مدرسه اندرون: توپکاپی چگونه ملازمان کاخ را پرورش می‌داد

اندرون بخشی از کاخ توپکاپی بود که دولت عثمانی مدیران و افسران خود را در آن پرورش می‌داد. پسرانی که به خدمت دولت درمی‌آمدند، در هفت اتاق پیرامون حیاط سوم زندگی می‌کردند، زبان، دین و کار با سلاح می‌آموختند، کارهای کاخ را انجام می‌دادند و برای تصدی منصب‌هایی در ارتش و حکومت از کاخ بیرون می‌رفتند. نقشه زیر شما را با این اتاق‌ها آشنا می‌کند.

چگونه پسری پذیرفته می‌شد و دیگران به کجا می‌رفتند

کسی برای ورود به اندرون درخواست نمی‌داد. بیشتر اعضایش پسرانی بودند که از راه devşirme، گردآوری پسران خانواده‌های مسیحی، و از میان اسیران جنگی آورده می‌شدند. پسران شاهزادگان تابع و رهبران محلی نیز می‌توانستند وارد شوند و پسران مسلمان بوسنیایی که با همین نظام گرفته می‌شدند، معمولاً مستقیم به اندرون می‌رفتند (TÜBİTAK).

پسران بوسنی استثنایی هستند که TDV ثبت کرده است. پس از فتح محمد دوم، بوسنیایی‌هایی که اسلام را پذیرفته بودند خواستند پسرانشان نیز گرفته شوند. این پسران، Poturoğulları، نزد خانواده‌های ترک فرستاده نمی‌شدند و مستقیم وارد اندرون و یگان باغبانان می‌شدند (TDV Acemi Oğlanı).

پوشاک دربار کلاه و ردا اتاقتان را نشان می‌داد

در اندرون پوشاک نشانه رتبه بود. دولت هزینه آن را می‌پرداخت و جوانان هر سه ماه دستمزد می‌گرفتند (TDV İç Oğlanı). یک پوشاک را انتخاب کنید.

روزی با قواعد درس، تمرین و سکوت

روز با زمان نمازها پیش می‌رفت و قواعد به همه عادت‌ها راه داشت. زمانی را انتخاب کنید.

دروازه

Bâbüssaâde، دروازه حیاط سوم، از نماز صبح تا نماز عشا بسته می‌ماند و در این ساعت‌ها جوانان حتی به حیاط دوم هم نمی‌رفتند (TÜBİTAK).

آداب رفتار

جوان باید بر سر سفره، هنگام سخن گفتن، نشستن و برخاستن و در خواب مراقب رفتارش می‌بود. خطاهای کوچک تنبیه‌های کوچک داشت و کسانی که قواعد را رعایت نمی‌کردند، بی‌درنگ اخراج می‌شدند (TÜBİTAK).

تنبیه‌ها

TDV تنبیه‌های اصلی را نام می‌برد: falaka، زدن کف پا، بیدار نگه‌داشتن اجباری و محروم کردن از وعده‌های غذا. آغاها به‌ویژه سخت‌گیر بودند.

بستر و غذا

محل خواب، خوابگاه‌های جمعی بود و میان هر هشت یا ده جوان، بستر یک آغا قرار داشت. برنج و گوشت غذاهای اصلی بودند؛ جوانان نه اجازه پرخوری داشتند و نه گرسنه نگه داشته می‌شدند (TDV Enderun).

همراه سلطان

وقتی سلطان به کوشکی در باغ، لشکرکشی یا شکار می‌رفت، برخی جوانان همراهش می‌رفتند (TÜBİTAK).

بیماری

بیمارستان کوچکی برای اندرون در سمت راست ورودی حیاط اول قرار داشت. پسر بیمار را بی‌درنگ به آنجا می‌بردند تا دیگران بیماری‌اش را نگیرند (TÜBİTAK).

کاخ، کلاس درس

والی‌ها، قاضی‌ها، سفیران و وزیران در طول قرن‌ها به توپکاپی رفت‌وآمد داشتند و جوانان حکومت‌داری و دیپلماسی را در عمل می‌دیدند (TDV Enderun).

بوسبک (Busbecq)، فرستاده هابسبورگ، در حدود میانه قرن شانزدهم نوشت که غربیان از اسب یا سگی که خوب تربیت شده باشد لذت می‌برند، اما ترک‌ها از انسانی که خوب تربیت شده باشد (TDV Enderun).

Çıkma درِ خروج از دربار

Çıkma، «بیرون رفتن»، نیروی پیش‌برنده این نظام بود. جوانی که برای خدمت به بیرون از کاخ فرستاده می‌شد، به جایگاه قبلی خود بازنمی‌گشت (TÜBİTAK). به گفته TÜBİTAK، çıkma معمولاً هر دو یا سه سال، با پر شدن اتاق‌های پایین‌تر، و هنگام به تخت نشستن سلطان جدید انجام می‌شد؛ TDV İç Oğlanı می‌گوید هر سه یا هفت سال، بسته به نیاز. کسانی که بیرون می‌رفتند، بسته به اتاقشان، سوار یگان‌های kapıkulu، عضو müteferrika یا صاحب‌منصب می‌شدند (TDV؛ TÜBİTAK).

