Verkiezingen in Turkije: stemmen, zetels en telling

Inhoudsopgave

Een doorzichtige plastic stembus op een witgedekte tafel voor een houten wand met een ingelijst portret en een witte vlag met een rond embleem, met enkele stembiljetten en olijfgroene enveloppen op tafel — Een tafel in een stemlokaal in 2017: de doorzichtige stembus, stembiljetten en enveloppen. Foto: Yıldız Yazıcıoğlu (VOA), 13‑04‑2017, Wikimedia Commons; publiek domein, bestandspagina.

Turkse burgers vanaf 18 jaar stemmen bij een stembus (sandık) nabij hun geregistreerde woonadres, eenmaal per verkiezingssoort. De president en de 600 leden van de Grote Nationale Vergadering worden elke vijf jaar samen gekozen. Bij lokale verkiezingen worden eveneens elke vijf jaar burgemeesters, raden en de muhtar, het gekozen hoofd van een wijk of dorp, gekozen. Stemmen kan doorgaans van 08:00 tot 17:00. De telling is openbaar en elke stembus krijgt een ondertekend proces-verbaal.

Kort gezegd · gecontroleerd op 27‑10‑2026

Turkse burgers op de kiezerslijst stemmen bij één aangewezen stembus.

Wie stemt. Turkse burgers vanaf 18 jaar die op de kiezerslijst staan (seçmen kütüğü, het register van kiezers en hun woonadressen).
Wie niet. Buitenlanders, houders van de Mavi Kart (de kaart voor mensen die als Turks burger zijn geboren en met toestemming afstand deden van hun nationaliteit) en de groepen in hoofdstuk 01.
Eén stembus, één stem. Elke kiezer heeft één stembus en stemt alleen daar, eenmaal per verkiezingssoort, tussen 08:00 en 17:00.
Zetels. De 600 zetels worden verdeeld door de stemmen van elke lijst te delen door 1, 2, 3 … Een lijst heeft landelijk 7% van de geldige stemmen nodig om mee te doen.

Mag je stemmen?

Turks burger, 18 jaar of ouder

Ja, op de kiezerslijst

Je stemt bij de stembus die op de kiezerslijst voor je woonadres staat. Word je op of vóór de verkiezingsdag 18, dan kom je op de lijst.

Als buitenlander in Turkije wonen

Nee

Het stemrecht behoort toe aan Turkse burgers. Een buitenlander staat niet op de kiezerslijst.

Houder van de Mavi Kart

Nee

De Mavi Kart is een kaart voor mensen die als Turks burger zijn geboren en met toestemming van de staat afstand deden van hun nationaliteit. Ze behouden de meeste burgerrechten, maar mogen niet stemmen of zich verkiesbaar stellen.

Militaire dienst of gevangenis

Niet zolang dat duurt

Soldaten en korporaals in actieve dienst, militaire studenten en mensen die een gevangenisstraf uitzitten, stemmen niet. Mensen die veroordeeld zijn voor een door nalatigheid gepleegd misdrijf vormen de uitzondering.

Turks burger in het buitenland

Ja, op de kiezerslijst voor het buitenland

Burgers in het buitenland stemmen bij parlementsverkiezingen, presidentsverkiezingen en referenda. Dat kan bij een ambassade of consulaat, bij een grensovergang of elektronisch, zoals de Hoge Kiesraad per verkiezing bepaalt. Hoofdstuk 08 beschrijft de stappen.

Hulpmiddel · regels gecontroleerd op 27‑10‑2026

De avond bij de stembus

Loop door een klaslokaal dat als stemlokaal dient, van de verzegelde stembus tot het ondertekende proces-verbaal. Probeer daarna waar een stempel mag staan op een verzonnen stembiljet.

