Σουλτάνος Αμπντούλ Αζίζ: Ζωή, Μεταρρυθμίσεις & Τραγικό Τέλος
Πίνακας περιεχομένων
Ο Σουλτάνος Αμπντούλ Αζίζ θεωρείται ένας από τους πιο αξιοσημείωτους ηγεμόνες της ύστερης Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Έμεινε στην ιστορία ως ο πρώτος Σουλτάνος που πραγματοποίησε διπλωματικές κρατικές επισκέψεις στην Ευρώπη και την Αίγυπτο, σπάζοντας την παράδοση αιώνων του οθωμανικού απομονωτισμού.
Ωστόσο, η ζωή του είχε τραγικό τέλος: λίγες μέρες μετά την εκθρόνισή του, βρέθηκε νεκρός στο Παλάτι Φεριγιέ. Ο μυστηριώδης θάνατός του προκάλεσε μακροχρόνιες αντιπαραθέσεις, οι οποίες διήρκεσαν μέχρι τη βασιλεία του Σουλτάνου Αμπντούλ Χαμίτ Β’ και αποτελούν μέχρι σήμερα αντικείμενο ιστορικών συζητήσεων.
Σουλτάνος Αμπντούλ Αζίζ
Διπλωματική Τομή
Ο πρώτος Σουλτάνος που έσπασε την απομόνωση αιώνων, πραγματοποιώντας επίσημες επισκέψεις στην Ευρώπη και την Αίγυπτο, επαναπροσδιορίζοντας την οθωμανική διπλωματία.
Εκπαιδευτική Άνοιξη
Ίδρυσε το Λύκειο Γαλατασαράι (1868), εισάγοντας δυτικά πρότυπα εκπαίδευσης και ανοίγοντας τις πόρτες σε μαθητές όλων των θρησκειών.
Υποδομές & Πρόοδος
Επέκτεινε το σιδηροδρομικό δίκτυο, θεμελίωσε τον σταθμό Σιρκετζί και εισήγαγε τα πρώτα οθωμανικά γραμματόσημα, εκσυγχρονίζοντας την καθημερινότητα.
Mecelle: Το Ορόσημο του Δικαίου
Η κωδικοποίηση του ισλαμικού αστικού δικαίου (1869) υπό τον Αχμέτ Τζεβντέτ Πασά. Ένας κώδικας που αποτέλεσε τη νομική βάση για πολλά σύγχρονα κράτη της Μέσης Ανατολής.
Οικονομική Σκιά
Παρά το μεγαλείο, οι υπέρογκες δαπάνες για τον στόλο και τα ανάκτορα οδήγησαν σε δυσβάσταχτο δανεισμό και στην οικονομική κρίση του 1875.
`; } }if (!customElements.get('sultan-abdulaziz-widget')) { customElements.define('sultan-abdulaziz-widget', SultanAbdulazizWidget); }
Καταγωγή και Οικογένεια του Σουλτάνου Αμπντούλ Αζίζ
Ο Σουλτάνος Αμπντούλ Αζίζ προερχόταν από τη διάσημη οθωμανική δυναστεία, οι ρίζες της οποίας ανάγονται στον Οσμάν Γαζή και τον πατέρα του, Ερτουγρούλ Γαζή. Η άμεση γραμμή καταγωγής του τον συνδέει με τους σημαντικότερους ηγεμόνες της αυτοκρατορίας, όπως και τον τελευταίο ηγεμόνα, τον Σουλτάνο Βαχιντεντίν:
Ο Σουλτάνος Αμπντούλ Αζίζ ήταν γιος του Μαχμούτ Β’, εγγονός του Αμπντούλ Χαμίτ Α’ και η γραμμή του έφτανε μέσω του Αχμέτ Γ’, του Μεχμέτ Δ’, του Ιμπραήμ Α’ και του Αχμέτ Α’ πίσω στον Σουλεϊμάν τον Μεγαλοπρεπή και τον Μεχμέτ τον Πορθητή.
Η προσωπική ζωή του Σουλτάνου χαρακτηριζόταν από το χαρέμι του. Σύμφωνα με ιστορικά αρχεία, ο Αμπντούλ Αζίζ είχε πέντε κύριες συζύγους (Kadın Efendiler) και αρκετά παιδιά:
- Dürrünev Kadın: Μητέρα του Ηγεμόνα Γιουσούφ Ιζεντίν και της Σαλιχά Σουλτάν.
