Azerbaycan Gazı ve Almanya: Türkiye Üzerinden Kurulan Yeni Enerji Hattı
Table of Contents
Enerji artık sadece bir ticaret kalemi değil, jeopolitik istikrarın omurgasıdır. 2025 sona ererken, Avrupa enerji piyasasında sessiz ama derinden bir değişim yaşandı. Almanya’nın enerji devi SEFE’nin Azerbaycan ile attığı imzalar, sadece Berlin’i değil, Ankara’nın enerji jeopolitiğindeki konumunu da doğrudan etkiliyor.
Aralık 2025 Gerçeği: Ortada artık sadece niyet mektupları yok, somut taahhütler var. Rus gazının yarattığı boşluğu doldurmak isteyen Almanya için Azerbaycan artık “potansiyel” bir aday değil, sistemin can damarı. Ancak asıl soru şu: Mevcut boru hatları %90 dolulukla çalışırken bu gaz Avrupa’ya nasıl ulaşacak?
Almanya Anlaşması: Vaatler Bitti, İmzalar Konuşuyor
Uzun yıllar boyunca Azerbaycan gazının Avrupa’daki ana adresi İtalya’ydı. Ancak Haziran 2025’te dengeler değişti. Alman devlet şirketi SEFE (Securing Energy for Europe), SOCAR ile 10 yıllık kritik bir anlaşmaya imza attı. Sektör profesyonelleri buna basit bir kontrat değil, bir “oyun değiştirici” gözüyle bakıyor.
Planlamanızı yaparken dikkate almanız gereken net rakamlar şunlar:
- Doğrudan İthalat: Anlaşma kapsamında SEFE’ye yılda 1,5 milyar metreküp (bcm) gaz akışı sağlanacak.
- Toplam Hacim: Uniper gibi diğer şirketlerin mevcut kontratlarıyla birlikte, Almanya’nın Azerbaycan’dan toplam alımı yıllık 3 bcm seviyesine ulaşıyor.
- Fiyatlandırma: Avrupa gösterge fiyatı (TTF), 2025 genelinde ortalama 12,06 $ / MMBtu bandında seyretti.
Uzman Görüşü: Norveç’in pazar payıyla kıyaslandığında 3 bcm küçük görünebilir. Ancak kış aylarındaki talep zirvelerini (peak shaving) yönetmek için bu miktar hayati önem taşıyor. Bu, sanayinin çarklarını döndüren stratejik bir sigortadır.
2025 Status Quo: Altyapı Sınırları Zorluyor
Şimdi masadaki haritalara ve fiziksel gerçeklere bakalım. Gazı ışınlayamazsınız; çelik borulara ihtiyacınız var. Ve analistlerin çoğu zaman gözden kaçırdığı darboğaz tam olarak burada.
“Güney Gaz Koridoru” tam kapasiteye yakın çalışıyor. 2024’te Avrupa’ya 12,9 bcm gaz pompalayan Azerbaycan’ın, 2025 sonunda bu rakamı 13,5 bcm seviyesine çıkarması bekleniyor. Mevcut boruların fiziksel limitleri daha fazlasına izin vermiyor.
Azerbaycan halihazırda 8-9’u AB üyesi olmak üzere 14 ülkeye gaz tedarik ediyor. İtalya hala en büyük alıcı konumunda; Ocak Ekim 2025 döneminde Roma, TAP boru hattı kapasitesinin %90’ından fazlasını kullanarak yaklaşık 7,9 bcm gaz çekti.
2026 Beklentisi: Kapasite Artışı Başlıyor
Enerji yatırımcıları ve satın alma müdürleri için Ocak 2026 kritik bir tarih. Trans Adriyatik Boru Hattı (TAP), kapasite artırım programını devreye alıyor. 2026 başından itibaren sisteme ek 1,2 bcm taşıma kapasitesi eklenecek. Nihai hedef ise 2027’ye kadar kapasiteyi ikiye katlayarak 20 bcm’e ulaştırmak.
Türkiye: Vazgeçilmez Transit Üssü
Azerbaycan gazının Almanya’ya ulaşması için Türkiye coğrafyası şarttır. Anadolu’yu boydan boya geçen TANAP boru hattı, Şubat 2025 itibarıyla kümülatif olarak 75 milyar metreküp gaz taşıdı.
Bu stratejik konum, Türkiye ekonomisi için sadece transit geçiş ücreti anlamına gelmiyor; aynı zamanda enerji diplomasisinde elini güçlendiriyor. Enerji transferinin genel ticaret dengemiz üzerindeki etkisini anlamak için Türkiye Dış Ticaret Endeksleri: 2026 Öncesi Fiyat ve Hacim Analizi raporuna göz atmanızda fayda var. Enerji maliyetlerindeki değişimler, ihracat birim değerlerini doğrudan etkiliyor.
İstanbul, enerji lojistiği ve kontrat müzakereleri için bölgesel bir merkez haline geldi. Bu projelerde görev alan yabancı mühendis ve yöneticilerin sayısındaki artış, iş gücü piyasasını da hareketlendiriyor. Özellikle Türkiye’de Çalışma İzni 2026 kriterlerinin sıkılaşması, bu dev projelerde çalışacak nitelikli personelin istihdam süreçlerini daha stratejik hale getirmiş durumda.
Finansman Sorunu: Faturayı Kim Ödeyecek?
Burada iyimser tabloya biraz gerçekçilik katalım. AB ve Azerbaycan 2027 hedeflerinde kararlı olsa da, finansman konusunda pürüzler var. Bakü, yeni sahaların geliştirilmesi için yaklaşık 2,9 milyar dolar yatırım talep ediyor. Brüksel ise Yeşil Mutabakat hedefleri nedeniyle uzun vadeli alım garantileri vermekte tereddütlü.
Şah Deniz sahası güvenilir bir üretim kaynağı (2025’in ilk dokuz ayında yaklaşık 20,9 bcm), ancak taze sermaye girişi olmadan genişleme durma noktasına gelebilir. Bu durum, Türkiye’deki enerji yoğun sanayi kolları ve hatta gemi inşa sektörü için de takip edilmesi gereken bir risk. Örneğin, enerji arz güvenliği Sefine Tersanesi gibi dev tesislerin operasyonel maliyetlerini doğrudan etkileyen bir faktördür.
Sonuç: Çözüm Değil, Stratejik Çeşitlilik
Azerbaycan gazı Almanya için Rusya’nın birebir ikamesi değil, ancak enerji sepetindeki vazgeçilmez bir “kasko poliçesi”. SEFE anlaşmasıyla Almanya bu poliçeyi cebine koydu.
Türkiye’deki yatırımcılar ve sanayiciler için mesaj net: 2026’ya girerken altyapı genişliyor ancak fiyatlar siyasi kararlara endeksli kalmaya devam edecek. TANAP hattındaki olası bakım veya kesintileri yerel kaynaklardan, örneğin NTV gibi kanallardan takip etmek, Batı medyasını beklemekten daha hızlı aksiyon almanızı sağlayacaktır.