Vóór 08:00 · de voorzitter en het stembureau
De stembus is verzegeld
Vóór het stemmen begint, laat de voorzitter (sandık kurulu başkanı) het stembureau en de waarnemers zien dat de doorzichtige stembus leeg is. De voorzitter sluit en verzegelt de stembus, zodat die alleen open kan als het zegel wordt verbroken. Het stembureau stempelt ook elk stembiljet met zijn eigen zegel.
Aan tafel · de voorzitter
ID-controle
Kiezers komen één voor één naar de tafel. De voorzitter neemt het identiteitsbewijs aan en zoekt de naam op de lijst van deze stembus (sandık seçmen listesi). Geldig: de identiteitskaart of een ander overheidsdocument met het Turkse identiteitsnummer. Documenten van een gemeente of muhtar tellen niet mee.
Aan tafel · de voorzitter
Eén stembiljet in de hand
De voorzitter geeft één gecombineerd stembiljet (birleşik oy pusulası: één vel met alle lijsten erop), wijst het stemhokje aan en legt uit hoe je het stembiljet vouwt en dichtplakt. Zwangere, zieke en gehandicapte kiezers hoeven niet te wachten.
In het stemhokje · jij alleen
Stempel, vouw, plak
In het stemhokje (kapalı oy verme yeri) mag niemand anders binnenkomen. Zet met de stempel (mühür) een afdruk in het vak van één lijst, vouw het stembiljet en plak zelf de gomrand dicht. Telefoons en camera’s blijven uitgeschakeld bij de voorzitter.
Bij de stembus · jij
In de stembus
Verlaat het stemhokje en doe het gevouwen stembiljet zelf in de doorzichtige stembus. Niemand mag je vertellen hoe je moet stemmen en niemand mag na het stemmen bij de stembus blijven.
Aan tafel · de voorzitter
Tekenen en ID terug
De voorzitter geeft je identiteitsbewijs terug en laat je naast je naam op de lijst tekenen. Een kiezer die niet kan tekenen, zet in plaats daarvan een afdruk van de linkerduim.
Vanaf 17:00 · alle aanwezigen
Telling en proces-verbaal
De stembus wordt voor alle aanwezigen geopend, de enveloppen worden hardop geteld en elk stembiljet wordt hardop voorgelezen. Het stembureau stelt het proces-verbaal (sandık sonuç tutanağı) op, ondertekent het en stempelt het. Hoofdstuk 04 beschrijft de stappen.

ÖRNEKTİR

Plaats van de stempel	Stembiljet	Waarom
Binnen B	Telt mee voor B	Eén stempel binnen het vak van één lijst telt mee voor die lijst.
Binnen D, een vlek	Telt mee voor D	Een vlek maakt een stembiljet niet ongeldig als niets erop wijst dat die als herkenningsteken is aangebracht.
Twee stempels in C	Telt mee voor C	Meerdere stempels binnen het vak van dezelfde lijst tellen nog steeds mee voor die lijst.
Raakt de dubbele lijn	Telt mee voor A	Een stempel binnen het vak van één lijst die alleen de dubbele lijn tussen twee vakken raakt, telt mee voor die lijst.
Over B en C heen	Ongeldig	Een stempel die doorloopt in de vakken van meer dan één lijst maakt het stembiljet ongeldig.
Stempels in A en D	Ongeldig	Stempels in de vakken van meer dan één lijst maken het stembiljet ongeldig.
Geen stempel	Ongeldig	Een stembiljet zonder enige stempel is ongeldig.
Een naam naast de stempel	Ongeldig	Een naam, handtekening, tekst of ander teken naast de stempel “EVET” maakt het stembiljet ongeldig.

Neem mee

Breng mee: een overheidsdocument met je Turkse identiteitsnummer, zoals je identiteitskaart. De Hoge Kiesraad noemt bij het begin van elke verkiezing de geaccepteerde documenten. Het informatiebriefje voor de kiezer is geen identiteitsbewijs.
Zoek je stembus op het informatiebriefje voor de kiezer. De lijsten hangen ook bij het kantoor van de muhtar (muhtarlık). De muhtar beantwoordt op de verkiezingsdag tot 17:00 vragen over je stembus.

Oy kullanacağım sandığı öğrenmek istiyorum.Ik wil weten bij welke stembus ik stem.
Seçmen bilgi kâğıdım yanımda.Ik heb mijn informatiebriefje voor de kiezer bij me.
Kimliğim yanımda.Ik heb mijn identiteitsbewijs bij me.

Wie stemt en wie niet

Het stemrecht behoort toe aan Turkse burgers vanaf 18 jaar. Bij het opstellen van de lijsten in een verkiezingsjaar telt de 18e verjaardag tot en met de verkiezingsdag mee.

Turkse burgers vanaf 18 jaar. Ze stemmen bij de stembus op hun kiezerslijst, ook in het buitenland (hoofdstuk 08).
Buitenlanders. Het stemrecht behoort uitsluitend toe aan Turkse burgers.
Houders van de Mavi Kart. Met de kaart behouden mensen die als Turks burger zijn geboren en met toestemming afstand deden van hun nationaliteit de meeste burgerrechten, net als hun nakomelingen tot de derde graad. Het recht om te stemmen en zich verkiesbaar te stellen hoort daar niet bij.
Militairen en militaire studenten. Soldaten en korporaals in actieve dienst, ook tijdens verlof, en militaire studenten stemmen niet.
Gevangenen. Mensen die een straf uitzitten in een penitentiaire inrichting stemmen niet. Mensen die veroordeeld zijn voor een door nalatigheid gepleegd misdrijf vormen de uitzondering.

Nationale Vergadering

Parlementslid

Een Turks burger ouder dan 18 die de basisschool heeft afgerond en de militaire dienst heeft vervuld, vrijstelling heeft of uitstel heeft gekregen. Wie handelingsonbekwaam is, uitgesloten is van overheidsdienst of veroordeeld is voor de in de Grondwet genoemde misdrijven, is niet verkiesbaar. Rechters, aanklagers, docenten aan instellingen voor hoger onderwijs, ambtenaren en militairen kunnen zich pas kandidaat stellen nadat ze ontslag hebben genomen.