- Edadil Kadın: Μητέρα του Ηγεμόνα Μαχμούτ Τζελαλεντίν και της Εμινέ Σουλτάν (που πέθανε σε νεαρή ηλικία).
- Hayranidil Kadın: Μητέρα του μετέπειτα Χαλίφη Αμπντούλ Μετζίτ Β’ και της Ναζιμέ Σουλτάν.
- Neşerek (Nesrin) Kadın: Μητέρα του Ηγεμόνα Μεχμέτ Σεβκέτ και της Εμινέ Σουλτάν.
- Gevheri Kadın: Μητέρα της Εσμά Σουλτάν.
Τα πρώτα χρόνια
Ο Σουλτάνος Αμπντούλ Αζίζ γεννήθηκε στις 8 Φεβρουαρίου 1830 στην Κωνσταντινούπολη, γιος του Σουλτάνου Μαχμούτ Β’ και της Περτεβνιγιάλ Σουλτάν. Έλαβε προσεκτική ανατροφή που περιλάμβανε τόσο παραδοσιακές όσο και σύγχρονες αξίες.
Εκτός από τη θρησκευτική του εκπαίδευση λέγεται ότι απήγγειλε το Κοράνι κάθε πρωί ο Σουλτάνος ήταν και καλλιτεχνικά προικισμένος. Συνέθετε μουσική σε δυτικό και οθωμανικό στυλ και ήταν ταλαντούχος καλλιγράφος.
Η Βασιλεία του Σουλτάνου Αμπντούλ Αζίζ (1861-1876)
Ο Αμπντούλ Αζίζ ανέβηκε στον θρόνο σε μια ταραγμένη εποχή. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία αντιμετώπιζε πολυάριθμες εσωτερικές εξεγέρσεις, τις οποίες ο Σουλτάνος αντιμετώπισε με αποφασιστικότητα. Μεταξύ των σημαντικότερων συγκρούσεων ήταν:
- Η εξέγερση στο Μαυροβούνιο
- Οι ταραχές στη Σερβία
- Η Κρητική Επανάσταση
Εσωτερικές Μεταρρυθμίσεις και Εκσυγχρονισμός
Παρά τις πολιτικές αναταραχές, ο Σουλτάνος Αμπντούλ Αζίζ προώθησε τον εκσυγχρονισμό της αυτοκρατορίας. Οι μεταρρυθμίσεις του αφορούσαν το νομικό σύστημα, την εκπαίδευση και τις υποδομές.
Το Mecelle: Ένα ορόσημο του ισλαμικού δικαίου
Μία από τις σημαντικότερες κληρονομιές αυτής της περιόδου ήταν η έναρξη της κωδικοποίησης του ισλαμικού αστικού δικαίου στο λεγόμενο Mecelle i Ahkam ı Adliye (εν συντομία Mecelle). Υπό την καθοδήγηση του Αχμέτ Τζεβντέτ Πασά, δημιουργήθηκε από το 1869 ένας κώδικας βασισμένος στη σχολή δικαίου των Χαναφιτών, αλλά με σύγχρονη δομή.
Το Mecelle ρύθμιζε αστικά ζητήματα όπως συμβάσεις αγοράς, μισθώσεις και εγγυήσεις. Αργότερα χρησίμευσε ως βάση για την αστική νομοθεσία σε πολλά διάδοχα κράτη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, συμπεριλαμβανομένης της Συρίας, της Ιορδανίας και του Ιράκ.
Σχέσεις με την Αίγυπτο και την Τυνησία
Στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής, ο Αμπντούλ Αζίζ προσπάθησε να σταθεροποιήσει τις σχέσεις με τις ημιαυτόνομες επαρχίες. Παραχώρησε στον Αιγύπτιο κυβερνήτη Ισμαήλ Πασά τον τίτλο του «Χεδβίβη» και επέκτεινε σημαντικά τις εξουσίες του. Σε αντάλλαγμα, η αυτοκρατορία έλαβε υψηλότερους φόρους υποτελείας.
