Nazım Hikmet: 10 poemas essenciais, o que significam e onde ler

Hava kurşun gibi ağır!!Bağırbağırbağırbağırıyorum.Koşunkurşunerit--meğeçağırıyorum…O ar está pesado como chumbo!!Gritogritogritoestou gritando.Corram,venham derreterochumbo,estou chamando…

O diyor ki bana:– Sen kendi sesinle kül olursun ey!Keremgibiyanayana…“Deeeertçok,hemdertyok”Yürek--lerinkulak--larısağır…Hava kurşun gibi ağır…Ele me diz:– Você vai virar cinza com a sua própria voz, ei!comoKerem,ardendoe ardendo…“Dooooresmuitas,confidentenenhum”Os ouvidosdoscora--çõesestão surdos…O ar está pesado como chumbo…

Ben diyorum ki ona:– Kül olayımKeremgibiyanayana.Ben yanmasamsen yanmasanbiz yanmasak,nasılçıkarkaran--lıklaraydın--lığa…Eu digo a ele:– Que eu vire cinzacomoKerem,ardendoe ardendo.Se eu não arder,se você não arder,se nós não ardermos,comovão sairas tre--vaspara aluz…

Hava toprak gibi gebe.Hava kurşun gibi ağır.Bağırbağırbağırbağırıyorum.Koşunkurşunerit--meğeçağırıyorum…O ar está prenhe como a terra.O ar está pesado como chumbo.Gritogritogritoestou gritando.Corram,venham derreterochumbo,estou chamando…

O mavi gözlü bir devdi.Minnacık bir kadın sevdi.Kadının hayali minnacık bir evdi,bahçesinde ebrulihanımeliaçan bir ev.Era um gigante de olhos azuis.Amou uma mulher pequenina.O sonho da mulher era uma casa pequenina,uma casa em cujo jardimfloresce a madressilvarajada.

Bir dev gibi seviyordu dev.Ve elleri öyle büyük işler içinhazırlanmıştı ki devin,yapamazdı yapısını,çalamazdı kapısınıbahçesinde ebrulihanımeliaçan evin.O gigante amava como um gigante.E as mãos do gigante tinham sido feitaspara obras tão grandesque ele não podia erguer a construção,não podia bater à portada casa em cujo jardimfloresce a madressilvarajada.

O mavi gözlü bir devdi.Minnacık bir kadın sevdi.Mini minnacıktı kadın.Rahata acıktı kadınyoruldu devin büyük yolunda.Ve elveda! deyip mavi gözlü deve,girdi zengin bir cücenin kolundabahçesinde ebrulihanımeliaçan eve.Era um gigante de olhos azuis.Amou uma mulher pequenina.A mulher era miudinha, pequenina.A mulher tinha fome de conforto,cansou-se no grande caminho do gigante.E dizendo “Adeus!” ao gigante de olhos azuis,entrou, de braço dado com um anão rico,na casa em cujo jardimfloresce a madressilvarajada.

Şimdi anlıyor ki mavi gözlü dev,dev gibi sevgilere mezar bile olamaz:bahçesinde ebrulihanımeliaçan ev…Agora o gigante de olhos azuis entendeque para amores grandes como um gigante ela não pode ser nem um túmulo:a casa em cujo jardimfloresce a madressilvarajada…

Seni düşünmek güzel şey,ümitli şey,dünyanın en güzel sesindenen güzel şarkıyı dinlemek gibi birşey…Fakat artık ümit yetmiyor bana,ben artık şarkı dinlemek değil,şarkı söylemek istiyorum…Pensar em você é uma coisa bonita,uma coisa cheia de esperança,algo como ouvir, da voz mais bonita do mundo,a canção mais bonita…Mas a esperança já não me basta,eu já não quero ouvir canções,quero cantá-las…

1

Yaşamak şakaya gelmez,büyük bir ciddiyetle yaşayacaksınbir sincap gibi mesela,yani, yaşamanın dışında ve ötesinde hiçbir şey beklemeden,yani bütün işin gücün yaşamak olacak.Viver não é brincadeira,você vai viver com grande seriedadecomo um esquilo, por exemplo,quer dizer, sem esperar nada fora e além de viver,quer dizer, viver vai ser todo o seu ofício.