Grondwet, art. 76

President

Ouder dan 40

Ouder dan 40, met een hogere opleiding en verkiesbaar als parlementslid. Hoofdstuk 06 vermeldt wie kandidaten mag voordragen.

Grondwet, art. 101

Lokaal

Burgemeester, raad, muhtar

Burgemeester en raden: Turkse burgers ouder dan 18 die aan de voorwaarden van de kieswet voldoen. Muhtar en raad van ouderen: ouder dan 18, kunnen lezen en schrijven en minstens zes maanden in de wijk of het dorp wonen.

Wet 2972, art. 9 en 31

Bronnen: De Grondwet · Kieswetten (verzameling van de TBMM) · NVİ Mavi Kart · gecontroleerd op 27‑10‑2026

De kiezerslijst en je stembus

Elke kiezer heeft één stembus, vermeld op de kiezerslijst voor het woonadres. Het informatiebriefje voor de kiezer (seçmen bilgi kâğıdı) vermeldt welke. Het is geen identiteitsbewijs.

Je woonadresHet kiezersregister wordt opgebouwd uit de woonadressen in het adresregistratiesysteem (adres kayıt sistemi, het centrale elektronische adressenbestand) en elk jaar vernieuwd.
Een lijst per stembus120 dagen vóór de verkiezingen worden de lijsten van de stembussen (sandık seçmen listesi) uit het register samengesteld: de kiezers die in het gebied van elke stembus wonen, op alfabetische volgorde.
Opgehangen en ter inzageDe wijklijst (askı listesi) hangt twee weken ter inzage om fouten te kunnen corrigeren. Burgers mogen de lijsten op elk moment inzien bij de muhtarlık, het kantoor van het gekozen wijk- of dorpshoofd.
Het informatiebriefje voor de kiezerElke kiezer krijgt per post of persoonlijk een briefje met het district en het stembusnummer. Op het briefje staat dat het geen identiteitsbewijs is.
VragenVanaf 10 dagen vóór de verkiezingen tot 17:00 op de verkiezingsdag beantwoordt de muhtar vragen van kiezers over hun stembus en de locatie ervan.

Een klein wit gebouw met één bouwlaag, een rode dakrand, een Turkse vlag aan een mast en een bord van het kantoor van een wijkhoofd, met sneeuw op het verharde pad ervoor — Een muhtarlık in Etimesgut, Ankara: bij zulke kantoren hangen de kiezerslijsten. Foto: Emreozgul68, 13‑02‑2023, Wikimedia Commons; CC0, bestandspagina.

Eén kiezer, één stembus

Op de lijst: De naam van de kiezer, de namen van de ouders, het geboortejaar, het geboortedistrict en het woonadres. Een kiezer met onvolledige gegevens komt pas op een stembuslijst als die gegevens zijn aangevuld.
Alleen daar: Een kiezer stemt alleen bij de stembus van de eigen lijst, eenmaal per verkiezingssoort. Wie niet op de lijst van die stembus staat, kan daar niet stemmen, behalve in de gevallen die de wet noemt.
Na het stemmen: Niemand blijft na het stemmen bij de stembus, behalve leden van het stembureau, dienstdoende politieagenten, parlementsleden en kandidaten.

Hoe je een adres schrijft en registreert: Turkse adresopbouw.

Bronnen: Kieswetten (verzameling van de TBMM) · NVİ Adres Kayıt Sistemi · gecontroleerd op 27‑10‑2026

De verkiezingsdag bij de stembus

Stemmen kan van 08:00 tot 17:00. Elke stembus heeft een stembureau van zeven mensen. De kiezer toont een identiteitsbewijs, neemt één stembiljet, stempelt het alleen in een stemhokje, vouwt het, plakt het dicht en doet het in de doorzichtige stembus.

Aan tafel

Zeven mensen

Een voorzitter, een door loting aangewezen ambtenaar, en zes leden: vijf voorgedragen door politieke partijen en nog een door loting aangewezen ambtenaar. Zes plaatsvervangers staan klaar. Elke partij en elke onafhankelijke kandidaat mag één waarnemer (müşahit) sturen.

Wet 298, art. 21–25

Geldig ID

Het Turkse nummer

De identiteitskaart of een ander overheidsdocument met het Turkse identiteitsnummer; de Hoge Kiesraad noemt bij het begin van elke verkiezing de geaccepteerde documenten. Een document zonder dat nummer wordt alleen geaccepteerd samen met het informatiebriefje voor de kiezer of een ander document dat de Hoge Kiesraad noemt.