Επίσης, στην Τυνησία, ο Σουλτάνος ενίσχυσε τους δεσμούς με τον τοπικό Μπέη, προκειμένου να περιορίσει την αυξανόμενη γαλλική επιρροή στη Βόρεια Αφρική. Επιβεβαιώνοντας την αυτονομία της Τυνησίας, προσπάθησε να εξασφαλίσει την περιοχή επίσημα ως τμήμα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Οικονομία και Εκπαίδευση
Υπό τον Αμπντούλ Αζίζ, η τεχνολογική πρόοδος έφτασε στην Κωνσταντινούπολη. Το σιδηροδρομικό δίκτυο επεκτάθηκε και ο διάσημος σταθμός Σιρκετζί άρχισε να παίρνει μορφή. Επιπλέον, η αυτοκρατορία εισήγαγε το 1863 τα πρώτα γραμματόσημα με την τούγρα του Σουλτάνου.
Στον τομέα της εκπαίδευσης, η ίδρυση του Λυκείου Γαλατασαράι (Mekteb i Sultani) το 1868 ήταν ένα σημαντικό βήμα. Το σχολείο αυτό προσέφερε διδασκαλία σύμφωνα με τα δυτικά πρότυπα στη γαλλική και την τουρκική γλώσσα και ήταν ανοιχτό σε μαθητές όλων των θρησκειών.
Ο οθωμανικός στόλος: Η τρίτη ισχυρότερη ναυτική δύναμη
Ο Σουλτάνος Αμπντούλ Αζίζ είχε μεγάλο πάθος για το ναυτικό. Επένδυσε μαζικά στον εκσυγχρονισμό του στόλου. Μέσω της αγοράς σύγχρονων θωρακισμένων πλοίων από την Ευρώπη και της επέκτασης των εγχώριων ναυπηγείων, κατάφερε να καταστήσει το οθωμανικό ναυτικό το τρίτο μεγαλύτερο στον κόσμο αμέσως μετά τη Μεγάλη Βρετανία και τη Γαλλία.
Οικονομική κρίση και Κρατική Χρεοκοπία
Η άλλη όψη του φιλόδοξου εκσυγχρονισμού και των υψηλών στρατιωτικών δαπανών ήταν ο καταστροφικός δανεισμός. Για τη χρηματοδότηση των πολέμων, του στόλου και των ανακτόρων, η αυτοκρατορία έπαιρνε συνεχώς νέα δάνεια από ευρωπαϊκές τράπεζες. Η δυσπιστία των πιστωτών ήταν τόσο μεγάλη, που το κράτος συχνά λάμβανε μόνο το 57% της ονομαστικής αξίας των ομολόγων, ενώ αφαιρούνταν αμέσως υψηλοί τόκοι και προμήθειες.
Το 1875 η κατάσταση επιδεινώθηκε: πάνω από το ήμισυ των κρατικών εσόδων έπρεπε να δαπανηθεί μόνο για την εξυπηρέτηση του χρέους. Το κράτος αναγκάστηκε τελικά να κηρύξει ουσιαστική στάση πληρωμών (Διάταγμα του Ραμαζανιού) και να μειώσει στο μισό τις πληρωμές τόκων, γεγονός που κατέστρεψε οριστικά την εμπιστοσύνη των ευρωπαϊκών αγορών.
Τα ιστορικά ταξίδια στο εξωτερικό
Η επίσκεψη στην Αίγυπτο (1863)
Ο Σουλτάνος Αμπντούλ Αζίζ ήταν ο πρώτος Οθωμανός ηγεμόνας που εγκατέλειψε την πρωτεύουσά του για ειρηνικούς σκοπούς. Μετά από πρόσκληση του Ισμαήλ Πασά, ταξίδεψε το 1863 στην Αίγυπτο. Χρησιμοποίησε για τον σκοπό αυτό τη βασιλική θαλαμηγό Sultaniye.
Στην Αίγυπτο έμεινε εντυπωσιασμένος από τη σύγχρονη ανάπτυξη, ιδιαίτερα από το σιδηροδρομικό δίκτυο, το οποίο εκείνη την εποχή ήταν πιο προηγμένο από εκείνο της Κωνσταντινούπολης. Ο Σουλτάνος επισκέφθηκε την Αλεξάνδρεια και το Κάιρο και ξεναγήθηκε σε ιστορικούς χώρους, όπως οι Πυραμίδες της Γκίζας.
Το ταξίδι στην Ευρώπη (1867)
Ακόμη πιο σημαντικό ήταν το ταξίδι του στην Ευρώπη το καλοκαίρι του 1867. Μετά από πρόσκληση του Αυτοκράτορα Ναπολέοντα Γ’, επισκέφθηκε την Παγκόσμια Έκθεση στο Παρίσι. Συνοδευόταν από τους ανιψιούς του, τον διάδοχο Μουράτ (μετέπειτα Σουλτάνος Μουράτ Ε’) και τον Αμπντούλ Χαμίτ (μετέπειτα Αμπντούλ Χαμίτ Β’).
