عزیز سانجار: از روستای ساوور تا قلههای علم جهان در سال ۲۰۲۵

اکثر مردم پس از بردن جایزه نوبل بازنشسته میشوند. اما عزیز سانجار نه. حتی در دسامبر ۲۰۲۵ و در سن ۷۹ سالگی، «پدر ترمیم DNA» هنوز در آزمایشگاه دانشگاه کارولینای شمالی (UNC) حضور دارد. او تدریس میکند، روی روشهای جدید درمان گلیوبلاستوما تحقیق میکند و به جهان نشان میدهد که کنجکاوی علمی واقعی تاریخ انقضا ندارد.

داستان او یک افسانه نیست، بلکه گواهی بر انضباط آهنین است. از روستای ساوور، جایی که بدون برق بزرگ شد، تا قلههای زیستشناسی مولکولی جهان؛ عزیز سانجار بیش از هر کس دیگری پیوند میان علم درخشان و عشق عمیق به وطن را تجسم میبخشد.

صعود غیرمنتظره از ساوور

در ۸ سپتامبر ۱۹۴۶، عزیز سانجار به عنوان هفتمین فرزند از هشت فرزند یک خانواده کشاورز فقیر در ساوور ماردین به دنیا آمد. والدین او بیسواد بودند، اما غریزه آنها ارزش دانش را درک میکرد. آنها اخلاق کاری تزلزلناپذیری را در فرزندانشان نهادینه کردند. نتیجه؟ هر هشت خواهر و برادر به مدارج عالی رسیدند، از ژنرال گرفته تا مهندس.

این برتری در کل خانواده جاری است. پسرعموی او، میتهات سانجار، نیز امروزه چهرهای برجسته است و تا دسامبر ۲۰۲۵ به عنوان نماینده حزب دم (DEM) در پارلمان ترکیه فعالیت میکند و در هیئتهای سیاسی حضور فعالی دارد.

از دروازهبانی تا پژوهشگر برتر: راهی دشوار

بسیاری نمیدانند که علم نزدیک بود یکی از بزرگترین ذهنهای خود را به فوتبال ببازد. سانجار در جوانی دروازهبانی بااستعداد بود و رویای تیم ملی را در سر داشت. اما او خیلی زود متوجه شد که قدرت واقعیاش در فکر اوست. او دستکشهای دروازهبانی را با میکروسکوپ عوض کرد.

در سال ۱۹۶۳ تحصیلات پزشکی خود را در دانشگاه استانبول آغاز کرد. او به عنوان رتبه اول فارغالتحصیل شد، اما در ابتدا به زادگاهش بازگشت تا به عنوان پزشک خدمت کند. کسانی که امروزه سفری آکادمیک مشابه را برنامهریزی میکنند، میدانند که فرآیند تحصیل در ترکیه و اپلای برای دانشگاههای معتبر تا چه حد به تلاش مستمر نیاز دارد.

دستیابی به موفقیت در ایالات متحده

مسیر سانجار در آمریکا ناهموار بود. او پس از تحصیل در دانشگاه جانز هاپکینز، در سال ۱۹۷۷ موفق به اخذ مدرک دکترا از دانشگاه تگزاس شد. اما موفقیت به راحتی به دست نیامد. در ابتدا به دلیل نداشتن مقالات منتشر شده، بارها درخواستهای او رد شد. او مجبور شد مدتی به عنوان تکنسین آزمایشگاه کار کند تا اینکه توانست در دانشگاه ییل جایگاهی پیدا کند.

او از سال ۱۹۸۲ در دانشکده پزشکی UNC مشغول به کار است و اکنون کرسی معتبر پروفسور سارا گراهام کنان را در اختیار دارد. همسرش، گوئن بولز سانجار، اکنون استاد بازنشسته است و تمام وقت خود را وقف بنیاد فرهنگی و علمیشان کرده است.

علم سانجار چیست؟

به زبان ساده: عزیز سانجار نقشهبرداری کرد که سلولهای ما چگونه DNA آسیبدیده را ترمیم میکنند. بدون این مکانیسمهای ترمیمی، ما به دلیل اشعه ماوراء بنفش و سایر عوامل بلافاصله به سرطان مبتلا میشدیم.

تحقیقات ۲۰۲۵: مبارزه با تومور مغزی

آزمایشگاه سانجار همچنان به انتشار مطالعات پیشگامانه ادامه میدهد. در اواخر سال ۲۰۲۵، تحقیقات او در مورد درمان گلیوبلاستوما (یک فرم تهاجمی تومور مغزی) سر و صدای زیادی به پا کرد. او بررسی کرد که چگونه برخی داروها در ترکیب با مواد دیگر مؤثرتر عمل میکنند. علاوه بر این، او در حال تحقیق روی “ساعت داخلی” بدن و تأثیر آن بر شیمیدرمانی است؛ رویکردی که میتواند درمانهای سرطان را در سطح جهان متحول کند.

جایزه نوبل متعلق به آتاتورک است

عزیز سانجار جایزه نوبل خود را به جمهوری ترکیه و بنیانگذار آن، مصطفی کمال آتاتورک تقدیم کرد.

«من این جایزه را مدیون انقلاب آموزشی آتاتورک هستم. مالک واقعی آن موزه آنیتکابیر است.»

عزیز سانجار

او مدال طلا و دیپلم نوبل خود را به موزه آنیتکابیر در آنکارا اهدا کرد. این حرکت یادآور عشق به وطن در میان نخبگانی است که حتی با وجود دوری، با یاد سرود ملی ترکیه در قلبشان زندگی میکنند. امروزه این آثار در یک نمایشگاه ویژه، الهامبخش دانشمندان جوان است.

بنیاد عزیز و گوئن سانجار

سانجار به همراه همسرش مرکز فرهنگی ترکی سانجار را در چپل هیل تأسیس کرد. در سال ۲۰۲۵، ساخت اقامتگاه محققان سانجار (Sancar Scholars Residence) برای کمک به محققان مهمان ترک در آمریکا در حال پیشرفت است تا موانع شروع زندگی در غرب را برای آنها کاهش دهد.

افتخارات در جهان ترک

در ژانویه ۲۰۲۵، او به عنوان «سفیر فرهنگی جهان ترک» از سوی تورکسوی منصوب شد. همچنین جایزه علیشیر نوایی را به پاس خدماتش به وحدت کشورهای ترک دریافت کرد. پیام او به جوانان در تکنوفست ۲۰۲۵ ماردین طنینانداز شد: «لجوج باشید و هرگز شکست را نپذیرید. بالا بردن کشورمان کار سختی است، اما شما باید این کار را انجام دهید.»

نتیجهگیری: درسهایی از عزیز سانجار

زندگی عزیز سانجار به ما میآموزد که زادگاه تعیینکننده سرنوشت نیست. در حالی که او به ۸۰ سالگی نزدیک میشود، چراغهای آزمایشگاهش همچنان روشن است؛ فانوسی برای همه کسانی که به قدرت آموزش ایمان دارند.

• پشتکار: سانجار بارها با پاسخ منفی روبرو شد اما هرگز تسلیم نشد.
• وطن در قلب: وفاداری او به میهن تزلزلناپذیر است.
• تحقیق فعال: او همچنان در خط مقدم علم سرطان قرار دارد و مقالات علمی منتشر میکند.