Wet 298, art. 87

Hulp

Eén helper, één persoon

Een blinde, verlamde of zichtbaar gehandicapte kiezer mag een familielid op dezelfde lijst als helper meenemen, of een andere kiezer als er geen familielid is. Een helper helpt slechts één persoon. Zwangere, zieke en gehandicapte kiezers hoeven niet te wachten. Oudere kiezers mogen voorrang krijgen.

Wet 298, art. 90, 93

In het stemhokje

Alleen, geen telefoon

Telefoons en camera’s worden uitgeschakeld en aan de voorzitter gegeven. Na het stemmen krijg je ze terug. Niemand betreedt het stemhokje als er een kiezer in zit en niemand mag een kiezer bij de stembus beïnvloeden.

Wet 298, art. 88, 92

Een vlakke tekening op een houten bureau: een ronde handstempel met een rood handvat op een donkerblauw stempelkussen, een crèmekleurig stembiljet met een raster van acht lege rechthoeken met elk een lege cirkel en een gomstrook langs de rand, een onbedrukte envelop en een potlood — Een tekening gemaakt voor deze pagina: wat een kiezer in handen krijgt. Er staat geen echt stembiljet op.

Wat een kiezer in handen krijgt

Stembiljet: Eén gecombineerd stembiljet (birleşik oy pusulası) per verkiezing: één vel met alle lijsten en het watermerk van de Hoge Kiesraad. Gevouwen en dichtgeplakt langs de gomrand vormt het zijn eigen envelop. Bij een gezamenlijke verkiezing van president en Nationale Vergadering gaan beide stembiljetten in één envelop.
De stempel: De wet noemt dit de stempel “EVET” (mühür; evet betekent ja). De kiezer zet hem in het vak van één lijst.
De stembus: Doorzichtig hard plastic, 40 × 55 × 50 cm, met een gleuf in het deksel.
De tijden: 08:00 tot 17:00. Wie om 17:00 in de rij staat, mag nog stemmen. De Hoge Kiesraad mag de tijden met een week voorafgaande kennisgeving wijzigen.

Twee tafels met een doorzichtige stembus, rollen gele stickers, een stempel met een rood handvat, stembiljetten, een kiezerslijst en een doorzichtig plastic bakje met roze handvatten, en de handen van stembureauleden en een kiezer die een envelop boven de stembus houdt — Een tafel bij een stembus in een school tijdens de lokale verkiezingen van 2024: de stembus, de stempel, de lijsten en de stembiljetten. Foto, bijgesneden: Zafer, 31‑03‑2024, Wikimedia Commons; CC BY 4.0, bestandspagina.

Rond de verkiezingsdag

Stilte in de ether. Op de verkiezingsdag mogen radiozenders en alle andere omroepen tot 18:00 geen nieuws, prognoses of commentaar over de verkiezingen en de uitslag uitzenden. Van 18:00 tot 21:00 mogen op de radio uitsluitend het nieuws en de mededelingen over de verkiezingen worden uitgezonden die de Hoge Kiesraad uitbrengt. Na 21:00 zijn alle uitzendingen vrij.
Gelegenheden gesloten. Uitgaansgelegenheden blijven tijdens de stemuren gesloten.
Geen wapens. Op de verkiezingsdag mag niemand in dorpen, stadjes en steden een wapen dragen, behalve wie belast is met veiligheid en orde.

Bronnen: Kieswetten (verzameling van de TBMM) · gecontroleerd op 27‑10‑2026

Na 17:00: openbare telling en ondertekend proces-verbaal

De telling begint zodra het stemmen eindigt, openbaar en in hetzelfde lokaal. Elke stembus krijgt een proces-verbaal (sandık sonuç tutanağı) dat het stembureau ondertekent. De Grondwet plaatst de verkiezingen onder het algemene beheer en toezicht van de rechterlijke organen.

Een tekening van een tafel in een klaslokaal met een open doorzichtige stembus, een bak met enveloppen, een stapel papieren, een gelinieerd vel met groepjes potloodstreepjes, een potlood en een stempel met een rood handvat, met daarachter een groen schoolbord en houten stoelen — Een tekening gemaakt voor deze pagina: de teltafel. Er staat geen echt proces-verbaal op.

Het stemmen eindigtDe stembus gaat niet vóór 17:00 open, tenzij de Hoge Kiesraad een ander tijdstip bepaalt. De voorzitter kondigt het einde hardop aan en het tijdstip wordt genoteerd. De handtekeningen en duimafdrukken op de lijst worden geteld om vast te stellen hoeveel mensen hebben gestemd.
Ongebruikte stembiljettenOngebruikte stembiljetten en enveloppen worden geteld en in een verzegeld pakket gedaan.
De stembus gaat openDe voorzitter opent de stembus voor alle aanwezigen. De enveloppen worden tweemaal hardop geteld en een derde keer als de eerste twee tellingen verschillen.
Stembiljetten controlerenElk stembiljet wordt op geldigheid gecontroleerd. Ongeldige en betwiste stembiljetten worden apart gelegd. Het stembureau beslist over de betwiste stembiljetten. De aantallen geldige en ongeldige stembiljetten komen in het proces-verbaal.
Stembiljetten voorlezenDe tellijsten worden eerst blanco getoond. De voorzitter leest elk stembiljet voor iedereen hoorbaar voor en twee leden turven de stemmen. Een klacht stopt de telling niet.
Het proces-verbaalDit wordt per verkiezingssoort in twee exemplaren opgesteld, door de voorzitter en de leden ondertekend en gestempeld. Een gewaarmerkt afschrift wordt een week opgehangen. Waarnemers mogen afschriften vragen.

