Sułtan Mehmed VI Vahdettin – ostatni sułtan osmański

Mehmed VI, znany jako „Sułtan Vahdettin”, zapisał się w historii jako ostatni władca Imperium Osmańskiego, który łączył w swoich rękach władzę sułtana i kalifa. Jego panowanie przypadło na czas całkowitego rozpadu państwa i dramatycznych decyzji, które do dziś budzą spory wśród historyków.

Po zniesieniu sułtanatu nie miał już realnego następcy na tronie. Abdülmecid Efendi, wybrany później przez parlament, pełnił wyłącznie funkcję kalifa i nigdy nie był sułtanem.

Rodowód i rodzina sułtana Vahdettina

Mehmed VI pochodził z bezpośredniej linii dynastii osmańskiej. Współczesne opracowania historyczne porządkują jego rodowód w następujący sposób:

Mehmed VI Vahdettin, syn Abdülmecida I, syna Mahmuda II, syna Abdülhamida I, syna Ahmeda III, syna Mustafy II, syna Mehmeda IV, syna Ibrahima, syna Ahmeda I, syna Mehmeda III, syna Murada III, syna Selima II, syna Sulejmana I, syna Selima I, syna Bajazyda II, syna Mehmeda II, syna Murada II, syna Mehmeda I, syna Bajazyda I, syna Murada I, syna Orhana Gaziego, syna Osmana I.

Sułtan Vahdettin był żonaty z kilkoma kobietami, co było zgodne z dworską tradycją epoki:

• Nazikeda Hanım (matka trzech córek)
• Inşirah Hanım
• Müveddet Hanım (matka księcia Ertuğrula)
• Nevvare Hanım
• Nevzad Hanım

Życie sułtana Vahdettina przed wstąpieniem na tron

Mehmed VI urodził się 14 stycznia 1861 roku w Pałacu Dolmabahçe w Stambule. Ojca stracił jako niemowlę, a po śmierci matki wychowywała go macocha Şayeste Hanım.

Edukacja sułtana Vahdettina

Jako młody książę zdobywał wykształcenie zarówno w pałacu, jak i poza nim. Uczęszczał potajemnie na zajęcia w medresach oraz pobierał lekcje u prywatnych nauczycieli. Dzięki temu dobrze znał prawo islamskie, interpretację Koranu i hadisów.

Posługiwał się językiem arabskim i perskim, a duchowo był związany z zakonem sufickim Naqshbandijja. Interesował się sztuką – szczególnie literaturą, kaligrafią i muzyką. Zachowały się jego kompozycje oraz prace kaligraficzne, które do dziś są cenione przez znawców.

Lata panowania sułtana Vahdettina

Mehmed VI objął tron po śmierci brata Mehmeda Reşada, w ostatnich miesiącach I wojny światowej. Państwo było wyniszczone militarnie i gospodarczo, a nowy sułtan próbował ograniczyć straty.

Wkrótce po jego wstąpieniu na tron podpisano rozejm w Mudros, który umożliwił wojskom alianckim zajęcie Stambułu oraz kontrolę cieśnin. Armia osmańska została zdemobilizowana, a kluczowe punkty strategiczne przejęte przez zwycięskie mocarstwa.

Sułtan wysłał Mustafę Kemala Paszę do Anatolii, oficjalnie w celu zaprowadzenia porządku i realizacji warunków rozejmu. W praktyce misja ta stała się początkiem wojny o niepodległość.

Ocena roli Vahdettina pozostaje niejednoznaczna. Część historyków uważa go za władcę, który próbował ratować monarchię kosztem ruchu narodowego, inni podkreślają jego zakulisowe działania i słowa skierowane do Mustafy Kemala:

„Już nieraz służyłeś państwu, Paszo. Możesz ocalić kraj.”

Rząd w Stambule powołał oddziały Kuvâ-i İnzibâtiyye do walki z ruchem Kuva-yi Milliye. Jednocześnie w Ankarze powstało Tureckie Zgromadzenie Narodowe, które odrzuciło władzę sułtana oraz traktat z Sèvres, przewidujący rozbiór Anatolii.

Wygnanie sułtana Vahdettina

Tureckie Zgromadzenie Narodowe zniosło sułtanat 1 listopada 1922 roku. Kilkanaście dni później Mehmed VI opuścił Stambuł na pokładzie brytyjskiego okrętu wojennego, kierując się najpierw na Maltę, a następnie do Włoch.

Po jego wyjeździe Abdülmecid Efendi został wybrany wyłącznie na kalifa. Nigdy nie sprawował władzy sułtańskiej, a sama instytucja kalifatu została wkrótce zniesiona.

Śmierć ostatniego sułtana osmańskiego

Mehmed VI Vahdettin zmarł 16 maja 1926 roku w Sanremo we Włoszech. Ostatnie lata spędził w skromnych warunkach, a jego rodzina miała trudności z pokryciem kosztów pochówku. Został pochowany w Damaszku, z dala od ziemi, którą niegdyś rządził.