Yaşamayı ciddiye alacaksın,yani o derecede, öylesine ki,mesela, kolların bağlı arkadan, sırtın duvarda,yahut kocaman gözlüklerin,beyaz gömleğinle bir laboratuvardainsanlar için ölebileceksin,hem de yüzünü bile görmediğin insanlar için,hem de hiç kimse seni buna zorlamamışken,hem de en güzel en gerçek şeyinyaşamak olduğunu bildiğin halde.Você vai levar a vida a sério,quer dizer, a tal ponto, de tal modo que,por exemplo, com os braços amarrados nas costas, as costas no muro,ou então com seus óculos enormes,de jaleco branco num laboratório,você poderá morrer pelas pessoas,e ainda por pessoas cujo rosto nunca viu,e ainda sem que ninguém o tenha obrigado a isso,e ainda sabendo que a coisa mais bonita, mais verdadeiraé viver.

Yani, öylesine ciddiye alacaksın ki yaşamayı,yetmişinde bile, mesela, zeytin dikeceksin,hem de öyle çocuklara falan kalır diye değil,ölmekten korktuğun halde ölüme inanmadığın için,yaşamak yanı ağır bastığından.Quer dizer, você vai levar a vida tão a sérioque mesmo aos setenta, por exemplo, vai plantar oliveiras,e não para deixá-las aos filhos ou coisa assim,mas porque, mesmo com medo de morrer, não acredita na morte,porque o lado da vida pesa mais.

2

Diyelim ki, ağır ameliyatlık hastayız,yani, beyaz masadan,bir daha kalkmamak ihtimali de var.Duymamak mümkün değilse de biraz erken gitmenin kederinibiz yine de güleceğiz anlatılan Bektaşi fıkrasına,hava yağmurlu mu, diye bakacağız pencereden,yahut da sabırsızlıkla bekleyeceğizen son ajans haberlerini.Digamos que estamos doentes e precisamos de uma cirurgia grave,quer dizer, que da mesa brancahá também a chance de não nos levantarmos mais.Mesmo que seja impossível não sentir a tristeza de partir um pouco cedo,nós ainda vamos rir da piada bektashi que contam,vamos olhar pela janela para ver se está chovendo,ou então vamos esperar com impaciênciaas últimas notícias do rádio.

Diyelim ki, dövüşülmeye değer bir şeyler için,diyelim ki, cephedeyiz.Daha orda ilk hücumda, daha o günyüzükoyun kapaklanıp ölmek de mümkün.Tuhaf bir hınçla bileceğiz bunu,fakat yine de çıldırasıya merak edeceğizbelki yıllarca sürecek olan savaşın sonunu.Digamos que, por algo pelo qual vale a pena lutar,digamos que estamos no front.Lá, logo no primeiro ataque, naquele mesmo dia,também é possível cair de bruços e morrer.Vamos saber disso com uma raiva estranha,mas mesmo assim vamos querer saber, até enlouquecer,o fim da guerra que talvez dure anos.

Diyelim ki hapisteyiz,yaşımız da elliye yakın,daha da on sekiz sene olsun açılmasına demir kapının.Yine de dışarıyla birlikte yaşayacağız,insanları, hayvanları, kavgası ve rüzgarıylayani, duvarın ardındaki dışarıyla.Digamos que estamos presos,com quase cinquenta anos de idade,e que faltem ainda dezoito anos para a porta de ferro se abrir.Mesmo assim vamos viver com o lado de fora,com sua gente, seus bichos, sua luta e seu vento,quer dizer, com o lado de fora atrás do muro.

Yani, nasıl ve nerede olursak olalımhiç ölünmeyecekmiş gibi yaşanacak…Quer dizer, como e onde quer que estejamos,é preciso viver como se nunca fôssemos morrer…

3

Bu dünya soğuyacak,yıldızların arasında bir yıldız,hem de en ufacıklarından,mavi kadifede bir yaldız zerresi yani,yani bu koskocaman dünyamız.Este mundo vai esfriar,uma estrela entre as estrelas,e das menores,um grão de ouro sobre veludo azul, quer dizer,quer dizer, este nosso mundo enorme.