Telt een stembiljet mee?

Een stembiljet is ongeldig bij

Geen enkele stempel op het stembiljet, of stempels “EVET” in de vakken van meer dan één lijst.
Een stempel die doorloopt in de vakken van meer dan één lijst.
Een ander teken: een naam, handtekeningstempel, zegel of vingerafdruk in plaats van of naast de stempel “EVET”, of tekst, letters, cijfers of tekeningen die niet op het stembiljet gedrukt stonden.
Een lijstvak dat duidelijk opzettelijk bekrabbeld, getekend of gemarkeerd is.
Een verkeerd stembiljet: niet het type van het stembureau, zonder het watermerk van de Hoge Kiesraad op de achterkant of gemaakt voor een ander district.
Een scheur waardoor het stembiljet niet meer één geheel vormt.

Een stembiljet telt nog mee als

Meerdere stempels binnen het vak van één lijst staan en geen ervan het vak van een andere lijst raakt.
De stempel alleen de dubbele lijn tussen twee vakken raakt.
Er een vlek op zit, maar niets erop wijst dat die als herkenningsteken is aangebracht.
Het zegel van het stembureau op de achterkant bij het vouwen heeft doorgedrukt op andere delen van het stembiljet.
De achterkant niet is gestempeld door nalatigheid van het stembureau en het stembiljet het watermerk van de Hoge Kiesraad draagt.
Het scheurde bij het openen van de enveloppen of het voorlezen van de stemmen, of een deel per ongeluk scheurde zonder dat het geheel uiteenviel.

De glazen ingang van een modern gebouw met een draaideur onder een luifel en een bord met een rond embleem en de gouden letters “Yüksek Seçim Kurulu” — Het gebouw van de Hoge Kiesraad (Yüksek Seçim Kurulu, YSK) in Ankara. Foto: Yıldız Yazıcıoğlu (VOA), 11‑04‑2019, Wikimedia Commons; publiek domein, bestandspagina.

Van stembus naar landelijke uitslag

De processen-verbaal van de stembussen gaan naar de districtkiesraad en de provinciale kiesraad. De Hoge Kiesraad staat bovenaan.

Leden: Zeven vaste leden en vier plaatsvervangers: zes gekozen door de algemene vergadering van het Hof van Cassatie (Yargıtay) en vijf door de algemene vergadering van de Raad van State (Danıştay), uit hun eigen leden.
Taak: De Hoge Kiesraad vervult de taken die verkiezingen van begin tot eind eerlijk en ordelijk laten verlopen en neemt de definitieve beslissingen over onregelmatigheden, klachten en bezwaren.
Beroep: Tegen de beslissingen staat bij geen enkele instantie beroep open.

Bronnen: Kieswetten (verzameling van de TBMM) · De Grondwet · gecontroleerd op 27‑10‑2026

Hoe de 600 zetels worden verdeeld

Kiezers kiezen een lijst in hun district. Elk district krijgt zetels naar inwonertal. Wet 2839 verdeelt die over de lijsten door de stemmen van elke lijst te delen door 1, 2, 3 … Alleen lijsten die landelijk de drempel van 7% van de geldige stemmen halen, doen mee.

Zetels per districtEr zijn 600 zetels. Elke provincie krijgt eerst één zetel. De rest wordt naar inwonertal verdeeld. Een provincie met maximaal 18 zetels vormt één district, met 19 tot 35 zetels twee districten en met 36 of meer drie.
De drempel van 7%Een lijst die landelijk geen 7% van de geldige stemmen haalt, krijgt geen zetel. Partijen in een alliantie (ittifak) worden samen getoetst: de stemmen van de alliantie worden opgeteld. Een onafhankelijke kandidaat op een partijlijst wordt alleen gekozen als die partij de drempel haalt.
DelingIn een district worden de stemmen van elke lijst die de drempel haalt gedeeld door 1, dan 2, dan 3 …, tot het aantal zetels. De hoogste uitkomsten krijgen elk één zetel. Bij een gelijke uitkomst voor de laatste zetel beslist het lot.
Binnen een lijstDe zetels van een lijst gaan naar de kandidaten in de volgorde van de lijst.

Eén verzonnen district, acht zetels. Welke regel?

