Sułtan Mehmed V, znany również jako Sułtan Reszad, był 35. władcą Imperium Osmańskiego i 114. kalifem islamu. Wstąpił na tron w jednym z najbardziej burzliwych okresów w historii, tuż po obaleniu swojego brata, Sułtana Abdülhamida II, przez Młodoturków w 1909 roku.

Jego panowanie trwało dziewięć lat i było naznaczone kluczowymi wydarzeniami historycznymi, które przypieczętowały los imperium w szczególności przystąpieniem do I wojny światowej i późniejszą klęską, a także utratą ogromnych terytoriów. Choć oficjalnie był głową państwa, faktyczna władza spoczywała w dużej mierze w rękach Komitetu Jedności i Postępu.

Mehmed V Reszad

35. Sułtan Imperium Osmańskiego & 114. Kalif Islamu

`; } }customElements.define('mehmed-reszad-visionary', MehmedReszadVisionary);

Pochodzenie i rodzina sułtana

Sułtan Mehmed V wywodził się z długiej linii dynastii osmańskiej. Zasady sukcesji i przekazywania majątku były niezwykle istotne dla ciągłości rodu, co pokazuje, jak głęboko zakorzenione jest prawo spadkowe w Turcji, mające swoje korzenie w dawnych tradycjach. Jego bezpośrednią linię rodową można prześledzić następująco:

Sułtan Mehmed V Reszad, syn Abdülmecida I, syna Mahmuda II, syna Abdülhamida I, syna Ahmeda III, syna Mehmeda IV, syna Ibrahima I, syna Ahmeda I, syna Mehmeda III, syna Murada III, syna Selima II, syna Sulejmana Wspaniałego, syna Selima I, syna Bajazyda II, syna Mehmeda Zdobywcy (Fatih), syna Murada II, syna Mehmeda I, syna Bajazyda I, syna Murada I, syna Orhana Gazi, syna Osmana Gazi, syna Ertuğrula Gazi.

W życiu prywatnym sułtan Mehmed V miał pięć żon, z którymi doczekał się kilkorga dzieci:

• Kamures Kadın: Jego pierwsza żona, z którą miał syna, księcia Mehmeda Ziyaeddina.
• Dürrüaden Kadın: Druga żona, matka księcia Mahmuda Necmeddina.
• Mihrengiz Kadın: Została jego drugą małżonką po śmierci Dürrüaden. Była matką księcia Ömera Hilmiego.
• Nazperver Kadın: Miał z nią córkę, Refia Sultan, która jednak zmarła w niemowlęctwie.
• Dilfirib Kadın: Jego piąta małżonka, z którą nie miał dzieci.

Życie przed objęciem tronu

Mehmed V urodził się 2 listopada 1844 roku w pałacu Çırağan w Stambule. Jak było w zwyczaju w przypadku osmańskich książąt tamtego okresu, większość życia spędził w odosobnieniu. Przez ponad 30 lat mieszkał w tak zwanych „Kafes” (klatkach dla książąt) wewnątrz pałaców, z czego dziewięć lat spędził w ścisłej izolacji. W tym czasie poświęcił się intensywnym studiom nad dawną poezją perską i literaturą.

Otrzymał tradycyjne wykształcenie w zakresie nauk islamskich i historii, wykazując głębokie zainteresowanie przeszłością osmańską. Lata izolacji ukształtowały jego spokojny, łagodny charakter, skłaniając go bardziej ku sztuce niż twardej polityce.

Dopiero po ogłoszeniu drugiej ery konstytucyjnej (Meşrutiyet) w 1908 roku ponownie pojawił się publicznie jako następca tronu. Protokolarnie tytułowano go odtąd „Jego Wysokość Następca Tronu Sułtan Reszad Effendi” i zaczął uczestniczyć w oficjalnych ceremoniach.

Okres panowania (1909-1918)

Gdy sułtan Reszad wstąpił na tron 27 kwietnia 1909 roku w wieku 64 lat, był najstarszym monarchą w historii osmańskiej obejmującym ten urząd. Przejął władzę jako monarcha konstytucyjny, pozostawiając władzę wykonawczą niemal całkowicie w rękach Komitetu Jedności i Postępu.

W swoim przemówieniu inauguracyjnym po ceremoniach religijnych z dumą ogłosił:

„Jestem pierwszym sułtanem wolności i jestem z tego dumny”.

Jednym z jego pierwszych symbolicznych działań była zmiana rezydencji. Opuścił pałac Yıldız, który kojarzył się z absolutystycznymi rządami jego poprzednika, i przeniósł się do pałacu Dolmabahçe. Aby wzmocnić więź z ludnością, w czerwcu 1911 roku odbył ważną podróż przez Rumelię, odwiedzając Trację, Albanię i dzisiejszą Macedonię Północną. Dziś te regiony są popularnymi celami podróży; przykładowo turyści chętnie planują zakupy w Edirne, dawnym osmańskim mieście w Tracji.

I wojna światowa i wezwanie do dżihadu

Chociaż sułtan Mehmed V osobiście był przeciwny przystąpieniu do wojny, nie mógł powstrzymać biegu historii. Rząd pod przywództwem Envera Paszy wprowadził imperium do I wojny światowej u boku Niemiec i Austro Węgier. Jako kalif, sułtan Reszad oficjalnie ogłosił 14 listopada 1914 roku dżihad (świętą wojnę) przeciwko aliantom, wzywając muzułmanów na całym świecie do powstania przeciwko brytyjskiemu i francuskiemu panowaniu kolonialnemu.

Punktem kulminacyjnym stosunków niemiecko osmańskich była wizyta cesarza Wilhelma II w Stambule 15 października 1917 roku, którego sułtan Mehmed V przyjął jako wiernego sojusznika. Jednak mimo tych dyplomatycznych gestów, imperium za jego panowania drastycznie traciło terytoria, zarówno na Bałkanach, jak i na Bliskim Wschodzie. Ta era przełomu zrodziła również znaczące postacie polityczne, takie jak Halide Edip Adıvar, która później odegrała ważną rolę w tureckim ruchu narodowym.

Śmierć i sukcesja

Sułtan Mehmed V nie doczekał końca wojny ani ostatecznego upadku swojego imperium. Zmarł 3 lipca 1918 roku w wieku 73 lat w pałacu Yıldız z powodu niewydolności serca, zaledwie kilka miesięcy przed zawieszeniem broni w Mudros. Jego grób znajduje się w historycznej dzielnicy Stambułu Eyüp, w pobliżu świętego meczetu Eyüp Sultan.

Po jego śmierci tron objął jego młodszy brat, Sułtan Mehmed VI „Vahideddin”. Zapisał się on w historii jako ostatni sułtan, zanim Imperium Osmańskie ostatecznie ustąpiło miejsca współczesnej republice.