Bu dünya soğuyacak günün birinde,hatta bir buz yığınıyahut ölü bir bulut gibi de değil,boş bir ceviz gibi yuvarlanacakzifiri karanlıkta uçsuz bucaksız.Este mundo vai esfriar um dia,nem mesmo como um monte de geloou uma nuvem morta,vai rolar como uma noz vaziana escuridão de breu, sem fim.

Şimdiden çekilecek acısı bunun,duyulacak mahzunluğu şimdiden.Böylesine sevilecek bu dünya“Yaşadım” diyebilmen için…Desde já é preciso sofrer essa dor,sentir desde já essa tristeza.Tanto assim se deve amar este mundopara que você possa dizer “Eu vivi”…

Kapıları çalan benimkapıları birer birer.Gözünüze görünememgöze görünmez ölüler.Sou eu que bato às portas,às portas, uma por uma.Não posso aparecer aos seus olhos,os mortos não se veem.

Hiroşima’da ölelioluyor bir on yıl kadar.Yedi yaşında bir kızım,büyümez ölü çocuklar.Desde que morri em Hiroshimavai fazer uns dez anos.Sou uma menina de sete anos,as crianças mortas não crescem.

Saçlarım tutuştu önce,gözlerim yandı kavruldu.Bir avuç kül oluverdim,külüm havaya savruldu.Primeiro meus cabelos pegaram fogo,meus olhos arderam, torraram.Virei de repente um punhado de cinza,minha cinza se espalhou pelo ar.

Benim sizden kendim içinhiçbir şey istediğim yok.Şeker bile yiyemez kikağıt gibi yanan çocuk.Para mim mesma eu não queronada de vocês.Não pode comer nem balaa criança que queimou feito papel.

Çalıyorum kapınızı,teyze, amca, bir imza ver.Çocuklar öldürülmesinşeker de yiyebilsinler.Estou batendo à sua porta,tia, tio, me dê uma assinatura.Que não matem as criançase que elas possam também comer bala.

Başım köpük köpük bulut, içim dışım deniz,Ben bir ceviz ağacıyım Gülhane Parkı’nda,Budak budak, şerham şerham ihtiyar bir ceviz.Ne sen bunun farkındasın, ne polis farkında.Minha cabeça é nuvem de espuma, por dentro e por fora sou mar,eu sou uma nogueira no parque Gülhane,uma nogueira velha, cheia de nós, cheia de cortes.Nem você percebe isso, nem a polícia percebe.

Ben bir ceviz ağacıyım Gülhane Parkı’nda.Yapraklarım suda balık gibi kıvıl kıvıl.Yapraklarım ipek mendil gibi tiril tiril,Koparıver, gözlerinin, gülüm, yaşını sil.Yapraklarım ellerimdir, tam yüz bin elim var.Yüz bin elle dokunurum sana, İstanbul’a.Yapraklarım gözlerimdir, şaşarak bakarım.Yüz bin gözle seyrederim seni, İstanbul’u.Yüz bin yürek gibi çarpar, çarpar yapraklarım.Eu sou uma nogueira no parque Gülhane.Minhas folhas cintilam como peixes na água.Minhas folhas tremulam como um lenço de seda,arranque uma, minha rosa, enxugue as lágrimas dos olhos.Minhas folhas são minhas mãos, tenho exatas cem mil mãos.Com cem mil mãos eu toco você, toco Istambul.Minhas folhas são meus olhos, olho com espanto.Com cem mil olhos eu contemplo você, contemplo Istambul.Como cem mil corações batem, batem as minhas folhas.

Ben bir ceviz ağacıyım Gülhane Parkı’nda.Ne sen bunun farkındasın, ne polis farkında.Eu sou uma nogueira no parque Gülhane.Nem você percebe isso, nem a polícia percebe.