De drempel van 7% geldt

Lijst D zit onder de drempel

D heeft landelijk 5% en doet dus niet mee aan de deling, hoewel de lijst in dit district 1300 stemmen heeft. A, B en C verdelen de acht zetels.

ÖRNEKTİR

Landelijk aandeelA 40%B 31%C 22%D 5%

Lijst	Stemmen	÷1	÷2	÷3	÷4	Zetels
A	4000	14000	42000	61333	1000	3
B	3200	23200	51600	71067	800	3
C	2100	32100	81050	700	525	2
D	1300	–	–	–	–	0

C en D vormen een alliantie

D wordt samen met C getoetst

De alliantie heeft landelijk 27% en haalt dus de drempel. De zetels worden nog steeds berekend op basis van de eigen stemmen van elke partij. D krijgt er één.

ÖRNEKTİR

Landelijk aandeelA 40%B 31%C 22%D 5%

Lijst	Stemmen	÷1	÷2	÷3	÷4	Zetels
A	4000	14000	42000	61333	1000	3
B	3200	23200	51600	81067	800	3
C	2100	32100	1050	700	525	1
D	1300	71300	650	433	325	1

Ter vergelijking

Zonder de drempel van 7%

Alle vier de lijsten zouden meedoen aan de deling. Met dezelfde stemmen krijgt D één zetel.

ÖRNEKTİR

Landelijk aandeelA 40%B 31%C 22%D 5%

Lijst	Stemmen	÷1	÷2	÷3	÷4	Zetels
A	4000	14000	42000	61333	1000	3
B	3200	23200	51600	81067	800	3
C	2100	32100	1050	700	525	1
D	1300	71300	650	433	325	1

De lijsten, stemmen en aandelen zijn verzonnen om de methode te laten zien. De getallen in elke cel zijn de stemmen van de lijst gedeeld door 1, 2, 3 en 4. De gearceerde getallen, genummerd van 1 tot 8, zijn de acht hoogste.

De regel in één zin

Landelijk 7%, daarna deling door 1, 2, 3 …

De kiesdrempel en de alliantieregel staan in Wet 7102 van 2018 en Wet 7393 van 2022. Wet 2839 verdeelt de zetels door deling, de methode die bekendstaat als d’Hondt.

Een lange witmarmeren reliëfmuur met gebeeldhouwde figuren en regels tekst voor terrasvormige trappen, en het lange parlementsgebouw met twee vlaggenmasten op de heuvel erachter, onder een bewolkte hemel — De Grote Nationale Vergadering (Türkiye Büyük Millet Meclisi, TBMM) in Ankara. Foto: Makril, 22‑07‑2007, Wikimedia Commons; CC BY-SA 3.0, bestandspagina.

Allianties. Partijen mogen in een alliantie deelnemen en dienen elk hun eigen lijst in. Het alliantieprotocol gaat binnen zeven dagen na het begin van de verkiezingsperiode naar de Hoge Kiesraad. Die periode begint 60 dagen vóór de verkiezingsdag.
Het doel. De Grondwet zegt dat kieswetten “zo moeten worden opgesteld dat de beginselen van eerlijke vertegenwoordiging en bestuurlijke stabiliteit met elkaar worden verenigd”.
Wijzigingen. Wijzigingen in de kieswetten gelden niet voor verkiezingen die binnen één jaar na hun inwerkingtreding worden gehouden.

Bronnen: Kieswetten (verzameling van de TBMM) · De Grondwet · gecontroleerd op 27‑10‑2026

De president

De kiezers kiezen de president rechtstreeks, op dezelfde dag als de Nationale Vergadering. Een kandidaat heeft meer dan de helft van de geldige stemmen nodig. Haalt niemand dat, dan nemen de twee kandidaten met de meeste stemmen het op de tweede zondag daarna opnieuw tegen elkaar op.

Een doorzichtige stembus met een wit papieren bordje met de tekst “Cumhurbaşkanı” en “1306 nolu sandık” en veel olijfgroene enveloppen erin — Een stembus bij de presidentsverkiezingen van 2014, met het opschrift “Cumhurbaşkanı” (president) en het stembusnummer 1306. Foto, bijgesneden: Mehtap Çolak Yılmaz, 10‑08‑2014, Wikimedia Commons; publiek domein, bestandspagina.

Ambtstermijn en voordracht

Ambtstermijn: Vijf jaar en maximaal twee termijnen.
Nieuwe verkiezingen: De Grondwet (art. 116) zegt: “Als de Nationale Vergadering tijdens de tweede ambtstermijn van de president van de Republiek besluit nieuwe verkiezingen te houden, mag hij/zij zich nogmaals kandidaat stellen.”
Verkiesbaar: Ouder dan 40, met een hogere opleiding en verkiesbaar als parlementslid.
Voorgedragen door: Parlementsfracties, partijen die bij de laatste parlementsverkiezingen minstens 5% van de geldige stemmen behaalden (alleen of samen), of minstens 100.000 kiezers.
De telling: Als de verkiezing samen met de parlementsverkiezingen wordt gehouden, worden de stembiljetten voor de president als eerste geteld.

