Σαμπιχά Γκιοκτσέν: Η Πρώτη Γυναίκα Πιλότος Μαχητικών & Κόρη του Ατατούρκ

Όποιος προσγειώνεται σήμερα στην Κωνσταντινούπολη, πατάει συχνά σε έδαφος που φέρει το όνομά της: Σαμπιχά Γκιοκτσέν (Sabiha Gökçen). Για εκατομμύρια ταξιδιώτες, είναι απλώς το όνομα του δεύτερου αεροδρομίου της μεγαλούπολης. Όμως, πίσω από τα φωτεινά γράμματα κρύβεται μια από τις πιο συναρπαστικές βιογραφίες της σύγχρονης ιστορίας. Δεν ήταν μόνο μία από τις οκτώ θετές κόρες του Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, αλλά μια γυναίκα που ξεπέρασε όλα τα όρια της εποχής της.

Σε μια εποχή όπου οι γυναίκες σε πολλά μέρη του κόσμου αγωνίζονταν ακόμα για βασικά δικαιώματα, εκείνη ανέβηκε σε ένα πιλοτήριο και έγραψε παγκόσμια ιστορία. Έγινε η πρώτη γυναίκα πιλότος μαχητικών στον κόσμο ένα επίτευγμα που της χάρισε μια θέση στο βιβλίο των Ρεκόρ Γκίνες και στις αφίσες της Πολεμικής Αεροπορίας των ΗΠΑ. Αυτή είναι η αληθινή ιστορία ενός ορφανού παιδιού που έγινε θρύλος των αιθέρων.

Από το ορφανοτροφείο στην κόρη του ιδρυτή του κράτους

Η Σαμπιχά γεννήθηκε στις 22 Μαρτίου 1913 στην Προύσα. Η παιδική της ηλικία σημαδεύτηκε από απώλειες. Έχασε τους γονείς της, Μουσταφά Ιζέτ Μπέη και Χαϊριγιέ Χανούμ, σε νεαρή ηλικία και μεγάλωσε με τον μεγαλύτερο αδελφό της, Νεσέτ. Η ζωή της άλλαξε δραματικά το 1925, όταν ο Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, ο ιδρυτής της Τουρκικής Δημοκρατίας, επισκέφθηκε την Προύσα.

Η μόλις 12 ετών Σαμπιχά βρήκε το θάρρος και πλησίασε τον Πρόεδρο. Η επιθυμία της ήταν τόσο απλή όσο και ισχυρή: ήθελε να σπουδάσει. Ο Ατατούρκ, συγκινημένος από το θάρρος της και τις δύσκολες συνθήκες της ζωής της, την υιοθέτησε με τη συγκατάθεση του αδελφού της και την πήρε μαζί του στην Άγκυρα. Από εκεί και πέρα, φοίτησε σε διάσημα σχολεία, όπως το Αμερικανικό Κολλέγιο Θηλέων στο Arnavutköy και την Αμερικανική Ακαδημία Üsküdar.

Ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια: Έλαβε το επίθετο “Gökçen” από τον Ατατούρκ ήδη από τις 19 Δεκεμβρίου 1934 μήνες προτού καν ξεκινήσει την εκπαίδευση πτήσης της. “Gök” στα τουρκικά σημαίνει “ουρανός”. Ήταν λες και ο Ατατούρκ είχε ήδη προαισθανθεί το μέλλον της.

Το κάλεσμα του ουρανού: Μια πρωτοπόρος απογειώνεται

Τον Μάιο του 1935, ο Ατατούρκ πήρε τη Σαμπιχά μαζί του στα εγκαίνια της σχολής πτήσεων Türkkuşu (Τουρκικό Πουλί). Καθώς παρακολουθούσε τους αλεξιπτωτιστές και τους πιλότους ανεμοπλάνων, γεννήθηκε το πάθος της. Ο Ατατούρκ παρατήρησε τον ενθουσιασμό της και της είπε: “Ο ουρανός σου ταιριάζει”. Λίγο αργότερα, ξεκίνησε την εκπαίδευσή της.

Το ταλέντο της ήταν αδιαμφισβήτητο. Στάλθηκε μαζί με επτά άνδρες συναδέλφους της για περαιτέρω εκπαίδευση στην Κριμαία (τότε ΕΣΣΔ), για να εξασκηθεί σε ανεμόπτερα υψηλών επιδόσεων. Αν και σχεδίαζε να φοιτήσει και στη σχολή μηχανοκίνητων πτήσεων εκεί, ο ξαφνικός θάνατος της θετής αδελφής της, Ζεχρά, την ανάγκασε να επιστρέψει πρόωρα στην Τουρκία.