1902’de doğdumdoğduğum şehre dönmedim bir dahageriye dönmeyi sevmemüç yaşımda Halep’te paşa torunluğu ettimon dokuzumda Moskova’da komünist Üniversite öğrenciliğikırk dokuzumda yine Moskova’da Tseka-Parti konukluğuve on dördümden beri şairlik ederimNasci em 1902nunca mais voltei à cidade onde nascinão gosto de voltar atrásaos três anos fui neto de paxá em Alepoaos dezenove, estudante da Universidade comunista em Moscouaos quarenta e nove, de novo em Moscou, convidado do Comitê Central do Partidoe desde os catorze exerço o ofício de poeta

kimi insan otların kimi insan balıkların çeşidini bilirben ayrılıklarınkimi insan ezbere sayar yıldızların adınıben hasretlerintem gente que conhece as espécies de ervas, tem gente que as de peixeseu as das separaçõestem gente que recita de cor os nomes das estrelaseu os das saudades

hapislerde de yattım büyük otellerde deaçlık çektim açlık grevi de içinde ve tatmadığım yemek yok gibidirdormi em prisões e também em grandes hotéispassei fome, greve de fome inclusive, e quase não há comida que eu não tenha provado

otuzumda asılmamı istedilerkırk sekizimde Barış madalyasının bana verilmesiniverdiler deotuz altımda yarım yılda geçtim dört metre kare betonuelli dokuzumda on sekiz saatta uçtum Pırağ’dan Havana’yaaos trinta quiseram me enforcaraos quarenta e oito, que me dessem a medalha da Paze deram mesmoaos trinta e seis atravessei em meio ano quatro metros quadrados de concretoaos cinquenta e nove voei de Praga a Havana em dezoito horas

Lenin’i görmedim nöbet tuttum tabutunun başında 924’de961’de ziyaret ettiğim anıtkabri kitaplarıdırnão vi Lenin, montei guarda junto ao seu caixão em 24em 61 o mausoléu que visitei são os seus livros

partimden koparmağa yeltendiler benisökmediyıkılan putların altında da ezilmedimtentaram me arrancar do meu partidonão deu certotambém não fiquei esmagado debaixo dos ídolos que caíam

951’de bir denizde genç bir arkadaşla yürüdüm üstüne ölümün52’de çatlak bir yürekle dört ay sırtüstü bekledim ölümüem 51, no mar, com um jovem amigo, caminhei em direção à morteem 52, com o coração rachado, esperei a morte quatro meses de barriga para cima

sevdiğim kadınları deli gibi kıskandımşu kadarcık haset etmedim Şarlo’ya bilealdattım kadınlarımıkonuşmadım arkasından dostlarımıntive um ciúme louco das mulheres que ameinão tive inveja nem um tantinho assim, nem de Carlitostraí as minhas mulheresnão falei pelas costas dos meus amigos

içtim ama akşamcı olmadımhep alnımın teriyle çıkardım ekmek paramı ne mutlu banabebi mas não virei um bebedor de todas as noitessempre ganhei meu pão com o suor do meu rosto, feliz de mim

başkasının hesabına utandım yalan söyledimyalan söyledim başkasını üzmemek içinama durup dururken de yalan söyledimsenti vergonha pelos outros, mentimenti para não magoar os outrosmas também menti sem motivo nenhum

bindim tirene uçağa otomobileçoğunluk binemiyoroperaya gittimçoğunluk gidemiyor adını bile duymamış operanınçoğunluğun gittiği kimi yerlere de ben gitmedim 21’den bericamiye kiliseye tapınağa havraya büyücüyeama kahve falıma baktırdığım olduandei de trem, de avião, de automóvela maioria não tem como andar nelesfui à óperaa maioria não pode ir, nem sequer ouviu falar da óperae a certos lugares aonde a maioria vai eu não fui desde 21mesquita, igreja, templo, sinagoga, feiticeiromas já aconteceu de eu mandar ler a borra do meu café

yazılarım otuz kırk dilde basılırTürkiye’mde Türkçemle yasakmeus escritos são impressos em trinta, quarenta línguasna minha Turquia, na minha língua turca, são proibidos