Η διαδρομή του ταξιδιού ήταν ένας διπλωματικός θρίαμβος:
- Γαλλία: Άφιξη στην Τουλόν, υποδοχή στο Παρίσι από τον Ναπολέοντα Γ’.
- Μεγάλη Βρετανία: Συνέχεια του ταξιδιού στο Λονδίνο, όπου τον υποδέχθηκε η Βασίλισσα Βικτώρια στο Παλάτι του Μπάκιγχαμ.
- Βέλγιο & Πρωσία: Συναντήσεις με τον Βασιλιά Λεοπόλδο Β’ στις Βρυξέλλες και τον Βασιλιά Γουλιέλμο Α’ στο Κόμπλεντς.
- Αυστροουγγαρία: Υποδοχή από τον Αυτοκράτορα Φραγκίσκο Ιωσήφ στη Βιέννη.
Αυτό το ταξίδι αποσκοπούσε στη βελτίωση της εικόνας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στην Ευρώπη, αλλά έδειξε επίσης τη δεκτικότητα του Σουλτάνου απέναντι στη δυτική τεχνολογία και τον πολιτισμό.
Η Πτώση του Σουλτάνου
Το 1876, η δυσαρέσκεια στην αυτοκρατορία κλιμακώθηκε. Οι ιεροσπουδαστές (Softas) διαδήλωσαν στην Κωνσταντινούπολη απαιτώντας την αποπομπή του Μεγάλου Βεζίρη Μαχμούτ Νεντίμ Πασά. Παρασκηνιακά, κορυφαίοι μεταρρυθμιστές, όπως ο Μιντάτ Πασάς και ο Υπουργός Πολέμου Χουσεΐν Αβνί Πασάς, σχεδίαζαν πραξικόπημα.
Τη νύχτα της 30ής Μαΐου 1876, το Παλάτι Ντολμάμπαχτσε περικυκλώθηκε. Ο Σουλτάνος Αμπντούλ Αζίζ κηρύχθηκε έκπτωτος και αντικαταστάθηκε από τον ανιψιό του, Μουράτ Ε’. Ο Αμπντούλ Αζίζ μεταφέρθηκε αρχικά στο Παλάτι Τοπκαπί και αργότερα, κατόπιν δικής του επιθυμίας, στο Παλάτι Φεριγιέ.
Ο μυστηριώδης θάνατος: Αυτοκτονία ή δολοφονία;
Στις 4 Ιουνίου 1876, λίγες μόλις ημέρες μετά την εκθρόνισή του, ο πρώην Σουλτάνος βρέθηκε νεκρός στο δωμάτιό του. Οι καρποί του ήταν κομμένοι και είχε πεθάνει από αιμορραγία.
Μια εσπευσμένα συγκληθείσα εξεταστική επιτροπή υπό την επίβλεψη του Χουσεΐν Αβνί Πασά κήρυξε επίσημα τον θάνατο ως αυτοκτονία. Ειπώθηκε ότι ο Σουλτάνος, μέσα στην απόγνωσή του, έδωσε τέλος στη ζωή του με ένα ψαλίδι που είχε ζητήσει για να περιποιηθεί τη γενειάδα του.
Αυτή η εκδοχή, ωστόσο, αμφισβητήθηκε σύντομα. Πολλοί πίστευαν σε μια πολιτική δολοφονία, ενορχηστρωμένη από τους εγκέφαλους του πραξικοπήματος. Χρόνια αργότερα, υπό τη βασιλεία του Σουλτάνου Αμπντούλ Χαμίτ Β’, η υπόθεση άνοιξε ξανά στη λεγόμενη «Δίκη του Γιλντίζ» (1881). Το δικαστήριο καταδίκασε τον Μιντάτ Πασά και άλλους συνωμότες για τη δολοφονία του Αμπντούλ Αζίζ, αν και οι ιστορικοί μέχρι σήμερα διαφωνούν για το αν αυτή η απόφαση ανταποκρινόταν στην αλήθεια ή ήταν ένας πολιτικός ελιγμός του Αμπντούλ Χαμίτ για να εξοντώσει τους αντιπάλους του.