Η πρώτη γυναίκα πιλότος μαχητικών στον κόσμο

Ο Ατατούρκ όμως είχε μεγαλύτερα σχέδια για εκείνη. Ήθελε να αποδείξει ότι οι Τουρκάλες μπορούσαν να αναλάβουν οποιονδήποτε ρόλο στην κοινωνία ακόμα και τον στρατιωτικό. Καθώς οι γυναίκες τότε δεν γίνονταν ακόμα δεκτές στις στρατιωτικές ακαδημίες, η Σαμπιχά έλαβε ειδική άδεια και μια ειδική στολή. Το 1936 εισήλθε στη Στρατιωτική Σχολή Πτήσεων στο Εσκισεχίρ.

Για έντεκα μήνες εκπαιδεύτηκε εξίσου σκληρά με τους άνδρες συναδέλφους της. Στις 25 Φεβρουαρίου 1936 πέταξε για πρώτη φορά ένα μηχανοκίνητο αεροπλάνο. Η εκπαίδευσή της κορυφώθηκε με τη συμμετοχή της σε στρατιωτικά γυμνάσια στη Θράκη και το Αιγαίο. Το 1937 έγραψε ιστορία: Ως πιλότος συμμετείχε στη στρατιωτική επιχείρηση στο Tunceli (Dersim) και έγινε έτσι επίσημα η πρώτη γυναίκα πιλότος μαχητικών στον κόσμο.

Σήμερα, η κληρονομιά της αεροπορίας στην Τουρκία συνεχίζεται μέσα από εκδηλώσεις όπως το TEKNOFEST 2026, το οποίο γιορτάζει την καινοτομία και την αεροπορική πρόοδο που εκείνη ξεκίνησε.

Μια ζωή γεμάτη διακρίσεις

Η καριέρα της Σαμπιχά Γκιοκτσέν δεν σταμάτησε στη δεκαετία του 1930. Πέταξε συνολικά πάνω από 8.000 ώρες και ολοκλήρωσε 32 πολεμικές αποστολές. Το όνομά της έγινε διεθνώς γνωστό και σεβαστό.

Στις σημαντικότερες τιμητικές διακρίσεις της περιλαμβάνονται:

• Το Χρυσό Μετάλλιο της FAI (1991): Απονεμήθηκε από τη Διεθνή Αεροναυτική Ομοσπονδία για εξαιρετικά επιτεύγματα στην αεροπορία.
• The Eagles (1996): Σε τελετή στην αεροπορική βάση Maxwell στις ΗΠΑ, τιμήθηκε ως ένας από τους “20 αεροπόρους που έγραψαν παγκόσμια ιστορία”. Ήταν η μόνη γυναίκα στην αφίσα αυτών των θρύλων.
• Τάγμα του Λευκού Αετού: Η υψηλότερη στρατιωτική διάκριση της Γιουγκοσλαβίας.

Πραγματοποίησε την τελευταία της πτήση σε ηλικία 83 ετών. Το 1996, συνοδευόμενη από τον Γάλλο πιλότο Daniel Acton, επιβιβάστηκε σε ένα Falcon 2000 και απέδειξε για τελευταία φορά ότι το πάθος της για τις πτήσεις δεν γνώριζε ηλικία.

Η κληρονομιά: Αεροδρόμιο Σαμπιχά Γκιοκτσέν

Η Σαμπιχά Γκιοκτσέν έφυγε από τη ζωή στις 22 Μαρτίου 2001, ακριβώς στα 88α γενέθλιά της, στην Άγκυρα. Όμως, λίγο πριν τον θάνατό της, της απονεμήθηκε μια τιμή που έκανε το όνομά της αθάνατο. Τον Ιανουάριο του 2001, η Κωνσταντινούπολη εγκαινίασε το δεύτερο διεθνές αεροδρόμιό της στην ασιατική πλευρά και του έδωσε το όνομά της.

Σήμερα, το Διεθνές Αεροδρόμιο Sabiha Gökçen (SAW) είναι ένας από τους σημαντικότερους κόμβους της περιοχής. Δεν συνδέει μόνο τους ταξιδιώτες με τον κόσμο, αλλά υπενθυμίζει καθημερινά μια γυναίκα που απέδειξε ότι ο ουρανός δεν έχει σύνορα. Την επόμενη φορά που θα προσγειωθείτε εκεί ίσως για διακοπές ή για να ζήσετε την εμπειρία για παραπέντε στην Τουρκία σκεφτείτε την πρωτοπόρο που άνοιξε το δρόμο για τόσους πολλούς.

Η ζωή της παραμένει πηγή έμπνευσης, ειδικά κατά τις εθνικές επετείους, όπου γιορτάζονται τα επιτεύγματα της Δημοκρατίας και η πρόοδος της σύγχρονης Τουρκίας.