kansere yakalanmadım dahayakalanmam da şart değilbaşbakan filân olacağım yokmeraklısı da değilim bu işinbir de harbe girmedimsığınaklara da inmedim gece yarılarıyollara da düşmedim pike yapan uçakların altındaama sevdalandım altmışıma yakınsözün kısası yoldaşlarbugün Berlin’de kederden gebermekte olsam dainsanca yaşadım diyebilirimve daha ne kadar yaşarımbaşımdan neler geçer dahakim bilir.ainda não peguei câncere nem é obrigatório que eu peguenão vou virar primeiro-ministro nem nada dissonem tenho interesse nesse ofícioe também não fui à guerranão desci aos abrigos no meio da noitenão me joguei pelas estradas debaixo de aviões em mergulhomas me apaixonei perto dos sessentaresumindo, camaradasmesmo que hoje em Berlim eu esteja morrendo de desgostoposso dizer que vivi como um ser humanoe quanto ainda vou vivero que mais vai me acontecerquem sabe.

“Nâzım Hikmet vatan hainliğine devam ediyor hâlâ.Amerikan emperyalizminin yarı sömürgesiyiz, dedi Hikmet.Nâzım Hikmet vatan hainliğine devam ediyor hâlâ.”Bir Ankara gazetesinde çıktı bunlar, üç sütun üstüne, kapkara haykıran puntolarla,bir Ankara gazetesinde, fotoğrafı yanında Amiral Vilyamson’un66 santimetre karede gülüyor, ağzı kulaklarında, Amerikan amiraliAmerika, bütçemize 120 milyon lira hibe etti, 120 milyon lira.“Amerikan emperyalizminin yarı sömürgesiyiz, dedi HikmetNâzım Hikmet vatan hainliğine devam ediyor hâlâ.”“Nâzım Hikmet continua ainda com sua traição à pátria.Somos uma semicolônia do imperialismo americano, disse Hikmet.Nâzım Hikmet continua ainda com sua traição à pátria.”Isto saiu num jornal de Ancara, em três colunas, com letras pretíssimas que gritavam,num jornal de Ancara, ao lado da foto do almirante Williamsonque ri em 66 centímetros quadrados, sorrindo de orelha a orelha, o almirante americano.A América doou ao nosso orçamento 120 milhões de liras, 120 milhões de liras.“Somos uma semicolônia do imperialismo americano, disse HikmetNâzım Hikmet continua ainda com sua traição à pátria.”

Evet, vatan hainiyim, siz vatanperverseniz, siz yurtseverseniz, ben yurthainiyim, ben vatan hainiyim.Vatan çiftliklerinizse,kasalarınızın ve çek defterlerinizin içindekilerse vatan,vatan, şose boylarında gebermekse açlıktan,vatan, soğukta it gibi titremek ve sıtmadan kıvranmaksa yazın,fabrikalarınızda al kanımızı içmekse vatan,vatan tırnaklarıysa ağalarınızın,vatan, mızraklı ilmühalse, vatan, polis copuysa,ödeneklerinizse, maaşlarınızsa vatan,vatan, Amerikan üsleri, Amerikan bombası, Amerikan donanması topuysa,vatan, kurtulmamaksa kokmuş karanlığımızdan,ben vatan hainiyim.Yazın üç sütun üstüne kapkara haykıran puntolarla :Nâzım Hikmet vatan hainliğine devam ediyor hâlâ.Sim, sou traidor da pátria; se vocês são patriotas, se vocês amam a sua terra, eu sou traidorda terra, eu sou traidor da pátria.Se a pátria são as suas fazendas,se a pátria é o que há dentro dos seus cofres e dos seus talões de cheque,se a pátria é morrer de fome à beira das estradas,se a pátria é tremer de frio como um cão e se contorcer de malária no verão,se a pátria é beber o nosso sangue vermelho nas suas fábricas,se a pátria são as garras dos seus latifundiários,se a pátria é o catecismo de lança, se a pátria é o cassetete da polícia,se a pátria são as suas verbas e os seus salários,se a pátria são as bases americanas, a bomba americana, o canhão da frota americana,se a pátria é não nos livrarmos da nossa escuridão podre,eu sou traidor da pátria.Escrevam em três colunas com letras pretíssimas que gritem:Nâzım Hikmet continua ainda com sua traição à pátria.