Eerste rondeEen kandidaat die de absolute meerderheid van de geldige stemmen behaalt, meer dan de helft, is gekozen.
Tweede rondeHaalt niemand die meerderheid, dan nemen de twee kandidaten met de meeste stemmen het op de tweede zondag na de eerste ronde tegen elkaar op. Wie de meerderheid van de geldige stemmen behaalt, is gekozen.
Als een finalist afvaltDe vrijgekomen plaats gaat naar de volgende kandidaat in de rangschikking van de eerste ronde. Vervanging kan tot 17:00 op de dag na de voorlopige uitslag.
Slechts één kandidaatDe tweede ronde wordt dan een referendum: een stemming over alleen die kandidaat. Haalt de kandidaat geen meerderheid van de geldige stemmen, dan worden alleen de presidentsverkiezingen opnieuw gehouden.

Bronnen: De Grondwet · Kieswetten (verzameling van de TBMM) · meer over de bevoegdheden van het ambt: De Turkse Grondwet · gecontroleerd op 27‑10‑2026

Lokale verkiezingen en de muhtar

Elke vijf jaar, op de laatste zondag van maart in het vijfde jaar, kiezen kiezers hun burgemeester, gemeenteraad, provinciale raad (il genel meclisi) en muhtar. De stembiljetten voor al deze verkiezingen gaan in één envelop.

Burgemeester

Belediye başkanı

De kandidaat met de meeste stemmen wordt burgemeester.

Wet 2972, art. 22

Raad

Belediye meclisi

Een tiende van de geldige stemmen in het district wordt afgetrokken van het totaal van elke lijst. Een lijst die niets overhoudt, krijgt geen zetel. Het restant wordt gedeeld door 1, 2, 3 … om de zetels te verdelen.

Wet 2972, art. 23

Wijk en dorp

Muhtar en raad van ouderen

De meeste stemmen winnen en er is geen procedure voor kandidaatstelling. Een wijk kiest acht leden van de raad van ouderen (ihtiyar heyeti). De vier met de meeste stemmen zijn vaste leden. Een dorp kiest naar inwonertal 8, 10 of 12 leden, van wie de eerste 4, 5 of 6 vaste leden zijn.

Wet 2972, art. 30–32

Een klein beige gebouw met één bouwlaag, een witte deur, tralies voor de ramen, een rood bord met de naam van het kantoor van een wijkhoofd en een Turkse vlag op het dak, voor witte koepeldaken onder een blauwe hemel — De muhtarlık van Hasanpaşa, een wijkkantoor van het soort waar de kiezerslijsten hangen. Foto: Wiki leylek, 20‑05‑2025, Wikimedia Commons; CC BY 4.0, bestandspagina.

De muhtar bij verkiezingen

Lijsten: Het kantoor van de muhtar hangt de kiezerslijst van de wijk op en laat burgers de lijsten van de stembussen inzien.
Vragen: Vanaf 10 dagen vóór de verkiezingen tot 17:00 op de verkiezingsdag beantwoordt de muhtar vragen van kiezers over hun stembus en de locatie ervan.
De stemming: Het stembiljet voor de muhtar gaat in dezelfde envelop als die voor de burgemeester en de raden, in dezelfde stembus.

De stempel bij lokale verkiezingen draagt de tekst “EVET” of “TERCİH” (voorkeur).

Bronnen: Kieswetten (verzameling van de TBMM) · De Grondwet · gecontroleerd op 27‑10‑2026

Stemmen in het buitenland

Turkse burgers in het buitenland stemmen bij parlementsverkiezingen, presidentsverkiezingen en referenda. De Hoge Kiesraad bepaalt per verkiezing, met advies van het ministerie van Buitenlandse Zaken, welke mogelijkheden er zijn: een stembus bij een ambassade of consulaat, een stembus bij een grensovergang of elektronisch stemmen.

Een tekening van een lichte zaal met links twee donkerblauwe stemhokjes, achterin een tafel met een doorzichtige stembus en een stempel achter goudkleurige paaltjes met een rood koord, een olijfplant in een pot en een rij lege groene stoelen bij een hoog raam — Een tekening gemaakt voor deze pagina: een zaal ingericht voor stemmen in het buitenland. Er staat geen echte locatie op.

