verte van de gevangenis.

Jouw ogen o jouw ogen stralen,
of het nu in de kerker is of de ziekenzaal, altijd zon.
Ze lichten vrij als het einde van mei
aan de stranden van Antalya.

Jouw ogen hebben gehuild, stonden naakt in de wind,
diep en puur als de blik van een kind,
en toch nooit zonder het licht van de hoop.

Jouw ogen wetend en toch vol leven –
zien het lijden en schenken desondanks licht.
Als de kastanjes uit Bursa in de herfstregen,
als de zachte zomerwind over de heuvels.

In jouw ogen, mijn roos,
zie ik de belofte van een wereld,
waarin mensen als broeders gaan.

6. Het verlangen (Hasret)

Een eeuw is verstreken sinds ik je gezicht zag.
Omhels me laat geen ruimte tussen ons!
De tijd staat niet stil in jouw afwezigheid.

Honderd jaar wacht de stad op mijn terugkeer.
Op dezelfde tak dansten onze lotsbestemmingen,
van dezelfde twijg vertrokken wij.

Honderd jaar scheiden ons –
en toch ren ik in de schemering,
door de lange jaren,
terug naar waar ik hoor: bij jou.

Vergelijkbaar met Halide Edip Adıvar in haar romans, verwerkt ook Hikmet hier de pijn van de scheiding en de liefde voor het vaderland.

7. Mijn geliefde

Geliefde, als valsheid mijn lippen raakt,
moge mijn tong dan breken,
zodat ik nooit “Ik hou van je” zeg in een leugen.

Want de waarheid is de grond waarop wij staan.
Zou ik bedrog schrijven met mijn hand,
moge die dan verdorren,
want alleen de waarheid in de omhelzing geneest.

En mochten mijn ogen je aankijken en liegen,
mogen ze dan hun glans verliezen.
Want de eerlijke blik is de zuiverste kleur van de liefde.

8. Landverrader (Vatan Haini)

Een bittere satire als antwoord op de beschuldigingen van de toenmalige pers en politiek.

De krantenkoppen schreeuwen: “Hikmets verraad!”
Een admiraal lacht op de foto,
naast hem Amerikaanse dollars, zo groot als het land.

Ze noemen me verrader omdat ik niet dien.
Maar Hikmet antwoordt:

“Ja, ik ben een landverrader –
als vaderland betekent: jullie kassen vullen.
Als ‘vaderland’ betekent: in de fabrieken ons bloed drinken,
als het betekent de grond aan vreemde bases te verkopen,
dan draag ik mijn verraad als een vlag.”

Is vaderland slechts winst, chequeboek en politie?
Is de prijs van patriottisme de honger van het volk?
Als vaderland betekent rillen van de kou en in de zomer lijden aan koorts,
dan ben ik de verrader.

Schrijf het in drie kolommen, zwart op wit:
Nazım Hikmet is en blijft een landverrader.

Deze kritische houding doet denken aan de omwentelingen die ook de stichting van de Republiek onder Mustafa Kemal Atatürk begeleidden, hoewel Hikmet later in conflict kwam met de staat.

9. Als je een wolk was (Bulut Mu Olsam)

Boven de zee licht een wolk op,
op de golven schommelt een schip met een zilveren spiegel.
Daarin een vis van goud,
rustend in het donkerblauwe mos.

Aan de oever staat een man en denkt:
Zou ik liever de wolk zijn?
Of het schip dat reist?

Zou ik de vis zijn, vrij in het water?
Of het mos dat in de zee ademt?
Nee, geen van deze alleen.

Ik wil de zee zijn, mijn zoon –
met haar wolken, schepen en vissen,
onverdeeld, reusachtig en allesomvattend.

10. Blauwe haven (Mavi Liman)

Een afscheidsgedicht vol melancholie.

Ik ben uitgeput, mijn kapitein hou op.
Laat een ander het logboek bijhouden.
Ik zie de koepel, ik zie de blauwe poort –
maar breng me niet naar die plaats terug,
want ik kan niet meer aan land gaan.

Conclusie: Nazım Hikmet verbindt tedere liefdesbeelden met een scherpe sociale blik en een onverschrokken verlangen naar vrijheid. Zijn verzen dragen de last van ballingschap, maar openen tegelijkertijd wijde, lichte horizonten. Of hij nu over de natuur schrijft, over de majestueuze berg Ararat, of over menselijk lijden zijn stem blijft onvergeten.

Verder lezen

• De 10 Beste Restaurants in Bursa: De Ultieme Food Guide
• Atatürk Citaten en Leven
• Orhan Pamuk Boeken en Onderscheidingen