عده‌ای اندک بسیار بالا رفتند. صوقولو محمد پاشا که بعدها وزیر اعظم شد، منصب‌های درباری را به این ترتیب پیمود (TDV Sokullu Mehmed Paşa).

1. Küçük Odaپس از سال‌هایی که در کاخ Edirne گذراند، به اندرون راه یافت و نخست در Küçük Oda خدمت کرد.
2. خزانه داخلیاز آنجا به خزانه داخلی، iç hazine، رفت.
3. سه منصب Has Odaابتدا rikâbdar، سپس çuhadar و پس از آن silâhdar شد.
4. دو منصب ارشدسپس çaşnigîrbaşı، سرپرست چشندگان غذای سلطان، و büyük kapıcıbaşı شد.

صاحب‌قدرتان می‌توانستند قواعد را زیر پا بگذارند. TDV اشاره می‌کند که سلطان‌ها گاهی خارج از این قواعد ترفیع می‌دادند و نمونه‌اش را وزیر اعظم کردن ابراهیم، has odabaşı سلیمان، می‌داند. TÜBİTAK دولتمردان دیگری را که در اندرون پرورش یافتند نام می‌برد: Lütfi Paşa، Rüstem Paşa، Piyale Paşa، Kılıç Ali Paşa و Damad İbrahim Paşa. دو تاریخ‌نگار، Hızır İlyas و Tayyarzâde Atâ Bey، شرح‌های مفصلی از زندگی در کاخ و اندرون بر جای گذاشتند. اثر Atâ Bey نام‌ها و گاه شرح زندگی دانشوران، شاعران، دولتمردان و نظامیانی را که آنجا پرورش یافتند آورده است (TDV Enderun).

چهار برداشت نادرست

چرا کم‌رنگ شد و چه زمانی پایان یافت

نفوذ اندرون تا اوایل قرن نوزدهم ادامه داشت. پس از آن، رویدادهای پایان کارش به هم نزدیک‌تر شدند.

قرن هفدهم

پارتی‌بازی راه را برای کسانی باز کرد که شرایط لازم را نداشتند، نظام با نیازهای تازه همگام نشد و قدرت فراوان سربازان kapıkulu نظم و کیفیت آموزش را متزلزل کرد (TDV Enderun).

اوایل قرن نوزدهم

مردانی از مدارس به سبک غربی در حکومت صاحب‌نظر و نفوذ شدند (TDV Enderun).

۱۸۳۱

محمود دوم پس از برچیدن ینی‌چری‌ها، در سال ۱۸۳۱ Enderun nazırlığı، نهاد سرپرستی، را ایجاد کرد (TÜBİTAK). در ۱۸ اکتبر ۱۸۳۱، هنگامی که silâhdar درگذشت، کسی را به جای او نگماشت و این منصب را پایان داد (TDV Mâbeyn-i Hümâyun).

۱۸۳۳

او Mâbeyin Müşirliği را ایجاد کرد و ترتیب اتاق‌های اندرون را به‌کلی تغییر داد (TDV Mâbeyn-i Hümâyun). استخدام iç oğlanı از نظر اداری پایان یافت (TDV İç Oğlanı).

۱۸۵۶

سلطان‌ها به کاخ دلمه‌باغچه رفتند که از سال ۱۸۵۶ به‌عنوان اقامتگاه استفاده می‌شد (Milli Saraylar).

۱۹۰۸

یگان‌های باقی‌مانده اندرون تعطیل شدند (TÜBİTAK).

۱۹۲۴

کاخ توپکاپی در ۳ آوریل ۱۹۲۴ به موزه تبدیل شد (Milli Saraylar).

دیدن حیاط امروز

از Bâbüssaâde وارد حیاط سوم می‌شوید؛ دروازه دوگانه‌ای که سلطان‌های جدید در آن به تخت می‌نشستند و در روزهای عید تختی برای پذیرش شادباش‌ها آنجا می‌گذاشتند (TDV Bâbüssaâde). درست روبه‌رو Arz Odası، اتاق بارعام، قرار دارد. پشت آن کتابخانه احمد سوم است که کتابخانه اندرون نیز نامیده می‌شود: ساختش در ۱۷ فوریه ۱۷۱۹ در محل کوشک سلیم دوم که بی‌رسیدگی مانده بود آغاز شد و در ۲۳ نوامبر ۱۷۱۹ گشایش یافت (TDV Ahmed III Kütüphanesi). پس از آنکه سلیم اول آثار مقدس را به کاخ آورد، ساختمان Has Oda بیشتر به بخش Hırka-i Saâdet شناخته شد (TDV Topkapı Sarayı). اطلاعات بلیت، کارت بازدید و زمان باز بودن توپکاپی در صفحه موزه کاخ توپکاپی آمده است.

پاسخ‌های کوتاه

منابع