Het buitenlandregisterBurgers in het buitenland worden opgenomen in een apart kiezersregister voor het buitenland (yurt dışı seçmen kütüğü).
Bij een ambassade of consulaatEen stembus vanaf de 45e dag vóór de verkiezingen tot 17:00 op de derde dag ervoor, van 08:00 tot 17:00 plaatselijke tijd. Sommige vertegenwoordigingen zijn dag en nacht open.
Bij een grensovergangEen stembus vanaf 08:00 op de 45e dag vóór de verkiezingen tot 17:00 op de verkiezingsdag. Sommige grensovergangen zijn dag en nacht open.
ElektronischDe stemperiode begint 30 dagen vóór de verkiezingsdag en eindigt om 17:00 Turkse tijd.

ID. De identiteitskaart met het Turkse identiteitsnummer, of een paspoort. De kiezer wordt gecontroleerd in een centraal register.
Lijsten. Bij parlementsverkiezingen stemmen kiezers in het buitenland op een partij op het stembiljet.
Geen campagne in het buitenland of bij vertegenwoordigingen.
De telling. Stemmen uit het buitenland worden vanaf 17:00 op de verkiezingsdag geteld bij de districtkiesraad voor het buitenland in Ankara.

Twee pagina’s op deze site beschrijven de Turkse gemeenschappen in Duitsland en Frankrijk.

Bronnen: Kieswetten (verzameling van de TBMM) · gecontroleerd op 27‑10‑2026

Korte antwoorden

Mag een buitenlandse inwoner stemmen?

Nee. Het stemrecht behoort toe aan Turkse burgers en het kiezersregister bevat alleen burgers.

Mag een houder van de Mavi Kart stemmen?

Nee. Met de Mavi Kart behouden mensen die als Turks burger zijn geboren en met toestemming afstand deden van hun nationaliteit de meeste burgerrechten, maar niet het recht om te stemmen of zich verkiesbaar te stellen.

Welk ID neem ik mee?

De identiteitskaart of een ander overheidsdocument met het Turkse identiteitsnummer. De Hoge Kiesraad noemt bij het begin van elke verkiezing de geaccepteerde documenten. Documenten van een gemeente of muhtar tellen niet mee. Het informatiebriefje voor de kiezer is geen identiteitsbewijs.

Welke stembus is voor mij?

Het informatiebriefje voor de kiezer vermeldt dit. De lijsten hangen ook bij de muhtarlık en de muhtar beantwoordt op de verkiezingsdag tot 17:00 vragen.

Wat als mijn naam niet op de stembuslijst staat?

Je kunt dan niet bij die stembus stemmen, behalve in de gevallen die de wet noemt. Eén geval: een kiezer die wel op de vastgestelde wijklijst staat maar op de stembuslijst ontbreekt, kan worden toegevoegd bij besluit van de voorzitter van de districtkiesraad.

Is stemmen verplicht?

De wet voorziet in een boete voor een kiezer die op de lijsten staat en zonder geldige reden niet deelneemt aan algemene parlementsverkiezingen of tussentijdse verkiezingen voor het parlement.

Mag ik de telling bijwonen?

Ja. De telling is openbaar, in het bijzijn van de aanwezigen op de stemlocatie.

Wie beslist over klachten?

De kiesraden, met de Hoge Kiesraad bovenaan. Tegen de beslissingen van de Hoge Kiesraad staat bij geen enkele instantie beroep open.

Bronnen en grenzen

Deze pagina beschrijft de regels; het is geen juridisch advies.

Toon de gecontroleerde teksten

Grondwet van de Republiek Turkije (Engelse vertaling, mei 2019) — Grote Nationale Vergadering van Turkije, gecontroleerd op 27‑10‑2026
Seçim Kanunları ve Siyasi Partiler Kanunu (editie januari 2024: Wetten 298, 2839, 2972 en 6271 zoals gewijzigd, onder meer door Wetten 7102 van 2018 en 7393 van 2022) — Grote Nationale Vergadering van Turkije, gecontroleerd op 27‑10‑2026
Mavi Kart — Directoraat-generaal Bevolkings- en Burgerschapszaken, gecontroleerd op 27‑10‑2026
Adres Kayıt Sistemi (AKS) — Directoraat-generaal Bevolkings- en Burgerschapszaken, gecontroleerd op 27‑10‑2026

De foto’s komen van Wikimedia Commons, met bij elke foto de auteur, datum, licentie en bestandspagina in het bijschrift. Drie afbeeldingen zijn tekeningen die voor deze pagina zijn gemaakt.

Artikelinformatie

Geschreven door: Hatice Kulali

Gepubliceerd: 09‑03‑2023

Categorie: Gidsen

Live cijfers

Rekenhulpen

Taal

Onderwerpen

Live cijfers

Taal

Verkiezingen in Turkije: stemmen, zetels en telling

Wie stemt en wie niet

De kiezerslijst en je stembus

De verkiezingsdag bij de stembus

Na 17:00: openbare telling en ondertekend proces-verbaal

Hoe de 600 zetels worden verdeeld

De president

Lokale verkiezingen en de muhtar

Stemmen in het buitenland

Korte antwoorden

Bronnen en grenzen

Artikelinformatie